11९ 0. 4.-४. €०11९&€ उका0ञतन( 8668 ०. 14
। 3. 8 ||
6.१ /॥॥ 4।
निसयकनमन्व्यसापस्यं (ततोभिनतयदतं
( 10 {16 णी क्र 68{6ता 66९80 )
17114 ~+ 1२9 चवि ४91५9 12.
बरवतेदनतिणपततति ककन
111४6444 ९१९ 1/0" 10९10187 11126 11.00
014419८ 155 214 5८01000९ 000 26:68.
एषु
९104-0 8. ^.
व
«18 %*^-ए ^+ प्रा प्त ^+ य, ५. 6. #. 0. 1.
पमयनिययोष्पसवकन्वये
1.6 त 0 प,
1938.
दयानन्दमङ्भाक्वालय-संस्कृतमन्थमाला
दयानन्दबराहममहावियाटयाचार्यपदभति्ठितपूर्वेण दयानन्द्महा-
विद्याछ्यीयानुसन्धानाल्ये विन्वेश्वरानन्दाज्गुसन्धानाल्ये
चाधिष्टिताध्यक्षपदेन) एम ° ए०; एम ° ओ. एल-
इत्युपाधिधारिणा
विश्ववन्धुशाश्िणा
बहुभिषिद्रद्धिः सङ्खत्य
सम्पादिता
तस्यां चायं
चतुर्ददो न्थः
टवपुरम्
१९९२ वि०
न 7 क
(ठ 0. €. ४. (01. ,६( £
< .^,५ = ८५२ = ६२1६9.
26166
1 60111601 प्र 0 8600185
8
"ध्न 9 19 अा7 = 111२ .4/.0.
1116८0४, 7. 4.४. 011६८ २65९8761 76४६, 2.४
५1519651 021812.168. २९8९वत[॥ = [5 ््ल, {ताला
021111611021, {45211818 81811119 21212910 59182.
छ 0101016 "0076610.
{^ 0
19858.
-दयानन्द्महावियःय-संस्छतग्रन्थमाल्। सं° १७
अभध्रकाश्चितचरं
पथ्िमोत्तथा्वीये
वाल्मीकीय राः
तत्र चेतद्
आररय-कारडं
क्रमेण बी ०ए०इतिःएम ° ए०,एम० ओ ० एट्०इति चोपाधिधारिभ्यां
मगवदत्तेन
विश्वबन्धुशश्िणा
च
[यणु
नानादर पुस्तकाधारेण संशोध्य, नैकविधोपयोगि-
सुचीनिवरेन चोपससयोञ्य
सम्पादितम्
=
रवपुरम्
१९९२ वि°
70175060
|
1 }0€ 1. ^~. (0७४
3. 78.05. 2.0
1/4 0.
1 त
८ 4८८ 240८5 7€5०1५९वं „/
0186 {101016881011, 009 ९000168 ;
९7106 : $ - 8--0
वतना त भ ५०७००००५
164 (2. 1-256) 2४ {7€
८194. 4.45 प्र 2555 14 प 0६ प,
200 {16 7680 ए
घषर ए राऽ प 7075 पत ४ 116
50644 (र ८10770€ 22/58 ,
{4 6 01२8,
0८6०५.
4 00 {६61 € 2८३ 2०, {06 7. 4.-#. (01168
68691611 060 0ला1, 0076, पए्त९1102ह {16 कणाद
ण ९1० 210 0८10219 0 106 नि, ५४. 66608109 9
06 ^01-{40श्ष 0 ^ वर 08. पठ 0 (एत्पलछक
{०48, 00 प6€ण्छा, {09 01707688 1128 0961 ण€ाः$ 810
1946९, 06४ {0०4३ 106 &व् 0 1927, ४06 $ ०५0१५
९2०42 1120 0660 4006, {06 त17८ए्{ 6 उना {8
07 28 61 6008146160 108 0878016. 176 81{प४.-
{10 "88, 006९४, 82१64 0 (6 फलु 0&ी0 ग ६6
(06101060 0161 98 ५ प 16170 16464 1४ {6
0761206 {9 106 ए2४-12०08, प्०118160 10 1981. एण
1106 0106 € 101688६ 1167610 110 76@87व 10 {76 त्जपप्रिप्ा्ि
0 106 20?671106012] 8प०एला{100 स 28 10 प्रा7116€्व ण्ण
106 (6८8६ {1721 1 028 2210 18161 पा] (पः $6218 10
1866 {€ [01686116 ए₹०] प्रा0€ 7४ {706 9१8 ° प्र ८624678.
0९281 श्वा्णःश्ि कणा 0ण {€ ५ ८५2-8०५8
{02045 116 1014416 ° [2666006 138४. (06 0?2{-
0011910 ग 16 1016 16 छ 271 € [71100 0 16
0187 256 08468 0{ {16 52716 8 76 0€€ा) १००९
प्र1त4€८ {€ इपशाःए18100 0 ड 07€06668807८ 110 0006,
2०016 ए09्धएव्त् 02018, 3. 4. 1, {0 फु एवै, 19२९
{1010211 16186. 2014 ७९९६९५१ 16 198 158 0288
2 106 {€ 48 क्र 28 11016670 2]006€101668 18९6
2180 †€€) २५१५१९५ &†‡ {76 © 10 {26111216 &0त 4669४
{11067 8{प168 10 106 22108 2118,. {7 #0686, 81066121
21{67{101 [128 {0 06 4121 {0 08. 10, 11 220 12 लाला
7१७8 9 81066610, 0€९प्ा] कष = &2.11108.7168 = {01108
2०५ 10€{7108{ 17€द्िपाभ168 28 10 10 1706 {8 { 12876
168{066717्6] $ 066 1016. 0. 13 60771011868 29 8-
0010 ग # 21211118 1800170 28 1616616 11 {16 {02968
0 {76 0८७8७ शण] प्रप€. 414; 1261, ॐ 2100ग0दुु 18
१४७ {0 {6 2€2.त€78 {0१, †116 016861106 ग (000 11601817 68
07 16 पथ् 0008 ्ाप्ठप 88 फलु 28 ०रलः8९168 0109.
1684102. 1† 108, 1006१९7, 207 80106 88118{90109 {0
(67), ४0 _ 1016 . ४08 7266688 धकु, 0017666 008 1876 छा
इप्]0{1166 17 {6 €.
819 88381818006 110. {06 004९४0४ 0 {118 ०01४106
198 066४0 160 0 22001 "61081401 81881.
९००१६ 21180978 6188611 128 [1 ९सर 186 1667 2851811716
10 106 {07609810 {76 ४1601668 91 60116९10 ©
0018. { 91. &78.{€{] 10 10671 {07 {018 ९6-006ाd.
{ 280 {087 2211011 80171 [06ए2 811287८1, 1. 4 ., 1. 0,
1. 22वाह किप दण 3048071, 22.41 80192 12118
8128171, 24 2141# 64116€8108102107 9112.871, 72 28-
818{21{8 0 {16 #180 १6810 12.020 ‰€8€21८}) {081पा 6,
{01 12४17 0661 धारणा 10 रणड 2 [प 00106 ता
1110 {16न107686४{ ए 07 द.
0४ 9 {€ ल 88. १६6 1४ पः त्वाप्त 2 10
0218-128042, 0766) 02706, "प, प्र,” 87 (2 [89४6 701
06७ 2.१४11201€ {0 {06 1016860 0, 0 {16 1610 211 -
{08 0068, 12106$, "कः, "रा, त, ज, "व", छ, २०१ "म, "तः.
"लः, 24 "ज 1276 066. 16161160 {0 6८6 28 (ले, "मः, 214
"मः 1681066 र्लङ्क. ^ ०06 {8 "च, स 01८} 128 ए€८४ १६९१
16176 0108नुक 16860168 “मः 10 {8 {€न्पथ् (८जाश7{प्रप्रर)
211 {16 {070 0{ 118 68.416 404, 2180, 10 318 20111
10 ५6 26081 26668109. {116 20 067 0 (108 28
916 1061610 18 77 1081680 ग 82. {118 18 वप्€ {0 {€
{961 †08॥ 16 (0४8 (40108 18 270 14, २५ 87 21, 29
2४4 30, 34 20 35 2.04 77 ६० 78 2001105] 28
81016 0\168. _ [४ फ६8 . ए706प7९त {7001 (10110; (23112)
800 18 ए९7‡ ०14. 17 18 1 ० 221 814 118 16801108.8
07 2600घ्0† ग {1161 ०1681688 8.00 ©01/6070688 {19.४€ 001
700176४ > 0670016 24 ९ए९.186 0९९7 {11086 {079१ €18©.
पप 11९1*6.
{.2.171076. है
(1-\/^-58^णा-ए 3457।
गृ प्र 1519859. |
(01161118 ( विषयादुकमणी )
आस्ण्यकाण्डकग्रन्थः ध ... १-४१२ पृष्ठानि
सूचीनिवहः ध ... १-५३ प्ष्ठान्तराएि
व्यक्तिविरोषनामसखङ्कहः ... 0.
देशविरोषनामशङ्कहः श (0. ६
पुरनामसङ्कदः ध व ६
पवेतनामसङ्हः
वनोपवननामसङ्हः ॥ ४ छ ह
नदनदादिनामसङ्हः ... छ, , ८
खताब्रश्चादिनामसङहः ... ए ५
युद्धोपकरणनामसङ्कहः ... 4 १०
मिभितशब्दविश्येषसङ्कदः .-. क ^ १२
अलङ्कतपद्यांशसङ्कहः ~. व २९
आषेषयोगखङ्कदः १ ध ७२
छन्दोवेषम्ययुक्तपद्यांशसङ्कहः 0 -9 ७४
सूक्तिखङ्हः ५ = ४६
संशोधनपन्निका (४ क कग
^0016518110785 ( सहताः )
पृ = 1२11 = ( नास्ति)
[ = पूवि = ( 18६. 19 0 2 ९७786 )
= उन्तराधै = ( 20 181 0 8 १686 }
[ = वगद्ाखीयं वाद्मीकीय-रामायणम् (७०८6६00 24110)
= दाक्षिणात्यश्ाखीयं वास्मीकीय-रामायणम् (04102578 88 द्धा
11688 {01009 28811085 1911. )
ओम्
बास्मीकीय-रासायण
> अआरण्यश्नण्ट्प् #
२,३]= [पथमः सगः] [दा-अयोध्याकाण्डे११६-११८]
प्रतिप्रयाते भरते वसन् रामस्तपोवने ।
छक्षयामास सोद्रगांस्तत्रारण्यनिवासिनः॥ १॥ [१
ये तत्र चित्रकूटस्य युरस्तात् तापसाश्रमाः |
राममासोद्य निरतास्तांश्ाक्षयदुत्युकान् ॥ २॥ [२
नयनेभेङ्कटीभिश्च रामयुद्रीकष्य शङड्धिताः।
अन्योन्यमभिनल्पन्तः शनेैशचकरः प्रथक् कथाः ॥ ३॥ [ ३
तेषां त्वोस्युक्यमारक्ष्य रामः शङ्मासमन्वितः ।
कृता्जलिरूवाचेदमरषि कुरुपतिं तदा ॥ ‰ ॥ [ ध
कच्चिन् न भगवन् किचित् पू्वत्तमिदं कृतम् ।
दश्यते वेकं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥५॥ [५
परपदाजनमासा् कच्चिन् नावरजस्य मे।
छक्ष्मणस्य विनिदिष्टे नानुरूपमिवात्मनः ॥ ६ ॥ [६
गुरुखश्रूषणाचारा नित्यं मतेपरायणा ।
१. च म अ--राममुद्रीच्य)
२. च~ निरर्वा° ।
३. भ च--खकुरीभिश्च ।
९. च--विक्रतं ।
1
२ वाल्लेकोय-राम्यणमर् `
७] धरमदाभ्युदितां ठति सीता कच्चिन् न वतैते | [ ७
अथपिजरयािष्स्तपस्वी ` नियतेन्द्रियः
९] स वेपमान उत्थाय रां वाक्यमथारत्रवीत् ॥ ८ ॥~ [ <
-न चन्द्रमुखं पर्यायो इत्ति हुश्वरितां स्यि । |
१०] वतेसे हि परां ` वृत्तिं तपस्विषु दपस्विवत् ॥९॥ [प
११] नेह दीर्घायुषः किड् शृषट्वोँ न पैरितष्यसि (ति?) |
स्वं चेह गुरुषद्हत्तो क्ष्मणेन समन्वितः ॥१०॥ [ए
१२] कतः कस्याणवृत्ताया जाताया षिपुक्े कुरे ।
वचनं तात वेदेश्ास्तपसििषु विशेषतः ॥११॥ 1
१३] खन्निमित्तं बयं तात वसामः छभददीन ।
१४] रक्षोभ्यस्तेन संव्र्तः कथयन्तो मिथः कथाः ॥१२॥ [१०
पू] रक्षांसि पुरुषादानि नानारूपाणि राघव ।
१७य्] एष पन्था महर्षीणां फलान्यादरतां वनात् ॥१३॥
१७३] अनेन ह सुदुर्गं तत् भविशषन्ति मह्यः ।
त | ऋषीणां कदनं छता जनस्थाननिवासिनाम् ॥१५॥ [ प
रावणाव्रनः कश्चित् खरो नामेति विश्चुतः ।
१. ब---भ्रासादाम्युचितां ।
च--श्रमदाभ्युवचेतां | कं--प्रमादाभ्युदितां]
२. भ च--रतः परमाधेकः पाडः--
रामस्य वचनं श्रत्वा तापसास्ते तपोधनाः |
परश्परमथारोच्य अ्रव्यूुस्तं न फिथन |
३. भ च--° स्तपसा ।
%. च-भूतद्यापरं |
५. च--पुरदरतति |
६. च--कांचिव् ।
७, के--दष्टावपरितुष्यति ।
८. च-- सचन्त
[ न
उम्रण्यक्ाण्डम् २१।२९॥ ९
१६ पू] उस्सा्च तापसान् सवान् जनस्थानडताख्यान् ।१५॥ [११
उच्छिष्टं वा मत्तं वा तापसं धर्मचारिणम् |
१६३ धरन्ति चास्मिन् महारण्ये तान् निवारय राघव ॥१६॥ [ ष
१८पू] रावशावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः । [ष
धृष्टश्च जितकाशी च नृरसश्च बलोत्कटः |
१९] अवलिप्नो पहाकायस्तां च तात न पष्यति ॥१७॥ [१२
लं यदा प्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे" तात वसे ।
२०] तदा भरश्रति रक्षांसि विमकुवेन्ति तापान् ॥१८ [१३
दशने्तेरतिङ्करमेहाभीषणकेरपि ।
क - क ग
२१] नानारूपेविरूपेश्च युखेस्ति भीमदेनाः ॥१९॥ [१९
अपशस्तेर्यचिभिः सन्तज्यन्ते तर्पस्विनः ।
२२] दकश्षयन्ति परां दिसामनायाः पुरतः स्थिताः ॥२०॥ [१५
-गहनेष्वाश्रमान्तेषु रीना विद्ेतदशनाः ।
२३] रभन्ते तापक्तास्तित्र वसन्तो ह्यस्पेचेतनाः॥२१॥ [१६
१. के--उन्माच । रां--तन्माय ?।
[१ ॐ
२, क रा--ताच्छष्ट |
३. ब म~--घमंचारिणां |
च --बद्यचार्णिं ।
कै--यरिमिन्नाश्रमे |
ब म अ--द्यस्मान्नाश्रमे ?
भ च--दशनेस्ते ` ।
५, श च,
च --मुख्येस्तं> । अ--युखेस्त० |
च-- भीम दमैः ।
भ--सदश्यन्त तपस्विभिः |
अ~ लीलानिकतदशेनाः ।
भ-- बाधतस्ताष्सां सन्न)
च ---शआ्यन्ते तापर
११. भ--त्रास्वन्तोद्पवेवनाः |
५
2
न्मे
९ वीत्मीकीय-रापायणश्
अधिक्षिपन्ति सुमाण्डमभ्मेधांसि वारिणा ॥ ` [१७
२४] क्रोणितैर्बलिकरमाशि ध्वं सयन्ति कृतानि च ॥२२॥ [ ४
दिष्वस्तानायविन्वश्तास्तापसानां तपस्विनाम् ।
२५५] मेरवे क्पूखेषु विष्ठजंन्ति महास्वनम् ॥२३॥ [प
कलजां श्च प्रमत्तानां हदने प्रत्युपस्थिते , [१७३
२६] दर्मोश्वादौय गच्छन्ति तजेयन्ति च दारुणाः ।॥२५। [ ४
तैदैरात्मभिराविष्टमाश्नमं व्यक्तमिच्छवः |
२७] गमनायान्यदेशस्य नोदयन्तय॒षेयो हि माम् ॥२५॥ [१८
यत् पुरा राम पारीचपषुखा राक्षसा दिवे । [१९्प
त] कौश्चिका मागेवादीनां मुनीनां माकरितात्मनाम् ॥* [ >
र] दुखं कु्वैन्ति ते पापास्त्यक्ष्यामो वयमाश्रमम् ॥२६॥ [१९
बहुमूरफटं चित्रमविदूरादितो बनम् ।
२९] पुराणमाश्रमं चाह श्रयिष्ये सगणं; पुनः ॥२७॥ ` [२०
३०] स्वय्यप्ययुक्तं स खरः पुरा राम भवतत ।` [२१
1
१. अ~प्राग्माण्डन* |
२. भ च- विसृजन्ते ।
३. व~--दमेनादाय ।
छ. ख अ बव म--व्यक्तुभेच्छुया।
५. कौ-- ने दयन्दृषयो । अ च~ नोदयन्युनयो ।
६. च-- नास्ति|
७. च --पुराणाश्रमक्षंबाधं ।
<. बं - सगणं ।
९. कराम च--च्रतः परमधिकः पाडः-
सकलत्रस्यं ओोद्धेशं नियुक्तः स राघव
सबान्धव इतो गच्छं यदि चित्त प्रवचैते ||
१ कै--०स्य चेद्धेगे । रा--ऊकडन्र चो० ।
क क
अ~-संकरूस्य चदटगन |
| आ!रण्वकण्डम् ६।३३।। ५
३१३] असतां रक्षसामेषां समीपे कूरक्पंणाम् ॥२८॥ [ ए
राम कामं समथंस्व राक्षसानां धिनाश्षने ।
३२] कतन्यो न हिः विन्वासर्छरच्छिद्रा हि राक्षसाः ॥२९॥[ प
इत्युक्का ते तु सुनयो रामं पद्मनिभेक्षणम् ।
३२] न शेङुरुत्तैर ब्थश्षरोद्ं सयुतछुकाः ॥३०॥ [२३
अभिनन्य समापृच्छय समाश्वास्य च राघवम् |
` ३५] स जगामाश्रमे स्यक्ता सकुखः कुख्पो हि वे ॥*३१॥ [२५
स साध्यषिगिणं रामः सुदुरमनुगम्य च।
प] ्ीतेकऋेषिगणेः सर्वैः समादिष्टो न्यवतंत ॥३२॥ [२५
ममाश्रमं विरहिते तापसै नियतेन्ियेः ।
प्त] सप्रीयमाणो बहुशः सषयुक्तः घुनिधुरम
त] विमृष्य राक्षसं ष्टा रामोऽपि गमनोल्छुकः ॥२२॥ [२६
१. भ च~ गन्तन्यो |
२. भ--तु।
३. छ अ भ च--नरवरोढुं ।
%. म च~-अतः परमधिकः पाडः-
स चाश्रमस्तेमुनिभिः सस्गते-
रनिश्चसन् दूरतया हतप्रभः |
वमूव मोननरतचारिभिथथा
सथुत्सुकेबालद्धगेर्निषेवितः |
दत्याषं रामायणे श्रारण्यकण्डे तासंगौः ।
५. भ--सुदूरमभिगम्य ।
६. अ-- साधम् ।
७. अ म ब--समि्टे । च-- समादिश्य |
८.कैराक्ञअभम ब--सनिष्टुरम् ।
९. भ च--चिब्द्धं ।
१ च--तापक्षवाक््यं |
६ वार्थीकीय--रापायणम्
१,२] स च तेषु प्रयातेषु तस्विषु विशेषतः ।'
प्त] न ततागेचयड् वापं वैदेही च सुयध्या ।।३९। [समे ११७,१
तप्मादयैव गच्छाम इति सिन्य राघवः । ति
9] भरातिष्ठत ततः साधं सीतया खक्ष्मणेन.च ॥३५॥ [७
अतरेराश्रममास्ा्य ववन्दाते महासुनी ।
५] स चास्मे भगवानत्रिः पितृवव भसप्य॑त ॥३६॥ [५
स्वयमार्साथर चासीनः स्व रापाय सत्छरतम् ।
६] स सौमिर्धिः महामामं सीतां च परिसान्वयन् ॥३७॥ [६
प] पत्नीं च तपश्चा शडां सिद्धां खछद्दां तपोधनाम् |
सान्त्यामास धर्मां सवेभूतदिते रतप ॥३८॥ [७
७] अनसुयां महमागां तापसीं धषेचारिणीभ् ।
प्रतिगणीष्वं बेदेदीमित्याह युनिपुङ्गवः ।॥३९॥ [८प
==, 0 स्म
८] छन्द् यस्व च कामे वेदेदं घमेचारिणीष् ॥४०॥ [>
१. म ब--यतः पर्माधकः पारः-
साच मे स्म्रतिरन्वेति तन्निलयमनुशोचतः |
स्फन्दावारानेवेशेन तेन चेह महात्मनां |
करीपेश्रिव कारिणायुपमदैः कृतो महान् !
रुदमणस्तु प्रयातेषु तपस्विषु विशेषतः ॥
२. ब्र--महासुजौ
३. रा-प्रतिपचयत ? |
७. भ ब~ स्वयमादेश्य |
५. अ-सखोभिन्ने ¦ म ब--सौमित्रम् |
६. रा--कदेवस्व ?
ॐ ९१९
७. चे--प्रकमेस्त्वं । के--च कमरेस्ते |
आरण्यकाण्डन्र् १।५८२॥ ७
रापाय चाचचक्षे तां ब्राह्मणीं संशितव्रताम् ।. [८३
९] तीव्रेण तपसा युक्तां नियमेश्वप्यलङ्कताम् ॥२१॥
दश्षवषेसहस्ताणि यया तदं महद् तपः । [१०
१०] अनस्या पुरा तात इयं मातेवं तेऽनघ ॥४२॥ [प
दक्षवषाण्यनाष्रष्टया -दग्पे छोके निरन्तरम् ।
११] यया मूखफरं खं जाहवी च प्रवतिता ॥५३॥* [९
देवकायेनिमित्तं च यया ससखरमाणया ।
१२] दश्चरात्रं कृता रातिः सेयं मातेव तेऽनघ ॥५४)।* [११
तायिपां पूर्वभृतानां नमस्कार्यो यक्षंस्विनीम् ।
१३] अभिगच्छतु वेदेदी सिद्धापक्रोधनां सतीम् ।॥५५॥ [१२
एवं ्रवाणं तमरषिं तथेत्युक्ता स राघवः |
१५९] सीतागुवाच ध्मज्ञापिदं वचनसुत्तमम् ॥५६॥ [१५
सीते श्चुत ते वचनं सुनेरस्य प्रभाषतः ।
१५] प्रियाथमास्मनः चीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीभ् ।॥५७।॥ [१५
अनसूयेति या रोके कमणा ख्यातिमागता ।
प] तां शीघ्रमभिगच्छ स्वमभिगम्यां तपस्विनीम् ॥५८॥* [प्न
सीता स्वेतह् वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणी ।
१६] तामज्िपतीं धमतां धर्मज्ञा सँभिचक्रमे ॥४९॥ [१६
१. अ~ चादचक्ञे |
२. खम च~-यथा।
३. केरा ब म~--मपवैव ।
७. च~ मास्ति |
५. अ-- मनस्विनीं |
६. म ब~ नास्ति।
७. भ--त्वभिचक्रमे । ध---ष्वाभिचक्रमे |
८ वार्ीकीय-रामायणम्
१५७१] क्िथिखां पलिता दद्धं जरापाण्डुरमुधनाम् ।' [१७य्
१८] अभ्यवादयत क्षिपं वन्ती येथिडी हम् ॥५०॥ (१८३
अभिवाच्ाथ वेदेदी तापसीं धर्मचारिणीम् ।
१९}. बदाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यृच्छदनामयम् ॥९१॥ [१६
ततः सीतां महाभागां सा ह्च घमैचारिगीभर्।
२०] कुं सौन्त्वयिलेनां पयप्च्छ्यदनापयम् ॥४२॥ [२०
स्य्का राज्यं सैखं चेव मानं इद्धि च मानिनि ।
२१] दिष्याऽस्यनुभता रामे रोहिणीव निशाकरम् ॥५३। [२१
नगरस्थो वनस्थो वा पापवान् यदि वा छचिः।
२२] यासां स्त्रीणां पियो मतो तासां खोकाः सनातनाः॥ ५५२२
अशीः कामदत्तो वा घनेव परिवनितः
२३1 स्नीणामायंस्वभावानां परमं देवते पतिः ॥५ [२३
नातो विशं जानामि बान्धवं सुभश्च स्ियाः।
२५] सवैत्र योग्यं वैदेहि तपः कतथिवान्ययम् ॥५६।॥ [२४
न ग~ न [क क त 1 त व
१. म च ~अजतः परमाधकः पाटः-
प्रयतां वेपमानाङ्गो प्रवाते कदी यथा |
तां तु सीता महाभागा अनसूयां रतनचाम् |
२. भ~ धभचारिणी |
३. कै - बद्धाञ्जलिं सान्स्वयिस्दा |
8.खछ्ञअम ब-नारिति।
५. अ--राज्यसुखं ।
६. कै रा भ--भामिनि । च--भाविनि ।
७. म ब-रोकः सनातनः |
८. अ च~ वरिष ¦
९. अ च---पश्यामि । भ च--जानाक्षि।
१०. भ च~ विग्रशन् ।
१९१.ख८अभसवब च--चियः।
आरण्यक्ाण्डद् १ । ३ ९
न स्वेनपतुगच्छन्ति छोके गुणमसंत्छियः ।
२५५] कामप्रक्तस्वद्दैया मर्तेनाथा दि योषितः ॥५७|॥ [२५
प्ाप्सुवन्त्ययकश्चेव धमभ्रंशं च भेथिलि |
२६] अकायेवक्षमापन्नाः सियो न तु पतिव्रताः ॥५८॥ [२६
सद्ि्धास्तहरणेवुक्ता दषटलोकपराधराः । ।
२७] सिर्यः स्वगं पवेक्ष्पन्ति यथा पुण्यक्रतस्तथा ॥५६॥ [२७
ए] स्वद्विधाः फतिचिव् सीते लोके सन्ति परत्िव्रताः ।६०॥[ ए
इत्येवमुक्ता वेदेदी मगवयानश्रयया ।
३,१] परतिपूज्य वचो हृष्टा वक्तुं समुपचक्रमे ॥६१।॥ [११८ १
नेदमाश्चयैमार्थे यत् तमेवमभिंभाषते ।
२] विदितं दि ` मपाप्येतद् यथा निस्यं गुरुः पतिः ॥६२॥[२
यद्यप्येष भवेद् मतां मार्थं घनवभितः ।
३] अयिव चुवर्ैव्यस्तथाऽप्येष 'पंतिमेया ॥**६३॥ [३
५
` १, च---त्वमेवम॑बगच्छर्ति ।
२. कै--गुण्यमस० । रा-गुख्यमसस्थियः ।
३. भ च--कामसंग्रक्तद्दया ।
७. कै--तद्धिधास्तु गुद ।
५. भ च--र्छा लोकपरावरे |
६. म ब-~-स्तरिय |
७. म च--स्वरभ |
८. भ च--प्रविश्यन्ते |
क [स
९. क~---ताद्घाः।
१०. भ च ~~ °त्याुसृुयया ।
११. अ--त्वमेवमतिभाषसे । भ च~-स्वमेवमनुभाषसे ।
१२. अभ च-दु)
१३. भ च--यद्षप्येव |
१९. अ --०वस्ुपवतव्य० |
१९५. म ब-मति० |
१६. ब--अदधेषसुपगन्तम्यस्तथाप्येष भवेल्मंया ।
१० वार्मीकीय~रामायणबर्
किं पुनर्यो गुणेः छाघ्यः सानुकोकश्लो जितेद्धियः ।
५] स्थिराक्गरागो धपरौत्मा पित्रोः भियतरः सदा ॥६५४॥ [9
यां वृत्ति वर्तेते रामः कोसदयायां दद॑तः ।
४] तामेव सपपैतीनामन्यासामपि वतेते ॥ ६९५ [५
सठरट्द्टास्वपि सतीषु नृपेण वपक्त्सरः ।
६] माद्रवट् वतेते वीरो मानयुल्छज्य मानदः ॥६६॥ [६
आगच्छतां च विजनं भयावहमिद्ं वनम् ।
७] समपिते हि चच््म्ा ददे तवं स्थिते मम ॥६७॥ [७
पाणिग्रहणकारे च यदाभिगुरुसन्निो ।
८] अन्वशासत् पिता वाक्यं यन्मां तर्दपि मे हदि ॥६८।[८
नवीड्तं च तत् सर्व वाक्येस्ते बह्मचारिणि ¦
९] पतिद्यश्रूषणान्नान्यत् तपो नायां विधीयते ॥६९॥ [९
सावित्री पतिद्यश्रूषां कृता स्वग पदहीयते ।
१०] तथेवारन्धती यातापतिरश्रूषया दिवम् ॥७०॥ [१०
वरिष्ठौ सवैनारीणमेषामाय दिवं गता |
१. अ च--क्ोशल्यायां ।
२. भ च~--मदायशाः |
३. म च--चृपनारीणाम० |
%. अ च-खङर्स्पृष्टास्वपि ।
५. भ च--आगच्छुन्तं च।
६. खअ म च--यत्तत्र) ष भ नास्ति
. अ--हृदयेन ।
. भ---पुख्यतमे ।
, रु--वाकयेत्रत्रिद्य ° । अ च~-- वाक्येस्ते धर्मष्ारिशि |
१०. अ म ब-व्िष्टा।
११. भ च ब-- ०नारीणामेषाप्यायें |
$ ©
१
आरण्यकाण्डम् १ । ७८ | ११
११] रोहिणी न विना चन्दर युहूर्तमपि इश्यते ॥७१॥ [११
एवं विधाश्चाप्यपराः सियो भतेददत्रताः ।
१२] ताश्च खोके महीयन्ते द्युमे पण्येन कर्णा ॥ ७२॥ [१२
ततोऽनसरुया सषृष्टा श्रुता वचनरुत्तमम् ।
` १३] शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं इषेगद्रदा ॥७३॥ [१३
, उपपन्नं च युक्तं च वचनं तव मेथिलि ॥
१४] प्रीती चार्य ते किं नुं वचनं करवाण्वहम् ॥७५॥ [१५
निथमेर्विविधैराप्रं तपोयोगजपस्ि मे ।
१५] यत् सैस्परेय बं सीते छन्दये त्वां विस्मिते ॥७५॥ [१५
१६] कृतकृ बाऽबर्द॑त् सीता तपोबसमन्विताम् ॥७६॥ [१६
सा सेवसुक्ता धमेज्ञा तथा भीततराऽमवत् ।
१७] अत्रवीचापि सफर हर्षं सीते करोम्यहम् ॥७७॥ [१७
इदं दिव्यं षरं मास्यं वस्त्राण्याभरणानि च|
प्र] अंङ्गरागश्च वेदेदि महादं च विरेपनम् ॥७८॥ [१८
१. अ भ च~--ततानुसूया ।
२. खा- श्रता चास्त्यद्यतो । भ--प्रीता चास्ति द्यतः |
म ब--प्रीता चार्मम्यत्ते ¦ च~ भ्रीता चास्मि यतः।
३. भ--त।
४. छा- बहि कि।
५, भ~-खांभिव्य } च- सखस्य |
६. भ च-ृतमिस्य्रनीत् ।
७. कराल ञअ ब भ~--तपोवनसण० ।
८. कराम च--तया।
९. अ भ च~ श्रगरागं । म-अगरगेश्च ।
१०. छा अ-- ममाह ।
म ब--खमाई |
१२ वारमीकोय-रापायणम्
मया दत्तमिदं सीते भूदणेरपि विता |
| तथां रूपमक्षंक्छिषट नित्यमेत्र मधिष्यति \७९॥ [1
अङ्गरागेण दिव्येन छदेन जनकात्पे ।
१८] सोमयिष्यसि मत्तरं विष्णुं शरीरि रूपिणी ।८०॥ [२०
सा ब्खपङ्रागं च भूषणानि द्वैञन्तथा |
२१] मेथिी परतिजग्राह पीदिदाययनुदमपर ॥८१॥ [२१
कि
<न
हस्या शम्यखे आाररयकार्ड श्रननसुयाश्रीतिदायो
नाम प्रथमः सरः ॥१॥
१. भ च--भूष्णरपि ।
२. म ब~ न्पक्षमेक्रिषट |
३. भ च~--लिक्ामी ।
४. भ--श्रीरविष्णमिव | च---श्रीविष्णुमिव ।
ध. कौ-दइतिशी श्रां |
६. भ~ मास्ति |
७.केरालखाभमव च-नास्ति।
[ कं-& |[दितीयः सगः] दा~अयो० का° ११८]
परतिश्रन तुते .सीता पीतिष्यमदुत्तप् |
१] छृदाजख्दुय धीरा ताद्ुपास्व तपोधनाम् ।॥१॥ [२२
ता हु पीवाडुपासीनामनश्रया ददता ।
२। वचनं वक्तमारेभे छम कमललोचनम् ॥२॥ [२३
स्वर्यवरे किल प्राप्न वमेतेन यशर्स्विनि !
३ ] राघ्वेणेति वै सीते कथा श्रोज्मुपार्गता ।।३॥ [२५
तां कथां श्रोतुभिच्छाभि विस्तरेणेव पेथिलि |
% | यथाऽतुसूते कास्थेन तन्मे तं वक्त महसि ॥५॥ {२५
एवमुक्ता तु तां सीतां विरराप तवस्विनी |
४ | ताष्टुबाच ततः सीता श्रेयतामिखथो वचः ॥५॥ [२६
पष] यथाृत्तमिदं सर्वे तद् ते वष्याभि तापाकषे ॥६॥
पिथिखाधिपतिरवीसे जनको नाम वीयर्वान् ।
६ ] क्ष्कर्मण्यभिरतो न्यायतः श्चास्ति मेदिनीम् ॥७॥ [२७
१. भअ च~ तत् |
२. अ च~-न्मयुसुया ।
२३. भ च--सीतां |
%. अ च्~--यगस्विना ।
५९. २ भ च-~न्तथा |
६. ब--श्रोतुञ्ुपागता । छ~~प्रोदुमिवागतः |
७. म रखा-सीतां त,
८ भ चद~--घभवित् ।
१५ वार्पौकीव-रामायणम्
स गंतो सवर्त कारे किर -पिता मम ।
७] पत्रीभिः सह षर्मात्मा ददे पहदंद्धताम् ॥८॥ {1२
अन्तरिक्षेण गच्छन्तीं दिव्यैरूपां मनस्विनीम ॥
८| मेनकां वे शैप्सरसं द्योतयन्ती दिको दश ॥९॥ [प
९यू] ष्ठा तीं रूपसंपन्नां मन्मथस्य रतीमिव ।
६] बभूव मुदितो राजा दृष्टा तां वामलोचनाम् ॥१०॥ [प
ए] स मन्पथश्चराविष्ठः पिता ममं तदाभवत् ।
९उ] मतुष्यसदटश्ची उुद्धिस्तस्यासीड् धेयनाकशिनी ॥११॥ [प
अस्यां नाम सयुलयाचं दांपत्यं कीतिवर्धनम् ।
१० ममापत्यविहीनस्य महान् हि स्यादनुग्रहः ॥१२॥ [प
अन्तरिक्षे च वागुचेरुशचार तदां किं ॥
११] पराप्स्यस्यपत्यमस्यास्त्व सदश रूपधंपदा ॥१३॥ [प
तस्य छाङ्कलस्तस्य 'कंषेतः केचमण्डंसम् ।
१. के म--घर्मसस्कदं ( इत्यपरकरशथोधितः पाठः ) वस्तुतस्तु धमे.
सवसेमिस्येव रम्यः पाठ |
ल--धर्मसववु । म~--घभसवतं £
ब~--धमसवतं । च--कमसव्कषुं ।
२. भं च-महदद् मुत ।
३. र--दिव्यरूप ।
%. म खा ठ~--मीनकां ।
५. छ भ च ब--द्यष्सरसां।
६.भच--तां दृष्ट्वा
७. भअ च~ सयुस्पद्े० ।
८. खा-- न्दापर्यं । व--ण्द्पत्यं । म--०दभ्पष्यं ।
९. च ~ वागुचर्चचरन्भालुषी ।
१०.कौरारखअम डा च~ इषतः।
अन्नन्करुष्यतः |
११. ला-क्षे्रसुत्तमम् ।
, आरण्यकाण्डम् २।१९॥ १५
१२] अहं किलोत्यिता भिचा जगतीं नृपसन्निधौ ॥१४\५ [२८
स मां इष्टा नरपत्तिसुष्टि विक्षिपतीं यहुः ।
१३] पाठनेषटितै्तवां जीं विस्मितो जनकोऽभर्वत् ।॥१५॥ [२९
अनपत्येन च स्वेहादायोप्याङुमह स्वयम् । ।
१९] मथेयं तनयेत्युक्ौ स्नैदश्च मयि पातितः ।॥१६॥ [३०
अन्त्रिश्च च वागुक्ता मानुषी कि मां प्रति। [३१
१५५] सदुन्दुभिरिवाचिन्त्या पुष्पवृष्टिपुरःसरा ॥१७॥ [ए
मेनकायां सशचुतपन्ना कन्येयं मानुषी तव ॥
१६] भविष्यति चररोकेऽस्मिन् राजन गुणनिदरेनम् ॥ १८॥ [प
विदा क्षेजवसुधां यसमात् सीतेव चोस्थिता ॥
१७] तस्मात् सीतेति नामास्याः ख्यातिं यास्यति भ्तञे ॥१९॥
ततः ष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिटेश्वरः ।
१. अ- जयन्ती ।
२. अ च-पुनः।
३. भ च--शयुण्डठित° ।
४. रा--भवेत् £
५. भ~--तनयेस्युक्ता |
६. म~ मीनकयां ।
७. म~ कनीय ?
८, च~ यस्मादियं ।
९. च~--लोकेषु |
१०. चं भ~ ते सुता ! म पुस्तके ! ते सुताः इत्यस्य स्थाने (भूतले
इत्यानन्तरः पाटः |
(क म
१९१. म-~-भिधिलीश्वरः । च--भिथिडाधिपः।
१६ ब्ऽ्मीकी य-रामायणम्
१८] दृद्धिं चावाप परमां मामरवाप्य नरापिषषः ॥२०॥ [३०
देव्ये पदत्ता चेष्टाये च्येष्ठाये पुण्यकर्मणा ।
१६1 तयौ सवधिता चास्मि स्निग्धया मात्रसौहदात् ॥२१॥ [३३
, पत्तिसंयोगयोभ्यं च वयो दृद्व मे पिता ।
२०] विन्तापेभ्यगह् दीनो धिच्तनाक्षादिषाधनः।(२२।॥ {३४
सदशार्चवद्ष्टाच छोके कन्यापिता वरात् ।
२१] परधषणामवामोति शक्रेणापि ममो यदि ॥२३॥ [३५
२२पु] ते धषणार्धि दरस्थं निशम्य स च पाथिवः।
२३य्] जयोनिनां चं मां दृष्ट नाध्यगच्छत निश्चय ॥२४। [३७
२२३] चिन्तागवस्य पारं स नाप्रसादावो यथा । [३६२
२३३] सदश चानुरूपं च पदीपांखः पिता मम ॥२५५॥ [३७३
~~न
॥
भ च-दिषुरम् |
- भ--जनाःधेपः |
भ--तया च वर्धिता ।
च --चाह ।
छ अ म--ग्योय च | च-पतिक्षयोगसुरुभं |
भ--रटष्ट्वा च |
च---ध्यानमभ्यगमद् |
अ--श्शाश्राथङ्क्टशच |
च--प्रधर्षणमामोति वञ्चिखशापिसमो सुवि।
2 & © 2 > ० & ७
, च--तां धषेणामदूरस्थामयेक्ष्यात्मने पार्थिवः |
=
५
. च--च षि)
„ अ म~-नाधिगच्डुत्ति निश्व० |
च-- च प्चतयन् ।
अने
[+ ५।
ई)
<
५
. भ--वसुाधेपतिः पतिः ।
5
$ ८.
आरण्यकाण्डम् २। २९ ॥ १७
तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयोनस्य धीमेतः।
२५४] स्वयंवरं तनूजायाः करिष्ये इति च स्थिरां ॥*२६। [३८
यजञ्मानस्य यज्ञे वे वरुणन मदात्मना ।
२५] दते धनुर भीत्या वणीरो चाक्षयौ तथा ॥२७॥ [३९
न चार्यते मनुष्यश्च भमाणं गौरवाधिकम् । ।
२६-२८] यन्न शक्ताश्ाख्यितु समस्ता मतुजाधिपा५।।*२८॥ [४०
स्थापयित्वा तदा चं पित्रा मे व्याहृतं वर्च॑ः।
२९] समवाये नरेन्द्राणां पूवेमामनू्य पाथिवान् ॥२९॥* [४१
१. च--दद्यमानस्य 1चन्तया ।
२. म~ स्थिता |
३. च-स्वयचरे वरयिष्ये सीताया इति धमतः ।
का-- स्वयंवरं तनूजायाः करिष्यामीति निश्वयः |
र. च---पुरुषाणां शत साग्रं यदुदरदति गोरवात् ।
तेजोयुतानां अखिनां तरूणानां च धीमतां ॥
यत्तन्मनोरथेनापि हितस्षरवबराचुगेः ।
न शक्यं सहसा वों ? ( इं ) कृतः सत्व न चेतुसा ? ॥
तथेव चारोपयितुं स्वैरेव नराधिपैः ।
अन्यैश्च पुर्षैरछोके न नाम्यस्व १ विकस्थनेः ॥
५. अभ--इम सु स्थाप्य तच्चापं |
६. भ- तदा ।
७. च--तद्धनुमे पित्ता स्प्राप्य सद्धेनाहूय मन्त्रिणः ।
तेषां मध्येष्युवाचेदं तदा वचनमूरद्धे ? (जं) तंन
१८ वारपभीकीय-रामायणम्
य इदं धतुरूधम्य राजा सज्यं करिष्यति ।
३०] सुतौया मेऽ सीतायाः सवे मतां मविभ्यति ॥३०।। [४२
हस्यो रामायणे ्रारण्यकाण्डे सीताजन्मवंणेनं
€ £
नाम द्वितीये; स्मः || २॥
१. अ~ यस्तद् ।
म-यातुद् ?।
२. अ भ-- सज करि ° ।
रा- सस्य रि ° ।
च--सज्यमेकेन पाशेना
३. च-- करिश्यति च सीतायाः स तु।
४. के रा-मपै ।
५५. अ--०स्मवशनो । ब~ सीतावयमो ।
द्केराङभम ब--नास्ति।
[व०~-४,५]=[ठतीयः सगेः]=[दा ०~अयो ° ११८]
स्वर्यवरनिपित्तं तुं स्थापयिखा महद् धनुः
३१1] पित्रा मे मेषित। दतां राज्ञां विक्रान्तयोधिनाम् ॥१॥ [1
आहूतौ मल्छते पित्रा यथावव् समुपस्थिताः
३२] बराह वरदाः सर्वे राज्ञां चेवं घुसक्कृताः ॥२॥ [षि
स्वयेवरश्रहं तच्चं समन्तन्मे नराधिपाः
२३] प्रधिश्यायोतयलक्ष्या दरष्टुं स्पष्टं च कायुकम् ॥' ३॥ [प
इस्तिहस्तपरीणाहं तच दष्ट पददनुः ।
३४] निषद् भमिद्ास्ते सुद्रीकष्य परस्परम् ॥४॥ [1
१, च -- च ।
२.केराखभ अब म~~तस्थो स्थाप्य ।
ब-तस्थो प्राष्य ।! च-नास्ति |
३. च-तदायुधम् |
व---विक्रमश्ाक्िनाम् । ला--देेषु सवै |
५. रा--श्राहूतास्भे खल्छृते ६ । कं--पुस्तके तु सशोध्य
(द्राहूताः, सल्टरृता मान्याः” इति पाटः छतः ।
६. च-्ाहूतास्ते यथाकाल्लसुपाजग्युनेराधिपाः ।
७. भ--सरवे रक्ता ।! च-स्वय रज्ञा |
८, च--च सत्ताः |
९. ठ. ताश्च |
१०. भ--समाकताः । च-घछमस्तास्त |
११. भ~प्रविशन् धतियल्ञ० ।
१२. च-विविशु्या तित रुकष्म्या ददश्चस्त का्युकम् ।
१३. भ ~ तद्वद् श्ट । च~--वत्त ट्टा ।
१४. च--° भूभेषाः सवे ।
२० 'वाद्पीकीय-रामायणम्
तञ्च दष्टा धतुदिव्यं गौरक्ह गिरिसन्निमम् ।
३५] अभिवाययाभ्युपाजम्मुरशषक्तास्तस्य पूरणे ॥५॥ [५३
ततः स्वरे भनि प्रतियातेषु राजघ ।
३६] पिता मे व्यथितो दीनधिन्तां मृस्रोऽध्यगच्छत ।। ६॥ [प
अथ दीषस्य कारस्य रार्वबोऽये महादुतिः ।
३७] प्रगयामटते वीरो रक्ष्षणश्च पहायश्चाः ॥ ७\। [४४
२८३] निवतेमानेनेतेन गौरवं धनुषः श्रुतम् । `
फ] जातकोतह्ये मतौ मम रापस्तदाऽमवत् ॥८॥ [४
३९३] ततोऽभिगम्य पितरं मम रामोऽभ्यवादथत् । `
९०यू] इष्वर! ` पितुस्तस्य वयस्यो हि' ° पिता मम ॥ ' *€।॥ [7
प दमक
भाणनभनि
१. अ~ तन्न |
२. च ~ तच्च षनुदधर दृष्ट डुडरं गिरिगोरवम् ।
३. च--आभेवाय् तपा जग्मु |
छ. अ--स्वथवरेषु भम्नघु ¦
५. ब~--मूय न्ता |
&. कै--भूयोधगच्छत ?।
ङ अ ब--भूय)प्यगच्डुत |
७. च--पिता वरं मे सदृशे चिन्तया नाध्यगच्छत ।
८. ब--राघवस्य |
९. च--काकपक्षधरो धन्वी पूणेचन्द्र इवोदितः ।
१०. च-यजतो मे पितुयं्ञं जनकस्य महात्मनः ॥
उपायाद्धनुषः श्रत्वा गोरवं वीधमेव च |
विश्वामित्रेण सितो गाधिपुत्रेण धीमता \
११. च--अभेगस्य ततो रामः पितरं मेभ्यचाद्यव् |
१२. भ--रेक्ष्वाकेस्तु ।
१३. म--वयस्योपि।
१४. च--पितुममास्पदं ग्वा जात्वा नाम श्र तत्रतः |
आरण्यकाण्डम् ३।१९॥ २१
०३] छुशखानामय पृष्ठः पूर्वे रामेण धीमता ।
४१यू] पित्राऽपि च तथा रापरस्ततोः रामोऽत्रवीड वयः °॥१०॥ [प
मनुष्यश्तसेधाथ धनुस्तव चै यदं प्रभो ।
४२] तन्मे कौतूहलं दष्टं तोरि चापि पाथिव ॥* ११॥ [ति
अथ पाणौ गदीत्वेनं पिता मे जगतीपतिः । `"
३] जगाम तद्गृहं यत्र धतुदिष्यं व्यतिष्ठत ॥ ` १२॥ [पि
विस्मितश्चाभवह् राजा पिता मे स पहायश्ाः।` `
५५] रामश्च तद्धनुश्ठा तोलयामास वीर्यवान् ॥१३॥ [१
तेनारोपयता वेगान्पध्ये मग्नं च तद् धतुः ।
५] तस्य शब्दोऽभवद् भीम! पततश्चाशनेरि ॥१५॥ [४९
, रामः
, च--स्मयमानस्ततोऽत्रवीत् |
६9 „0
३. च--श्रतः परमधिकः पाटः-
जनकं मन्त्रिणां मध्ये वद्ोबोचत्तदान्तरे ।
छ. च~--न्शतस्षवाघ |
५, च--किर |
६. च-आगवं |
७. म~ नास्ति ।
<. म च--गदीष्वा त ।
&. च--जगतः पतिः |
१०. म--नास्ति |
१२१. च-जगाम देद्य तं यत्र दिम्यं तिष्ठति तद्धनुः ।
१२. च-स पितुदशयामास तद्धनुः प्रियद्शेनः ।
रक्ष्मणं चव राम च दश्यतामिति चाव्रवीत् ॥
१३. च- ततश्च ।
१८. भ च---महद्धनुः ।
२२ वाऽमीकौय-रामायणम्
बहवस्तन्न पुरुषा मोहिताश्च महीं गताः
९६] धनुषस्तस्य शब्देन वजयिलां जनत्रयम् ॥ ९५५)
राघतरे छक्षमणे चेव राजानं पितरं चमे।
४७] इतरश्च जनः सवौ नं पयं कुरूते हदि ॥१६॥
राघषस्यतुतंदृष्टापितामे विक्रमे तदा।
८] परितुष्टोऽभवद् राजा जनको वरपसत्तमः ॥१७॥
ततोऽहं तत्र रापाय पित्रा सत्याभिसन्धिना ।
९९] भायोथयुद्यता दातुमादाय जलमाजनम् ॥१८॥।
दीयमानां च स पां प्रतिजग्राह राघवः।
[प
[प
५०
५०] श्चुता चेवाययो तज ह्योध्याऽधिपत्ति पथः ॥१९॥ [प
त्तः उवश्छरमामन्ध्य यम तं परथिवौपतिम्।
५१] धमेपत्री नरेन्द्रेण दत्ता रामाय धीमते ॥२०॥
पमेव चानुजा बाला ऊभिलखा भियद्ेना ।
५२] मायांऽथ लक्ष्मणस्यापि पित्रा दत्ता स्वयं मम ॥२१॥ [५३
१. के रा छ भ--दशयिस्वा ।
2. अ~ जगत्रयम् ।
३. छ--धनय्रम् १ दाते अममूरः पाठः |
© £ क,
%. क --भयायसयुदता ।
५. भ च--दातुमुचभ्य ।
द. भ--श्रावेत्ताय पितुः कैदमयेध्याधिपते(:) प्रयः ।
छस्य पाठस्य स्थाने केनापि मूरस्थः; पाटः
प्रान्तभागे सद्विखितः |
च-अपि क्तापाथेतुं द्वदमयोध्यण्धिपतः प्रथुः ।
७. भ--तच्र ।
<. अ--ख मत । च~-समतं |
९. छ--ताभंला ।
[१५२
आरण्यकाण्डमर् ३ । २६॥ २३
एवं दत्ताऽस्मि रामाय पित्रा तस्विन् स्वये ।
५३] अनुरक्ता चै भावेन पर्षि वीथेवतां वरम् ॥ ` [५४
ष] बनं सेवानुयाताऽसि रामं मे हदयस्थितैष् ।॥२२॥ [`
अनस्या तु धर्मज्ञा श्रुता तां महतीं कथाम् ।
५; १ पयेष्वजत बाहुभ्यां शिरस्याधाय मेथिीषू ॥२३।[११९;१
२३] व्यक्ताक्षरपदं दिव्यं स्वच्छन्दादिव भाषितम् ।
स्वया मम प्रीतिकरं कथितं पुत्रि पुष्कलम् ॥२५।॥ [२ पृ
३ रामे च कथयन्त्यास्ते इदं मधुरमाषिणि। - [२३
४यू] रविरस्तं गते; सीते पराप्ता च रजनी छमा ॥२५॥ [३य्
दिवि ˆ ` पंविभरकीणानामाहारार्थं च मैथिलि ।
५। समागतानां नीडेषु पक्षिणं श्रयते स्वनः ॥२६।॥ [३ उ
एते तेऽप्यभिषकाद्र विप्राः कर्शषपाणयः ।
१. अ--दत्ताय |
२, अ--तश्न |
२३. रा~~अनुरकाच्च |
®. च-रमो |
५. के रा-~-हृदये स्थितम् । च- हदथस्थितः ।
8. म च-अनुसूुया |
७. रा-शिरसाघ्राय
८. भ--मच्छम्दादिव ।
९. रा--गतास्मीति । भ च--गतः धीमान् ।
१०. रा--दिव्यसंविप्रकीणीना०।
अ म च~--दिवसं विष्रदीणो °।
भ --दिविसे दिप्ररीर्णा° |
११. च~--तीर्थेषु |
१२. रा भ च-प्रयते परिणा ।
२९ वारखपीकोय--रापायणम्
६] सदिताश्चापवतेन्ते सरिलाप्ुतवल्कलाः ॥२७॥ [५
अग्रिोवेष्टंषीणां च हतेषु 'विधिपूकम् ।
७] कपोताङ्गारुणो धूमो दृश्यते पवनोद्धतः ॥२८॥ ~ {५५
, अन्यर्वेणां अंपि नगा नीलीभरूताः समन्ततः ।
` ८] विभकर्षाच देशस्य द्यन्ते मेषसननिमाः ॥२९॥
रजनीचारिणश्चापि भवतेन्ते समन्ततः ।“
९] तपोवनपरगार्धापि वेदीदरभषु शेरते ॥३०॥ [७
संमत्ता निशा सीते नक्ष्रसमख्दुःता ।
१०] ञ्योत्स्नाभावरणश्चन्द्रो दृश्यते चोतितिऽम्बरं ॥३१॥ [<
गभ्यतापतुजानापि रमस्यानन्तरा भव ॥
११] कथयन्त्या टि मधुरं खयाऽस्मि परितोषिता ॥३२॥ {६
अछेकरुरं च तावत् खं परत्यक्षं मम मेथिलि |
१२] भीतिं जनय मे वस्से दिव्याख्ड्ारभूषिता ।॥३३५ {१०
सा ततः समलदुत्य सीता सुरद्ुतोपमो ।
१६.
१. च -- °ताश्वाप्यवतंते |
२.गशमम च~--भग्निहदोत्रे छऋषीणां० |
३. म च~--अत्पवण स्वपि ।
%. भ--नागा |
५.केरारूअम ब--नास्ति।
६. भ च-तपोवने सगाश्चैव ।
७. छ~--द्योतिते स्वरे।
भ~ दादिताभ्बरे ।
च--ददितेत्थ ! ( म्ब ) रे।
>. च ~~ अलंङुरुष्व |
९. च-सुरसुतोष्ता ।
आररण्यकीाण्डम् ३ । ४० २९५
१३1 अभिवाच्थिपरनीं तां रापमभ्यानगामं इ,।३९॥ [११
दिव्यामरणक्षयुक्तां वसानैं पीतमम्बरम् ।
१४ राघवः प्रेक्ष्य वेदेदीमनरछुयामपूनयत् ॥२५॥ [१२
न्यवेदयत तव सर्वं सीता रामस्य विस्तरम्
१५५. प्रसादं चै तपस्िन्या वसनामरणस्नजः ॥३६॥ [१३
पहृष्स्त्वभवर् रामो रक््मणश्च पहायक्षाः |
१६. मथिल्याः सर्ियां दष्टा माठुषैस्तां सुद्ंमाम् ॥३७॥ [१४
ततस्तां शवरीं पुण्यां परीतः श्चिषिराजिताम् ।
१७] अचितस्तापसैः सवैरुवीस रघुनन्दनः ॥३८॥ [१५
तस्यां रान्थां व्यतीतायामभिषिक्ता हृताग्नयः ।
१८] आए़च्छन्त ततः सवै तापसास्ते मनीषिणः ॥३९॥ [१६
ऊचुस्ते सकं रामं तापसा वनचारिणः ।
प] वनस्यास्य च सचारं राक्षसः समभिद्रुतम् ॥४०॥ [१७
१. अ--रामपाश्वं जगाम ।
२.रालख्अम ब-°रण्सयुल्ा)
३.खछअमव--कवसाजा)
%. भ च--°मनुसूया° ।
५. भ च-वे।
६. के-- तत्कियां |
७. अ च--ततः स ।
८. छअभ म--सदैरवाच।
९. केर भ-रश्रौ।
१०. च~ वचनं |
१९. अ अ~-काम |
वारमीकीय-रामायणम्
अतीव तेः भांसटिभिस्तपस्विभि-
द्विजः कृतस्वस्त्ययनः परन्तपः ।
वनं सभार्यः भरविवेश्च राघवः
२३ सट््मणश्चन्द्र इवाभ्रमण्डलम् ॥ ५१ ॥ [२१
४)
49)
इस्या्वे रामायणे आरश्यकाश्डे अन्यनुश्ठा
नाम तृती; स्मः || ३॥
१. भ--अथेव । वस्तुतस्तु “जथो स' इति प्रवनः पाडः ।
च~--भरथो स।
२. भ~ नास्ति,
३. केरारुभम ब~ नास्ति
[ वै०-६& ] = [ चतुथः सगः ] = [ दौ०-१]
विश्य स महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान् ¦
१] ददे रामो षर्म्गस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ १ ॥ [१.
कुशचीरे; समाकीर्णं ब्राह्मया रक्ष्या समन्वितम् ।
२] यथा प्रदीप्ते दुर्धर्ष गगने सुथमण्डलम् ॥ २॥ ` [२
शरण्यं सवेभूतानां सुसंमृष्टनिषेशनम् । [पू
३] पृजितं चोप्यैततं च नित्यमप्तरसां गणेः ॥ ३॥
विज्ञाञेरग्निशषरणेः स्ञग्मण्ठिरजिनेः रैः । [४
५] समिद्धिस्तोयकरशेः फटमृरेश्चं शोभितम् ॥ ४ ॥
सुरम्येश्च महार्षेः पुष्येः स्वादुफटेरतम् । [५
५] मृङेश्वौपि परिक्षिप्तं पञ्चिन्या च स्षपञ्मया॥ ५॥ [६उ
=
फलमृकार्शने दैन्तिश्वीरंछृष्णाजिनाम्बरेः ।
६] सूवेन्वानरामेश् पुराणेगुनिमिषेतम् ॥ ६ ॥ [७
१. रा-इदैश । म च-दुदैशं ।
२. म~ नास्त ।
३. ब~ चोपडृत्त ¦
ट. र-सुर्भडेर° ?। म-लगभांडे° ?
५. भ-फलमृरोपरोभितेः ।
च-फषमुको पशोभितम् ।
द. अ च~ मृङेवीपि ।
७. भ च~ वे ।
८. रा--फढमूल्ाशनन्द्ते !
९. ठ--शीरहृष्णा° ?
२८ वारमीकीय-रामायणम्
बलिहोमाधितं पुण्यं बद्यधोषनिनादितम् ।
७] जीर्शपरहताह्यरेः लोभितं परमिभिः ॥ ७ ॥
तद् बरह्मसदनप्ररयपृषिसंघनिषेवितम् ।
<] ब्रह्ममूते महापाते ह्यणेरुपशोभितम् ॥ ८ ॥
२] त इष्ट्वा राघवः श्री मांस्दापयाश्रममण्डलम् ।
१०पु] अभ्यगच्छन्मदहातेजाः सज्यं शत्या पदद्धतुः ॥९॥
दिव्यज्ञानोपरंपर्ना रामे रषा तपोधनाः |
११] अभ्यगच्छन्त संहृष्टा वेदेदीं च तपस्विनीम् ॥१०॥
नवं सोममिवोय्न्तं तं रषा धमचारिर्णम् ।
१२] मङ्लानि भयुानाः भस्यग्रह्ृन धृतव्रताः ॥ १२१ ॥
रूपं वेश तथा रक्ष्मीं सोङ्कर्मायं सुवेश्षताभरं ।
११
१३] दद्यनिंपितं धातरा रापस्य वनवासिनः ॥ १२॥
„१ र भस, कि १
राघवं ` चैव सीतां च नेतरेरनिमिषेरपि ।
"~~~ ---------- ने
१. अ म~--पुण्यघोषनि ° |
२. भ --पणौशिभियंतादारेः !
च--शीणपणन्रतारः ।
३. भ च-सन्न ।
श. भ--दिष्यत्तानोपल्तपन्न ।
५. कैराअभ म च--यशस्विनीम् |
६. अ म~ ग्योमचारिणम् ।
७. च -- वेष |
८. भ च-ततो ।
९. च--युकुमाय ।
१०. भ च- सुवेषताम् । म-निवेशताम् ।
११. च-निर्भेतां |
१२. च--राघवो ।
[६
[<पु
[८
[९
(
+ ~
¢
॥ ^
॥
आरण्यकाण्डम्् ४ । २०॥ २९
१४] आश्चयभूते ददः सयं ते ब्रह्मवादिने; ॥१३॥ [१३
अथ ते वै महासांनः सवभूतदिते रघाः ।
१५] अतिथीन् पणेशाङायां तान् निवेशय यथाविधि ॥१४॥ [१४
ततो राभस्य सच्छृत्य विधिवत् पा्रकोपमाः ।
१६] आजहः सिरे पुण्यं सहिता धपकोबिदराः ॥१५॥ [१५
पुष्पसूल्पैटं वन्धमाश्रपांश्च पद्यः ।
१७] निवेदयित्वा धमकञास्ततेः भाल्ञख्योऽब्रुवन् ॥१६॥ [१६
श्मदाता जनस्यास्य शरण्यश्च महायशाः ।
१८] पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरः ॥१७॥ [१७
दण्डश्चैवे चतुमांगः भजा रक्षति राघव ।
१९] राजा तस्मात् परान् मोगान् भुङ्क्तं छोकनमस्कृतः॥ १८॥[१८
ते वयं मवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः ।
२०] नगरस्थो वनस्थो वा तं नो राजा रघूदह ॥१९॥ [१९
न्यस्तदण्डा वयं राम जितक्रोधा जितेद्धियाः |
२१] रक्षणीयास्त्वया सवे गभेरूपास्तंपोधनाः ॥२०॥ [२०
१. भ च~ बह्यचारिणः ।
भ च- महाभागाः ।
भ च--पुष्प मूल फट |
„ अ म-वाक्यमा*
भ च~-रामाय ततः |
, डा-महामतिः।
. भ च--इन्द्स्यैव ।
. भ च--रधूत्तम ।
. अ- जितक्रोधनजिते° ।
च-शतक्राघ ।
, म~ गस्डुर्पा° (।
© 9 @ क > 6 ७ ७
[=
छ
३० वारमीकीय-रामायणम्
+अक
एवमुक्त्वा फञरन्येः पुष्यवन्येश्च राघवम् ।
२२] अन्येश्च विविधमेक्षयेः सरक्ष्मणमपूजयन् ॥२१॥ [२१
सतु युनिवरर्न्धस्षक्क्रियय्
जिदक्पतिख्िदशेशिवा वितः |
ससुखमवसदाश्रमे तदा
२३) जनकपुतासदितो महायशाः | २२॥
(. ॐ ५ (९ ष
इत्याषं रमायणे जारर्यकाण्डे तापसाश्नरमनिवासो
नाम चतुर्थः समैः ॥८1
१. भ च--गमूत्तश्च |
२.केअम नवं --सुसुखमव० ।
रा--स्वसुख० ?।
३. कै--भ्ाषरामा० ।
छ.केराख्मम ब-नास्ति।
५. अ--दत्थाष भारण्यके |
च--इश्याषं भारण्यकाण्डे ।
[ व०-७-८ ] = [ पञ्चमः सगः ] = [ दा०-२ |
अथ ते तापसाः सिद्धा रामं बेश्वानरमभाः।
प] न्यायदस्या यथान्यायं तपेयामाघुरीन्वरम् ॥१॥ [प
प] पूजितः सं तु तेस्तत्रं रजनीमवसत् घुखम् ॥२॥ [२
कृतातिभ्योऽथ रामस्तु इर्यदिते सूरयगण्डले ।
१] आमन्त्य च मुनीन् सवान् वनमेव जगाम ह ॥*२॥ [१
नानामृगगणाकीर्णं श्ादटगणसेवितम् ।
२} क्ररटक्षर्ताय॒स्पं दुर्दशसरिलाश्चयमर् ॥ ४ ॥ [२
विकूनपानक्ञकुनि शि्िकागणनौदितम् ।
९} रक्ष्षणानुचरो रामो वनुग्रं ददश ह ॥ ५॥ [३
वनमध्ये ठु काङरुस्स्यस्तस्मिन् घोरमृगांरते ।
५] ददश्चं गिरिदुगोभं पुरुषादमवस्थितम् ॥ ६ ॥ [४
वक्रनासं विरूपाक्ष दीप्रास्यं निनेतोदरम् ।
१. केरा भ ब~-त्ैयि्वा मुनीश्वर ।
अ म~~दन्मथित्वा ?\
२. दा्चिण्येष्वयं पाठः भ्रथमसगस्यव द्वाविंशः शोकः ।
३. अ म--संततेस्तत्र । भ च~-स तु वेत्रेव |
९. भ--रामश्राभ्युदिते ।
५, भ च-जामन्त्यष्िगणाचू सवम् वनमेव व्यगाहत |
६. के र--क्षिह्वीकरणना० ।
भं--चिद्वीकगण° । अ ब ऊ--किल्लीक ° ।
७. च-- °सगायुते ।
८. भ च~--गिरिश्रगाम |
&. भ च-नियतोदरम् ।
३२ वार्मीकीय--रामायणम्
६] दीप्रजिहु महाकायं*मृगन्याङनिषरेणम् ॥७।॥ * [५
अटौ धिहातुपाख्ज्यं शूरम, रुधिरोक्षितान् ।
७] सविषाण वसादिग्धं गजस्य च शिरो महत् ॥८॥ [७
वसाने चर्म वैयाघ्रे वसारुधिरभुषितेम् । 1
<] जासनं सवभूतानां व्ादिताश्यमिवान्तकम् ॥६॥ [६
स रामं खष्मणं श्ट सीतां च शगखक्षणेम् |
&] अभ्यधावत् घुुकडो खेचि्हीन इवान्तकः ॥१०॥ [८
स कृता भैरव नादं चाख्यन्िव मेदिनीम् ।
१०] अङ्केनादाय वेदेदं परिक्रम्य ततोऽब्रवीत् ॥११॥ [९
युवां जटाचीरधसौ सभायों क्षीणजीवितौ ।
११] प्रविष्टौ दण्डकारण्यं शरचापासिधारिणौ १२॥ [१०
कथं वां तापसाभ्याशचे वासः प्रमदया सह ।
१२] अधर्षचारिणौ पापौ कौ युवां युनिदूषकोौ ॥१३॥ {११
अहं वनपिदे दृग विराधो नाम राक्षसः
१३] चराम्यन्याहतो नित्यं युनिमांसानि मक्षयन् ॥१४॥ [१२
एवसु्का तु तौ वीरौ विराधो वनगोचरः ।
भाति ततस
१. अ च--ख्गन्याड० |
.भचं - स्िहानुपास्ज्य।
.कैराङ्अम व--मूलकष्दो न कचित् श्युल्ञाथ्ं ध्वनयति ।
. च--रुधितोष्षितान् १ ।
. भ च~--°ररूषितं |
, अ म--व्याधतास्य०
. भ च-चेव द्ष्ट्वा सीतां तथेव च ।
.-अङूम ब-रोकष्ार,
. स--इवान्तकं ? ।
, र--चराम्यवाहतो ।
ऊ-- चरामि भ्मतो ।
५४ ६,
रि)
68 © # @ - ‰ क
अरण्यकाण्डम् ५ । २२॥ ३३ ..
१४] अङ्कनाद्ाय वेदेदं खमुत्पत्य ततोऽत्रवीत् १५ [ए
इयं नारी वरारोहा मम मार्या मविष्यति ।
२३] पापयोखयोश्वापि पास्यामि स्थिर मपे ॥१६॥ [१३
इत्युक्ता वचनं घोरं सीतां जग्राह राक्षसः ।
प ] अङ्कपारोप्य वेदेदं ` पहसन्नग्रदः स्थितः ॥१७॥ [प
तस्यैव छुवतो धीरं विराधस्याङमाभ्रिता ।
२९] सीता प्रावेपत अस्ता प्रवाते कदी यथा ॥१८॥ [१४
तां षा राघवः सीतां विराधस्यङ्कगां स्थिताम् ।
२५] अबरवीहक्ष्मणं रामो भुखेन परिद्यष्यता ॥१९॥ [१५
पश्य सौस्य नरेन्द्रस्य जनकस्यात्मजामिमाम् ।
२६] मम मार्य सदाचारा ज्येष्ठं दशरथस्तुषाम॥२०॥ [१६
अत्यन्तघ्खसब्रद्धां राजपुत्रीं यञ्षस्विनीम् ।
२७] षिचेानां घोरस्य राक्षषस्याइूणां छमाम् ॥२१॥ [१६२
तस्यैवं बदतश्चैव राघवस्य मनस्विनः ।
र ] उवाच राक्षसो हृषः सौमिर्भिं भितरनन्दन१्॥ २२ ` " [सगे ३,१
१. ख ब-खमट
२. भ च--चेवेनां ।
३. कैरा र ब--प्रहरच्रग्रतः।
‰. रा--कदल्ञे |
५. भ च--श॒माम्
६. कै छ म ब--सोभ्य।
७. भ च--शभाचारा ।
< दैराल म ब--विवेष्टमानां।
९. अ~-सौभेत्रं।
१०. भ च--तस्यैदं अवतो हं विराधस्य महात्मनः !
उवाच रांमः संहृष्टः सोमित्रि मित्रनन्दनम् ॥
३9 , वार्मीकोय--रामायणम्
१५३] को युवां ववतं क्षिप कुञ चैव गमिष्यथः ॥*२३॥ [२
तमुवाच ततो रामो राक्षसं रदश्चनम् ।
१६ आपच्छन्त महात्मा वै इकष्वाुकुटनन्दनः ॥२९॥ [३
पर्य रु्मण वेदीं दीनां नष्टभरचेक्चनां ।
यदभिप्रे्तमस्मासु प्रियं चीर कृते च यत् ।
केकेयास्तत्सखद्धं वे किभ्रमयेव रक््मण ॥
या न् तुष्यति राज्येन पुत्रस्यादीघदश्विनी ।
यया सवभूतानां हितः प्रस्थापतो वनम् ॥
्रयेदानीं सकामस्तु खा माता मम केकयी ।
परमो (शाश)त् वेद्या न दुःखतरमरित मे ।,
पिवुर्वेनाशं सामित्रे राज्यस्य हरणं तथा ।
पराम्ष॑(श?) श्र वेदेद्याः चित्तसुन्मथयन्ति मे ॥
तथा जवति काकुस्थ चाष्पश्चोकपरिष्टटते ।
अत्रवल्लिक््मणः कड निश्वसान्निव पन्नगः !
श्रनाथ इव लोकानां नाथस्त्वं वासवोपमः |
मया प्रेष्येण काक्र्स्थ किमर्थं परितप्यते ॥
शरेणाभिहतस्याद्य मया कद्धेन राघव ।
गतायुषो विराधस्य मदी पिबतु शोणितम् |
राञ्यकामे महाक्राधो भरते योभवन्मम ]
विराधे ते प्रमोक्ष्यामि वश्री वघ्नं यथाचक्ते |
मम सुजबरूवगानेोज्तस्य पततु शिरोऽस्य दुरात्मनो सुवि।
प्वानपत्ततु तत्तोऽस्य जीवेतं धराणितल्ञे जतो विधूरणेतस्य ॥
इत्याच रामायण विराधदश्चनं नाम स्मः |
अथोच पुनवौक्यं विराधः परषं वने ।
९. अ--बवतां |
९. भ च--आत्मानं पृच्छतः सर्वं को युवां क गमिष्यथः ।
२,केराछङञअम ब~ अपन्छ॑तं।
3
१ च-नष्टप्रचेतस्रा | २ च~--खदामषां तु|
३ च--राज्याषरणं | % च--रामायणे अररयकार्डे
आरण्यकाण्डम् ५ । ३१॥ २५
१७३] क्षनरियौ जातिसम्पन्नौ विद्धि नौ ' दनचारिणौ ।
१८] तां तु वेदितुमिच्छावः कस्त्वं चरसि दण्डके ॥२१५॥ [8
तमुवाच विराधस्तु राम सत्यपराक्रमम् |
१९] हन्त शेसामि ते राजन् निबोध मम राघव ॥२६।॥ [५
पुत्रः किखाह् जगतो. माता मम रतहदा ।
२०] विराध इति गीं राहुः पृथिव्यां स्वेराप्तसाः ॥२७॥ [६
उत्छल्य परमदामेतामनषिक्षौ यथागतो ।
२२] त्वरमाणौ परायेथां नान्यथा जीवितं मवेत् ॥२८॥ [८
र ] तं रापः भ्रत्युवाचेदं रोषप॑रक्तखोचनः ।
७,१३] राक्षसं विकृताकारं विकृतं पापचेतसम् ॥२९॥ [९
कु धिङ् तां दीनाथं काटपन्वेषसे ध्रवम् ।
८,२] नैनां पराप्स्यसि तिष्ठ सवं न मे जीवन् विमोक्ष्थसे॥ ३०।[९०
ए ] तयोः कथयतोरेव रापराक्षस्योस्तदा ।
८,१यू] लक्ष्मणः कोधसंरब्यो धतुजग्राह् वेगवान् ॥३१॥ [प
ततः सज्यं धनुः करत्वा क्षणो निर्धिताञशरानं ।
१. कैराङ्अम व च--विधिज्ञौ।
२. म च--द्र्डकछाच् |
२. भ च~ मामाहुः ।
र. अ--6तामनवेश्टय । भ च--०तामनवेक्ष्यो |
५. भ च-परलयतां |
६. भ च~ नान्यतो ।
७. कै रा --राचसे । मभ च--विराधं।
८. च--श्चद्र । |
९. म च-भिरूतेस्तु हीनार्थं |
१९. रा अ-विमोचसे ।
११. स--वेदवान् |
१२. अ भ च-सजं । म- सृज्यं ¦
१३. भ च~ निशितां छरान् ।
३६ वास्मीकीय-रामायणम्
३] खुशीघ्रमथ संयोज्य राक्षसे वे न्यपातयत् ॥३२॥ [११
ते शरीरं विराधस्य भिखा-वदिणंवाससः ।
९] निपेतुः श्ोशितादिग्धा धरण्यां पावकपरभाः ॥३६३। [२३
स नदित्वा महानादं शुखं शक्रारनिमम् । [१५
6] चिष्ेप परमक्खद्धो रक्ष्मणाय महासने ।॥३५॥ [र
तच्छररं वजसङ्खाश्चमन्तरिक्षगतं महत् ।
६ | द्वाभ्यां चराभ्यां चिच्छेद रामः शभ्रां वरः | २५५ [१६
ततस्तरतीय विमल रुक्पपुंखपिभासितम् ।
७] हृदि रामो विराधस्य निचखान शरोत्तमम् ॥३६॥ [1
स रामशरनिभिन्नो विरज्य जनकासमनाम् ।
८] निपपात गतप्राणो विराधः का्चोदितः ॥३७) [प
स भीतो दीनया वाचा सफेन रुधिर वमन् ।
९] उवाच रामं स्ट; प्ा्जरिश्चर्ितिद्ियः ॥३८॥ {प
कोसस्या सुप्रजा राम त्वया पुत्रेण तारिता ।
१०] वेदेद्ी च महाभागा लक्ष्मणश्च महायद्चाः ॥३९॥ [सर्म४,१५
१. म -सख शीघमय । म-स शोघ्रमपि। च--सुसीश्रमपि [२
२. भ च-सयम्य |
३. म--विराटस्य ।
9. भ--बर्हिण० । च--बर्हिंशलश्चणः |
५. म--महाभागं |
६. म~---चक्राश्चनिप्रम | च--शाक्रभ्वजापमम् |
७. अ--परमक्रोधो ।
८
र.
. भ च~ समाेतः ।
. भ च-रामेणख शरनिर्भिज्ञो |
१०. भ च~--पपात स।
११. भ च--कोशद्या ।
१२. भ च~ महारथः |
आरण्यकाण्डम् ५। ४८॥ ३७
विदितो ' ऽसि मया पूर्वमायानेव नरषेम ।
११] युवां कोपयता वीरौ मया प्षीता हता भमो ॥४०- [र
अभिशापादहं घोरात् प्रविष्टो राक्षसीं तनुप्र्।
१२] तम्बुरुनीम गन्धैः शपतो वैश्रवणेन वै ॥४१॥ [१६
भरसाद्यमानश्च मया सोऽत्रवीन्पां महायशाः । [१७
१३] एष तय्यन्तवाऽ्ञांपो भविष्यति महावर ॥७२॥ [पि
यदा दाञ्चरथी रामस्त्वां वधिष्यति सयुगे ।
१५] ततः प्रकृतिमापन्नो मवैनं खं गमिष्यति ॥५३॥ [१७
क ] अवुषश्रयमाणं मां कदो बे व्याजहार सः ।
११] इति वैश्रवणो राजा रम्भासक्तं शशाप ह ॥४५॥ [१८
१६३] तव पसादान्पुक्तोऽहमभिश्चापात् घुदारुणात् ।
भवन स्वै गमिष्यामि स्वस्ति तेऽस्तु महाभुज ॥५५॥ [१९
१७] अध्यधयोजने तात महषिः सयेसन्निमः ।
इतो वसति धर्मास्मा शरभङ्गः प्रतापवान् ॥४६॥ [२०
१८] तं शीघ्रमभिगच्छ तं स ते श्रेयोऽभिधास्यति ।
अवटे चापि मे" राम प्रकषेैव्यं करेवरम् ॥०७॥ [२१
१९] रक्षसां गतजीवानामेर्षं धमः सनातनः ।
अवरे: ये निधीयन्ते तेषां छोकाः सनातनाः ॥५८॥ (२२
सामो
१. अ म--बिधितोति ।
२, भ च~ त्वय्यन्तवांडापो ।
३. अ--स्वां भजिष्यस वे तनु ।
(अस्मिन्पाडे श्रवः पूथै-मापञ्नः, इति विखगोन्त एव पाः स्वात् )
%. भ च---श्ननुपस्थीयमान |
५. कै-- मां ।
६. भ--भरकिक्षग्यं |
७. भ च-गतसत्वानामेष ।
<. रा--श्रवटे |
३८ वाल्पीकीय-रामायणम्
२०] एवसमु्का तु काङ्कत्स्थं विराधः शरपीडितः
है
बभूव स्वगतो भूयस्त्यक्छा देहे महीतरे ॥४८॥ [२३
२१] ते सयुचम्य सौमिश्िविराधं पव॑तोपमम् । “^
गम्भीरमवटं त्वा निचखान परन्तपः ॥४९॥ [ष
२२] ततो दीनां परिष्वज्य समाश्वास्य च मेथिरीमर् ।
उवाच लक्ष्मणं रामो भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥५०॥ [सगे ५) १
२३] कष्ट वनमिदं दुर्ग न च॑ स्म॑ वनकोविदाः ।
२४३] अभिगच्छामहे शीघं शरभङ्ग तपोधनम् ॥५१॥ [२
तरतश्च तौ खघवचिक्षुको
निहत्य रक्षः परतिरभ्य पेथिदीम् ।
विरेजतहंषयुतौ महावने
२५] दिषि स्थितौ चन्दरदिवाकराविष ।* २।[सगे०,३९
इत्यीर्षे रामायणे श्रारण्यकाण्डे विराघधवधो
नाम पञ्चमः समः ॥६॥
१. अ-गमीरम० | रा-~गमीरमवर् ।
२. म च-अग्रवद्धिक्ष्मण |
३. भ च-नचास्म।
. अ च-ततस्तु,
५. भ च---कांचनचित्रका्युको |
६. के रा-आ॑।
७. केरारभम ब--नास्ति।
ध०-९] = [षष्ठः सगः] = [दा ०-५]
हत्वा महाभीमबटं विराधं तं महाजवम् । [शय
१} आश्रमं श्रमङ्गस्य विराजन्तं प्रजग्मतुः ॥१।। [ष्
तस्य देवप्रभावस्य ध्म संमावितात्मनः | [३३
२] समीपे शरभङ्गस्य ददशं महदद्रुतम् ॥२॥ [षू
विभ्राजमानं वपुषा सूथेवेश्वानरभमम् [छड
३] असंस्पृशन्तं वपुधां ददश बिबुधाधिपम् ॥३॥ [५3
स्वपर्भांभरणं देवं विरनोऽम्बरधारिणम् ।
9] तद्विधेरेव पुरुषैः पूज्यमानं महार्वभिः ॥९॥ [६
शीघ्रगे हरिमभि युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ।
५] ददश पुरतश्चास्ये तरु्णादित्यसन्निमम् ॥५॥ [७
पाण्डुराभ्रसिंतं तस्व चन्द्रमण्डलसन्निमम् ।
६] ददसीवंस्थितं छत्रे चित्रपास्योपशोभितम्॥६॥ [८
१. के रा अ--विराजन्तो ।
२. अ---वसुधाचिपम् |
३. अ--सुप्रमाभरणे ।
भ च--स्वप्रमाभरणेर् ।
. छा-महर्षिभिः।
५. ~ पुतरश्चासु ।
६. छ ब भ--गुरुणादि° |
७. भ--पाण्डुशप्रनिम ।
८. अ भ म--चास्य |
९. च- नास्ति ।
१०. भ च~ बभूवावस्थित ।
९० वार्मीकीय-रामायणम्
चामरव्यजने चास्यं सक्मदण्े महाधने ।
७] गृहीते वरनारीभ्यां व्यराजेतां च मूधनि ॥७॥
गन्धर्वामरसिद्धाश्च बहवश्रोत्तमषयः |
८] अन्तरिक्षगता देवा वर्चनेश्च तमस्तुर्वन् ॥<८॥
९] तसुदीक्षश्च रामस्तु सोर्भिभेमिदमत्रवीत् ॥९॥
ये हया; पुरुहूतस्य पुरा श्षक्रस्य मे श्चताः ¦
१०] अन्तरिक्षगता दिन्यास्त इमे हरयो ध्रुवम् ॥१०॥
इमे च पुरुषव्याघ्र ये तिष्ठन्त्यभितो रथम् }
११] पर्ःशतोः कुण्डलिनो युवानः खड्गपाणयः ॥११॥
उरोदेशेषु सवषां निष्का ज्वखनसनिमाः ।
१२] रूपं बिध्रति सौमित्रे प्रविंशतिवषवत् ।॥१२॥
एतद्धि कि देवानां वयो भवति नित्यदा ।
१३] यथेमे पुरूषन्याघाँ दृश्यन्ते भियदरेनाः ॥१३॥
१. अ च--चामरम्यजननास्य ।
२. भ च-चन्द्रमर्डलसक्नेभे |
३. भ च~ विधूयेतां ।
€. भ च~--वाग्मिरग्याभिरडिरे ।
५५. म च~ तसुदौचयाथ |
६. अ-सोभिन्रमि°
७. के--हरयः।
रा--हयः ?
८. अ- पराः । भ च-पर।
&. च-- शता ।
१०. के रा ब--तरोदेशेषु !
११. भ च-सवषु |
१२. भ च-- सर्वे|
१३. छख--पुरषन्याघ ।
[९
(१०
११३
[१२
[१४
[१६
[१७
तत
अरण्यकाण्डम् ६ । २०॥। ७९
इहैव सह वेदेश्चा सुहत तिष्ठ कष्मण ।'
१९] यावल्नानाम्यह व्यक्तं क एषं द्युतिमान् रथे ॥१५॥ [१८
तमेव त्ता सौमिभ्िमिरैव स्थीयतामिति ।
१५] अभिचक्राम काकुतस्यः शरमङ्खाश्रम प्रति ॥१५॥ [१९
ततः समभिगच्छन्तं प्रक्ष्य रामं शचीपतिः ।
१६] शरमङ्गमनुङ्ञाप्यं बिदुधानिदमनत्रवीत् ॥१६॥ [२०
यामः शीघ्रतर् रामो यावन्मां नाभिमाषते । [२२
९७] दृताथमेन ध्वस्तार दरक्ष्यौमि नचिराद्धि ॥१७॥ [२३
कमे त्वनेन करव्यं महदन्येः सुदुष्करम् । [२३३
१८] निं नर्यति यावच ततो में दरष्टुमहेति ॥१८॥ [२१३
इति वजभ्दामन्छ्य मानयित्वा च तं युनिप् ।
१९] रथेन हरियुक्तेन ययौ दिवमरिन्दमः ॥१९॥ [२४
१ १.
प्रतियाते ततः शक्रे राघवस्तमृषिं तदा ।
२०] अश्रिहोत्रपुपासीनं श्ररभङ्गं ददश ई ॥२०॥ [२५
तस्य पादो स संगृह्य सानुजः सह सीतया ।
१. भ च~ सहेव |
२.अखभ स व च-शरमङ्गमनुभ्राप्य।
३. अयाम |
%. अ-- नाभ्यभाषत । ब~---ाभिमाषष्चे |
भ-नाभिभाषत ? |
५. अ च-दशहमाशिरादिव |
६. के अ--निष्टानवाति । राख बम ~निशः यति।
७ कैरालञअ बव म--यावत्त।
८. छ अ ब म--ताचस्मां |
९. म~ द्रक्ष्यमहैति |
१०. छ ब--प्रतिभ्रयाते \
११. छ अ-तश्चकरे ?
१२. म च-शरभङ्गमुपागमव् ।
५२ वारमीकोय-रामायणम्
२१) निषसाद महापराज्ञो सुनिना स समन्वितः ॥२१॥ [२९
ततः शक्रोपयानं त पर्यपृच्छत राघवः ।
२२] शरभद्गश्च तत् सर्व राघवाय शशस इ ॥२२॥ - [२७
मामेव वरदो राम द्रद्मरोकं निनीषति ।
२३] नितसुग्रेण तपसा इुष्प्रापमह्रतातमभिः ॥२३॥ [२८
अह तु खा नर्न वतमानं च दृरतः।
२५] ब्रह्मखोक न गच्छामि हयनभ्यच्यं प्रियातिथिम् ॥२४।।[२९
अक्षया नरशादृक जिता खोकौः श्तौ मया ॥
२५] ब्राह्यं च नाकरोकं च प्रतिगृह्णीष्व राम तरम् ॥२५। [३१
२७३] एवमुक्तो महापाङ्गः सर्व॑शाख्विशारदः ।
२८] ऋषिणा शरभङ्कण रामो वचनमव्रवीत् ॥२६॥ [३२
२८३] अहमेवाजयिर्ध्यामि स्वयं खोकान् महायुने ।
२९३] आवासं त्वहमिच्छामि निदिषएटमिदह' कानने ॥२७) [३३
राघवेणवयुक्तस्तु शतक्रतुबखेन वे ।
३० शरभद्भो पहामान्नः पुनरेवाबषीह् वचः ॥२८॥ [३४
१. के--समा्चितः । रा--सर्मीपितः । भ च -समर्चतः ।
अ म--समदर्शितः।
२२. म च--दुषप्राप्यमङ्तात्मभिः ।
२.कैराअमभ च--त्वां।
%. भ--सत्क्रस्या ।
५. अ-- जितलोकाः ।
६. भअ च-सतां |
७. म च-नाकष्ष्ठ |
८. भ च-ताच् |
९. म~--भदहमेचालाथष्यामि !?
१०. अ- निर्दिष्टमि |
११. च~ नास्ति|
आरण्यकाण्डम् ६ । ३५॥ ५३
सुतीकष्णमेभिगच्छ सवं राम शीघ्र तपस्विनम् ।
३१] रमणीये वनोदेशे स ते वासं 'विधास्यति ॥२९॥ ˆ [३६
एष पन्था महाराज सुह स्थीयतामिह ।
३२] यावज्जुहोपि गाज्ाणि जीर्णा तचमिवोरगः ॥२०।॥ [३
ततो ऽभि स समाधार्ये हृत्वा चैव समन्ततः ।
३३} शरभङ्गो महाधाह्गः परविवेश हुताशनम् ॥२१॥ [३९
तस्य रोपाणि केशांश्च ददाहाधिमहात्मनः ।
३५] जीर्णा तच तथाऽस्थीनि यच मांसं सशोणितम् ॥३२।।[४०
स तु पावकसङ्शः कुमारः समपद्यत ।
३५५} उत्थायाभ्रिवयात् तस्माच्छर भङ्गो व्यरोचत ॥३३॥ [४२
स पुण्यकर्मा भवने द्िजषमः
पितामहं सानुचरं ददश इ ।
पितामहड्चापि निरीक्ष्य तं दिनं
३७] तपस्विनं स्वागतपिस्युवाच ह ॥३५॥ [५४
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकाण्डे शरभङ्गदेशंनं
१२.९६
नाम षष्टः सगः ॥ £ ॥
१. छट -सुतीक्ष्णमभ्यगच्ड । अं म-सुतीकष्णसुपगच्छ । २. च-नास्ति ।
३. कै रा-स्वचमिवोरगाः । ४. छ--भ्निमममादाय !
ब स--चिस समादाय ।
५. भ च--सुमन्त्रतः । £. भ च~च शोणित |
७. भ च-अतः परमधिकः पाठः---
स लोकानाहिताग्ननिं ऋषीणां पुख्यकनणाम् ।
देवानां चाप्यतिक्रम्य ब्ह्मराके ज्यरोचत |
८. के- चाषे । ९. श~ श्रीरामायणे ।
१०. के भ च~-नास्ति।
११. भ च--०दशनो ।
१२.केराछम ब म-नास्ति।
[ व-१० ] = [ सप्तमः सगः] = |[ दा-६ |
दरमङ्गं दिव परापे सुनिसंधाः समन्ततः । ।
१] अभ्यगच्छन्त काङ्करस्थं समं ज्वखनतेजसम् ॥१॥ [१
वैखानसा वार्खिस्याः पररनयोऽथ मरीचिपौः । [पू
ए ] मुनयः सरिखादारा वायुमक्षास्तथेव च ॥२॥ [ क
२ अश्मा दशतपाः पत्राहाराश्च तापप्ताः । [२
दन्तोलूखङिनश्चव दण्डकारण्यवाधिर्नेः ॥३॥ [यू
£
३] पयो दि' महात्मानो उ्वटनारकंसमममाः
आकाञ्चनिखयाश्चैवं तथा स्थण्डिकुशायिनः ॥४।॥ [५
४] तथोदैवसना दार्म्ताः तथवावद्वधारिणः ।
सजपाश्च महात्ानस्तथा पचता दिजः ॥५॥ [५
५] चतमांसङ्ृताहासं निराहारास्तयेव च ।
१. ख भ-युनितगाः।
२. भ च~--ञ्वङख्िततेजसम् ।
३. च~-मरीचिणः |
र. ब--नास्ति |
५. छ अ म-ऋषयश्च।
६. ब~ नास्ति ।
७. म--स्थडिस्य ० ।
८. छ अ ब म-तथोदवसनाश्चव ।
भ---यथोदवसनायस्तास् ।
च --तथादुवसनायस्तीस् ।
९. अ म- तथेव वस्त्रधारिथिः ।
१०. छ अव म-पचतपर्विनः ।
११. भ~ चातुमोस्यज्कताहारा |
च~--खातुमास्या कृताहारा ।
आरण्यकाण्डम् ७ | १२॥
दक्षसक्ताग्रपादाश्चै ये चरन्ति महत् तपः ॥६॥
६] अदशेनेन ये धप चरन्ति नियतव्रताः |
प] एकाङ्गेन तिष्ठन्ति ये च भरताविदिंसकाः ॥७]
शष्पमक्षाः पयोमक्षा निदिषटफरंभोजिनः ।
प्त] फटाहारे च निरता कयुभक्षास्तथापरे ॥८॥
७डउ] एते चान्ये च मन्ना मुनयो धर्मवत्सलः ।
शरमङ्गाश्रमे रापमभिजग्मुः सर्मीहिताः ॥ ९॥
८] अभिगम्य च परमज्ञा रामं धर्मतां वरम् । ˆ
उचुः प्रा्जखयः सर्वे सान्तपूेपिदं वचः ॥१०॥
&] त्वभिक्ष्वाङ्ककुरस्यास्य पृथिव्यारच महारथः ।
प्रथानदचषिनाथहच देवानामिव वासवः ॥११॥
१०] चिश्चुतस्तिषु छोकेषु यशसा विक्रमेण च ।
पितरभक्तश्चै नगरे नागर्शगां मनोरमः ॥१२॥
तामासाद्य महात्मानं धमन धर्मवत्सरम् ।
१, च~ कु चासक्ताम्र ° | ` दुक कृचासक्ताम्र-।
२. ट भूताः विहिंखकाः । भ च~ मूतेष्वदिसकाः ।
३. ख व--निच्रेटफएल्० ।
@ ङ अ~ विनिरता ।
५, च~-राम सत्यपराक्रमम् ।
६. भ-~-समागताः |
७. च-नास्ति।
2. च -- नास्ति ।
&. म च~--पितृभक्स्या ।
१०. रा-नराणां च।
१२. भ च~ मनोहरः ।
८१
|}
प
[8
[७
[८
[९
नीः वार्पीकीय--रामायणम्
प ] अचिखवा यज्चं वक्ष्यामस्तकनस्तवं कवुम्ैसि ॥१३॥
११३] अधर्मो हि परहा्तस्य भवेदिह मदी्॑तेः।
(२०
यो हरेद् बलिषड्भागं न च रसत पुजवत् ॥१४॥ [११
१२] यो राजा स्वानिव भराणानिष्टह्टोकान् सुतानिव ।
नित्ययुक्तः सदा रपतेत् सवान् किषयवासिनः ॥१५॥ [१२
प्त ] प्राप्नोति शाश्वतीं राम कीरदि बेरोक्यपावनीम् ।
बह्मस्थानं समासाच्च तत्र चापि महीयते ॥१६॥
प ] यः करोति पर धर्म मुनिभूखफलाशनः ।
[१३
तस्माट् राज्ञस्तु षड्मागः भजा घर्मेण रक्षतः ॥१७। [१५
१६] सोऽयं ब्राह्मणभूयिष्ठो वानप्रस्थगणो पान् ।
तन्नाथोऽनाथवद् राप राक्षतैहन्थते सदा ॥१८॥
१७] पश्य राम शरीराणि मुनीनां मावितासनाम् ।
हतानां राक्षर्घोरगतानां वुधातरे ॥१९॥
१८] पम्पातीरे निवसतामनुमन्दाकिनीषितः ।
चित्रकूरटीर्यानां च क्रियते कदनं महत् ॥२०॥
क 8 ।
१६] तथेव तत्र मृष्यन्ते विप्रकारं तपस्विनाम् ।
क्रियमाणं वने घोरे राक्षसेः कूरकमभिः ॥२१॥
१. भ च-तव |
२. भ वच-स्त्वचनः।
„म च--मीपतें 1
„अ च--पष्य^्टा० 4
, भ च~ त्रजास्यभावनीं |
„भच --प्रजां,
, भ च~--° वध्यते |
, व~ नास्ति
- अ--° मन्द्ाकिनीसिताः 4
१०.कंराङभू च-तंवेव।
भ च~न चव)
११. भ च- खदयन्ते |
(५ @© ~¢ 6 (€ .६#
2
[१५५
[१६
[१७
[१६
आरण्यकाण्डम् ७ । २७॥ ‰७
पृ 9
२० ततः स्म शरणाथ तवां शरण्यं वयमागताः ।
२११] परिपाल्य नो राप सर्वानेव धतुर्ष॑र ॥२२॥ [१९
रामस्तेषां वचः श्रुत्वा तापसानां यशस्विनाम् ।
२२] इदं भोवाच धर्मारमा स्वानेव कृताञ्चङिः ॥२३॥ [२१
नेवमह्थ मां वक्तुमहपेव सरक्ष्मणः | ।
२३] तपोषद्धान् बयोश्द्धानं शर्याञ्शरणागतेः ॥२४॥ [२२
इदं च दण्डकारण्य नानासक्वनिषेवितम् ।
२५४] भवतामथंसिद्धयथमागवोऽईं सरक्षण ॥२५ [२३
तस्य पेऽद्य वने वासो भविष्यति तपस्यतः । [२५
२५५] सरक्ष॑तो मुनिगणान् निघ्रति राक्षसान् युधि ॥२६॥ [प
वर प्रदायाथ स तापसाना-
पिक्षाक्ुवंश्षपभवो महासा |
महषिभिस्तैः सिस्तु राम-
२६] स्ततः सुतीक्ष्णाश्रममाजगाम ॥२७॥ [२६
दध्यां राभायणे अरर्यंकार्डे श्र भयगप्रदानिको
नाम सक्षम: सर्गः ॥ ७॥
„ भरषणां ।
, भ च~--तपस्विनाम् |
म--वयोङ्द्धाः ।
भ च-ररण्याय्।
अ--शरणागताच् |
भ च ~--तपस्विनः |
क-सरचितो ।
, च~-विघ्नतो ।
भ-सहितेस्तु ।
१. द--आ |
११. रा--्रीरामायणे |
१२. भ च---नास्ति |
१. केराखम बम च~नास्ति।
१॥ @ ~ {< % «५
+
[वं-११] = [अष्टमः सगः] = [दा-७]
से राघवः सह भ्राजा वेदेद्या च परन्तपः ।
` १] सरतीशष्णस्याश्रमपदं जगाम सहितो द्विजैः" ॥१॥ [१
तौ गत्वा द्रमध्वानं नदीं तीवा महाबलौ ।
२] महद् दद्शतुर्नीर भिरिमाश्रिस्य काननम् \२॥ [२
ततस्तदिकष्वाककटषौ सततं विविधिद्रमैः ।
३] काननं ¶तौ विविश्षतुस्तौ सीताऽतुगतौ तदा ॥३॥ [३
भविश्य च वनं घोरं बहुपुष्पफटद्रमम् ।
9] आश्रमं तौ दद्शतुश्चीरमारापरिष्कृतम् ॥५॥ [४
ततरतापसमासीने महासानं जटाधरम् ।
५] रापः सुतीक्ष्णं विधिवत् तपोरृद्धपपूनयत् ॥५॥ [५
रामोऽहमस्मि मगवंस्तवां दिर्षुरिदागतः ।
६] त्वामभिवन्दे धमेज्ञ महं सस्यविक्रम ॥६॥ [६
स निरीक्ष्य ततो वीरं रामं दश्षरथात्मजम् ।
७] उपाजिघ्रत्ततो मृधि वचनं चेदपत्रवीव् ॥७\ [७
१. अ--राघवः सह वै रात्रा ।
ब म--राघवः सह ात्रावे।
२. भ च-सहतेरिजः।
३. भ-- ° तमिक्ष्वाङ० । च-- °स्स्वमि !
%. भ--तद्धिषिश० |
५. म-ए ।
६. भ च-मलपकजराधरम् ।
७. भ च~ तं माऽभिवद् ।
<. छ अव म-वरो)।
९. कैरारअ ब म-उपाजिघ्रंस्ततो |
आरभ्यकाण्डम्र् ८ । १५॥ ९
स्वागतं ते महाबाहो राम श्श्तां वर"
८ चिच्रकूटपुपारूढो राज्याद् चष्ट श्रुतोऽसि मे* ॥६॥ [८
पतीक्षणणस्वामेव नारोह्यभि नृपोत्तम 1
९] देवंलोकमितो वीर यच्छा देह मदीतरे ॥८॥ [९
दृशीपस्थाय काङ्कु्स्थ देवर्साजः शतक्र्तैः ।
प] स्वने खोकाञं जितानौह मप पुण्येन कमणा ॥१०। [११
तेषु देर्वािजषटेषु जितेषु तपसा मया ।
र] मलखसादातं समायस्त विहरस्व सरश्मणः ॥११॥ [१२
तमुग्रतपसं रामो मर्हर्षिं सयवादिनप् ।
ए] प्रत्युवाच पदहात्मानं ब्रह्माणमिव वासवः ॥१२॥ [१३
अहये प्राप्रं महच्छयो यद् दृष्टौ भगवानिह ।
प] तथा समाख्याहि च मे वसेय यत्र धाकः ॥१३॥ [1
कुशो भगवान सवैमूतदहिते रतः ।
प] आख्यातः शरभंगेन गोतमेन महात्मना ॥१५॥ [ग
अहमेवाजेयिष्यामि स्वगेखोकान् महासने ।
प] आवासं त्वहमिच्छामि व्यादिष्टमिह कानने ॥ १५ [१४
एवमुक्तस्तु रामेण पहषिर्छोकपूजितः।
१. म-ते। २. अ~ अतः परम्-
देवरोकमितों वीर नारोष्ामि नृपोत्तम । इत्यधिकः पाडः ।
३. के अ म--देवलोक० ।
ट. कैराङ अ व म~--देवराजं शतक्रतुम् ।
५. ब --सवें रोका ।
६. कैराछवं म-जिता चाहं। अ--जितांश्वाई।
७, च--मस््रखादान् | ८. ब~ महर्षिः |
९. भ च---मया श्रयो |
१०. भ च--स्वय छोकान्म° । म--्रगेरो° ?
५० वाल्मीकीय--रामायणम्
१३] अत्रवीन् मधुर वाक्यं हर्षण महता इतः ॥ १६॥ [१६
अयपरेवाश्रमो राम गुशतातुष्यताभिह् ।
१६] छषिसंघायुचरितः सदा मूटफटायुतः ॥१७॥ [१७
नानाप्रगेरध्युषितो नानाघ्चनिषेवितः ।
निर्दशमश्चकः श्रीमानिह राघव. रंस्यसे ॥१८॥ [प
प्त] इप्माश्रममागम्य मग-संघां नृपात्मज ।
१७] निशाघ्ु पतिगच्छन्ति खो मनीयाङ्ुतो भयाः; ॥१९॥ [१८
तच्छरुतवा कचनं तस्य महरषैटेक्ष्मणाग्रनः ।
प] उवाच वचनं वीरो विकृष्य सशरं धतुः ॥२०॥ [१९
तानह महाकायान् मृग्तयानिदागतान् ।
र] हन्यां निङितिधारेण प्राणधारणकारणत् ॥२१।॥ [२०
मवास्तत्राभिसन्तप्येत् किं स्यात् कष्टतरं ततः ।
१८] एतस्सिन्नौश्रमे चापि वापो ममन चक्षमः ।॥२२॥ [२१
तमेवमुक्छा वचनं रामः सन्ध्यामुपागमवं |
१९] विधिपूर्व तु ततरे न्यवसत् तां विभावरीम् ॥२३॥ [7
ततः खभ तापसभोल्यमननं
स्वयं पुतीकष्णः पुरुषषमाय ।
सत्कृत्यं रामाय ददौ पहाता
२०] सन्ध्यां निर्चां रजनीं नीरीक्ष्य ॥२५॥ [२४
स्या रामायणे भ्रारण्यंकार्ड सुतीच्णदरनं नाम अष्र्भः सर्म: ॥८।॥
१. कं रा--ऋषिक्षगानु° ¦ २. म--शरगसगा । ३. ब- धीरो ।
४. भ च ~ °स्तच्राभिषञ्जेत । ५. भ च--एकस्मिन्नाश्नमे |
द. भ च--वापि | ७. च--सुपागमनर् । ८. कै--वज्ञेवभवसत् ।
९. म- सत्याय । अ- सत्यात्म ० | १०. रा भ--सन्प्यानिष्तां ।
११. के--अग्वै । १२. म च--नास्वि। १३. भ च-- °द्रीनो° ।
१४ करार म ब च~-नास्ति।
[वं-१२] = [नवमः सगः] = [दा-८]
राभस्त सदौमित्रिः पुतीक्णेनामिपृनितः ।
१] परिणाम्य निशां तत्र भमाते चाववुध्यत ॥१॥ [१
उत्थाय च यथाकाङ राघवः सह सीतया ।
उपस्पृश्य च शीतेन जेन च घुगन्धिना ॥२॥ [४
२] छक्ष्षणश्वापि धमोप्मा ससुत्याय सहायाः ।*
य] चकाराव्यकायोणि छविभूला सर्मा हः ॥३॥ [ए
अथ तेऽथ ` सुराश्च वेदेदीरामलक्ष्मणाः । [श
३] काछे विधिवदेभ्यच्य तापसानम्थवादयन् ॥४॥ [३
उदयन्तं दिनकर दष्ट विंगतकरस्मषाः ।
छ] सुतीक्ष्णमभिगम्येद्मूदुषेचनमुक्तमम् ॥५॥ [४
ऋषयः पुण्यशीखास्तु दण्डकारण्यवासिनः ।
५] आपच्छामः प्रयास्यामो सुनयस्वरयन्ति नः ॥६।। [५
६१] स्वरामहे वयं दष्टे कृर्स्माश्रममण्डलम् । [६प्
अभ्यतुङ्गातुमिच्छामः सहितेमुनिपुङ्गवैः ।
१. म-- °ामस्य ।
२. भअ च--- प्रत्यबुध्यत |
द.राभच--सख)
9. सखा--नास्ति |
५. भ च-तेपि।
६. छा-दिजरैव काले े प्रत्यपूजयन् ।
७. भ~ सह तेय!
८. का --नास्ति |
\५२ वाल्पीकीय-रापायणम्
७] दानश्रीेस्तपोदन्तेविधुमेरिव पावकैः ।1७॥' [७
<पू] अविषहयांरादिष्यो यावक्नासौ भवतते ।
द] अपार्गेणार्भैतां र्मी पराप्येवान्वयवर्जितः ॥८॥ [८
८] तावदिच्छापहे गन्तुमनुह्ां देहि नः पभो |
` ९] ववन्दाते तदा वीरौ रघौ सह.सीतया ॥६॥ {९
तौ सैस्प॒शञन्तौ चरणाद्त्याप्य सुनिपुडवः ।
१०] संश्छिष्य माजेगाजाणि ततो वचनमव्रवीत् ॥१०।० [१०
अरिष्टं गच्छ पन्थानं रम सोमिज्िणों सह ।
११] सीतया चानया सार्धं छाययेव सुत्या ।॥'* ११॥ [११
पर्याश्रमपदं दिध्यं दण्डकारण्यवासिनाम् ।
१२ तेषां तपस्विनां तांत तपसा भावितात्मनाम् ॥१२॥ [१२
१. भ च--धमशंरे° ।
२. गा अ-अविषदह्यां पुरा० छ ब--रषयं पुरा ।
म-अविषद्यां सुरादिव्यो |
२. अ च-~आामा°
४. के--°वा परथिवसिनः । रा--परष्ये चव वर्तिनः |
ख म ब--प्राप्येव" "वर्तिनः । अ-- ° वावशवर्तिनः ।
५. भ च--गन्तु प्रत्युवाच मुनिस्तदा ।
९६. छ--णावक्ताप्य । म~ ग्णाबुक्तापि ।
७. ा-तो वदाति तथा भरस्व सुनिना भाषिते वचः ।
उत्थाप्य सुनिस्तो सरलिश्य वच्चनं तमुवाच ह |;
८. के- अनिष्ट ,
8केरावञम् ब--मम° | ऊा-- सीतया रक्ष्मणेन च।
१०. ठ ब--भूय एव |
११. खा- नारित
१२. रा --यस्या०° । डा--श्श्रमाणि दिभ्यानि |
*१३. र--तत्र |
आरण्यकाण्डम् ९। १८ ॥
तं भ्राप्य"फटसूखानि पुष्पितानि वनानि च ।
१३] प्रश्ञान्तमरभयुथानि श्ान्तपक्िगिणानि च ॥९३॥
प्र] फरमुखावनम्राणि हक्षाशि पिविधानि च)
फुटटपडजषण्डानि पुष्पितानि वनानि च ॥*१९॥
१४] कारण्डवविकीणौनि तडागौनि सरांसि च ।*
रक्ष्यसे दृष्टिरम्याणि भिरिपक्चवणानि च ।
१५] रमणीयान्यरण्यानि मयूराभिरुतानि च ॥१५॥
गम्यतां वस्स सौमि मगवानपि गच्छतु |
१६] आगन्तव्यं च नो द्रष्टु पुनराश्रपपण्डटम् ॥१६॥
एवगुक्तस्तथेत्याह राघवो रक्ष्मणान्वितः |
९७] प्रदक्षिण सुनि इसा गमनायोपचक्रमे ॥ १७
१०. भ
तेतः छमा्ुभो वृणो धनुषी चाश्षयेः शरेः |
५२.
[१३
[7
(१७१
[१५३
[१५५
१६
[१७
१८] सीतां ददो तयोभ्रातोः ख॑ज्ञौ च विमलौ छमौ ॥१८॥[१८
१. अ-°खडागि ।
२. च छा-नास्ति।
३. छ ब - तङ़ाकानि ।
७. ा- नास्ति |
५. भ च---°प्रश्रवणानि |
६. छ ब च--°याण्यरण्याने |
७. भ--भवानपि च|
2. भ च-वन।
९. खा-तथव्युक्तवा प्रणम्याथ गमनायोपचक्रमे ।
१०. च--ततस्तु तावुभो ।
११. रा--च क्षयेः ।
१९. भ ब च--ददो सीता |
१३. भ च-षड्गो ।
५ वाल्मीकौय-रामायणम्
ववन्द्तुस्ततस्तौ तु तत्सर्व श्ुसदाहिती ! ˆ [प
प्त] ततो निधयर्तर्वीरौ ताब्मौ" रामरक्ष्मणौ ॥१९॥ [१९
प्रस्थितो धृतचांपौ तु तौ निक्षम्या्च जानकी! ˆ [ए
हृदयङ्खपया वाचा मतारमिदमन्रवीत् । [र
- फ] प्रणामपूरवे वाक्यज्ञा समाहितमनोगतिः ॥२०॥
इत्यार्घे रामायणे आरण्थकाण्डे सुती चणःश्रमनिवास
नाम नवर्भः सेः ॥९॥
१. भ~ बबन्धतुः । च~ ववदाते तऽ |
र.केरारुञजम ब--तु समा०।
2. छखा~नास्ति |
४, ® €
8. फ रा छ अ म~नयाय०।
९ भू १. धूर ॐ
५. करा म- धृतचापो | ब~ घृतपायो।
६. अ व~ निशाम्याथ |
७. के रा अ म~-्यांगमया।
८. भ च~---नास्ति |
९. भ च~-दण्डकारण्यवासो ।
१०. कराख्मम वं ब-नास्ति)
[वे--१३] = [दशमः समः] = [दा-९]
पुतीक्ष्णेनाभ्यतुज्ञातं परस्थितं रघुनन्दनम् ।
१] उवाच मेथिी रामं वाक्यं वाक्यविश्ारदा ॥१॥` [१
प] अयं धमः सुतीक्ष्णेन पराप्यते विधिना महान । [रपू
३३] ब्रीण्येव व्यसनान्यस्य कामजानि भवन्ति हिः ॥२॥ [३उ;
मिथ्यावाक्यं परतरं तस्माद भरुतरं सिंह ।
%] परदाराभिगमनं पराणिद्रोहश्च रोद्रता ॥२॥ [३उ
तच्च शक्यं म्वाहो अर्वां नितेन्धियेः |
५) त वश्येन््रियलाञच्च जानामि छमदर्चन ॥५॥ [क
मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न मविष्यति चप्रमो।
६] कुरेऽप्यसम्पतं श्ीणां परेषां धमंदृषणमर् ` ॥५॥ (४
१. रा च-विश्वारद् ।
२. शा नास्ति ।
३. च--्रस्य ।
४. भ च--धम।
५. म च--मदव् ।
६. भ च~--व ।
७. के-० तरं स्विदम् । रा छ अम ब--गतरादिदप्।
भ---०्तम स्विह् |
<. अम खा-प्राक्ञो बोडुं।
भ~ प्रक्ञेऽ्बोद्धं | च--प्राज्ते बद्ध ।
& कैराछम ब ला--०्दरोनम्।
१०. के रा छ--शक्य ।
१९. अ म खा--नास्ति |
५६ वारमीकीय-राभायणम्
तृतीयं यदिदं सौ परभाणविर्हिसनम् ।
७] निरवेरं क्रियते मोहात् तव चेदभुपस्थितम् ॥६॥ [€
८उ] प्रतिङ्गात [तः१] तया वीर दृष्डकारण्यवासिनम् ।
मुनीनां रक्षणाथौय वधः सदसि रक्षपाम् ॥७॥ [१०
६] एतनिपिततं विजने दण्डकेऽध्युषितं धुय ।
प्रस्थितस्त्वं सह भ्राजा धृतवाणश्चरासनः ॥८॥ [११
१०] ततस्त्वां प्रस्थितं ज्ञाता मम चिन्ताऽञ्कुख मनः ।
स्वत चिन्तयन्त्यीश्च तव निशश्रयसे परम् ॥९॥ [१२
११] न रोचते मे गमनं इण्डकानां महापते ।
कारणं तत्र क्ष्यामि बदन््थाः श्रयतां मम ॥१०॥ (१३
९२] तवं हि बाणधतुष्पाणिभाजा सह वनेचरः ।
ष्टा बनचरान कांथित् ततः योः शरक्षयम् ॥११।[१५
१३] क्षत्रियाणामिह धनुहृताक्षस्येन्धनानि च ।
१४] तत्समीपे स्थितं तेजो बट मूच्छंयते शमम् ॥१२॥ [१५
१५५३] पुरा किर महावाहो तपस्वी सत्यवार् छविः |
१. छ व--परमाशि० ।
२.केञअम वब च~ विजने | रा-- व्यजन छ--विजिने।
६. केराखूञअ म ब--दर्डकाध्युषितं।
%. अ-~-त्वया |
५. छ अम.ब--नास्ति।
€. च-चितयत्याश्च |
७.अम ब च-बदत्या।
८, ख-परत्प |
९, भ च---तसत्समीपं |
१०. छ ब-इतं ।
११. च--सत्यवां |
आरण्यकाण्डम्र् १०।१९॥ ९५७
कर्िपिश्चिद भवव पुण्ये चने बहुमृगद्विजे ॥१३॥ [१६
१६] तस्यं केनचिदाहस्य निशितः खड्ग उत्तम
सेन्यास्तविधिना दत्तः पुण्ये तपसि तेता ॥*१९॥ [१८
१७] स तच्छस््रमनुप्ाप्य म्यासरक्षणतत्परः ।
वने विहरते नित्यं रक्षन् प्रत्ययमात्मनः ॥१५॥ [१९.
१८] यत्र गच्छत्युपादातुं मुखानि च फखनि च ।
न बिना याति तं खड्गे रक्षन् पर्यय्मात्मनः ॥१६॥ [२०
१९] नित्ये शस्त्रे परिवहन् क्रमेण स तपोधनः ।
१०११९
चक्षार रौद्रा " सवां बुद्धं स्यक्ता तपसि निश्चयम् ॥ १७।[२१
२०] ततः स धमीभिप॑तः पमत्तो धमकोषिद्ः । `
तस्य शस्यस्य सवासानलगाप नरकं मुनिः ॥१८॥ [२२
२१] सनेहाच बहुमानाच स्मारये न च शिक्षये । [२४
न कथिदसत्का्यं गरृदीतधतुषा त्वया ॥१९॥ [१५
ज
१.खछअमब-तन।
२.कैराङञअम ब~-समत्तः।
३. भ च~--प्राक्ष वसतस्तस्य रचयन् सख त मानवान् ।
्. कै रा अ भ म---वतः।
५. छा- नास्ति |
६. कैरारञअम म--विहतो।
७. इ--तन्ानि |
८. भ च~ स्यासं परस्य तत्|
९. म~ नास्ति|
१०. च--रेद्धि |
११. केराठअमव-तां।
१२. च--तपयि |
१३. के रा--०भिद्वः । भ च-रोद्राभिमतिः।
१४. डखा-नास्वि |
५५८ वादमीकीय-राभायणम्
२२] न युक्तास्ते त्यया हन्तुं राक्षसा दण्डके स्थिताः
अपराध विना वीरं स्वर्टौकं परिमागेता ॥२०)॥ (२५
२३] क्षत्रियाणां तै सर्वेषां वनेषु निरतात्मनाम् ।
धनुषौ कार्थमेतावदार्तानां परिरक्षणम् ॥२१॥ [२६
-२४] क चश्स्मैक च यनंक चरतं तेपःकच।
व्याविद्धमिदमस्माभिरेष धर्मस्तु पुज्य्तम् ।॥२२॥ [२७
२५] अनार्या कटटुषा बुद्धिजोयते शस््रसेवनात् ।
पुनगग॑स्वा स्वयोध्यायां क्षयं चरिष्यसि ॥२३॥ [२८
€£१
२६] अक्षया तु भवेत् पीतिः चश्रृश्वश्छरयोमेम |
२७३] यदि राव्येऽपि सयक्ते भवेस्त्वं निरतो युनिः ॥२५॥{२९
धमादथः भरभवते धमीत् भमवते सुखम् !
२८] धर्मेण कमते स्वश धपेसारमिदं जगत् ॥२५॥ [३०
१. कैराअम खा--दस्डकास्थिताः | छ ब--नकल्थिताः । `
२. च-- स्वलोकं ।
३. म च--च ।
७. भ च~ नियतात्म |
५. भ च~ धनुषां |
£. भ च-डश्न |
७. म च--क्तवा तपः।
८. रा--पूज्ताम् ।
९ केराङ अ म--अनारय।
१०. कै रा अ म--अङ्पा |
११. भ च~-शस्त्राणाभित्ति भावये ¦
१२. छा--नास्ति |
१३. च-भव त्वं |
१४. छ -- विरतो । .
आरण्यकाण्डम् १०। २८ ॥ ५९९
१०
आत्याने निधेः सैः कर्वरा परयत्नतः ।
२8६] पराप्यते. निपुणो धर्मो न रशुखाह्टभते भुखम् ॥२६॥ [३१
नित्यं शुचितपाः सोम्य मजं षं तपोधन ।
३०] सर्वै हि विदितं छोके तव राघव तच्छतः ॥*२७॥ [३२
स्रीचापरदेतदुदाषतं मे
धं हि वक्तु तव कः समथः ।
विचा बुद्धया तु सहानुजेन
३१ यद् रोचते ते ˆ कुर त॑भनरेनद्र ॥२८॥ [३३
इत्याषें रामायणे श्चारण्यरकाण्डे सीतावाक्यं
नाम दशमः समः ॥१०॥
१. कैराअम -नियतेः।
२. च -- कशथेस्वा ।
३. रा- निषु ।
४. भ~ लभ्यते ।
५. केरा म--मव। छ अ म--भवे) ब~-भवेः।
६.कैररअम व -घमे। म~ घमी।
७. दौराङअम ब~न
८. म च~ यत्नतः |
९. खा-- नास्ति |
१०. भ च--तवत् ।
११. भ च---वे नरेन्द ।
१२. भ~-दण्डकारण्यनिवासे । च--दृडकारण्य ।
१३. कैरारममव च--नास्ति।
[व०-१४] = [ एकादशः सगेः ] = [दा०-9 °|
वाक्यमेतत् तु वेदेह्या व्याहृतं मतेमक्तया ।
१] धमेयुक्तं निक्षस्याथ रामः सीताशुवाच ह ।॥१।॥ {१
दितयुक्ं स्वया देवि स्निग्धया सदृशं वचः ।
२] ऊुटं व्यपदिशन्त्या च धमन्नं मिथिरेश्वरम् ॥२॥ [२
किं वै वक्ष्याम्यहं सीते तयेवोक्तमिति भिये ।
३] क्षभ्रियेधायते चपि नातेरब्दो मवेदिति ॥३॥ [३
ते चातां दण्डकारण्ये मुनयः संशितव्रताः ।
९] मां सीते स्वयमागम्य शरण्याः शरणं गताः ॥४॥ [%
वसन्तो धर्मनिरता वने मृरुफखाश्चनाः ।
५] न मन्ते घुखं निद्रां राक्षसः कूरकममिः ॥५॥ [५
सवेकाट चं नियता नियमेविविधषेने' ` ।* °
१. अ--धमंज्ञ |
२. अ-मिथिङ्श्वीि । म--० शवर । च ~ मेथि०।
३, च~ |
७. छ-चपो । ब~ चपे |
५. अ च-मते° |
६. श--चापि।
७. च~ समस्ता ।
2, ड अ म ब--° मागत्य।
९.फेरार्ञअमब-नास्ति।
१०. भ च-हि |
११. केरालङूअ म व-° विविभेधैनेः।
१. डा नास्ति |
आरण्यकाण्डम । ११ । १३, ६९
६] भक्ष्यन्ते राक्षसेधोरिनेरेरक्तामिषाशिमिः ॥६॥ [६
ते भक्ष्यमाणा मुनयो दण्डकारण्यवासिनः ।
७] अस्मानभ्यवपयेवं मामूचुद्विनपुंडवाः ॥७॥ [७
पया तु वचनं श्चत्वा तेषामेव युखोडतम् ।
८] उक्तमेतद् वचस्तेषु तन्मे शृणु वरानने ॥८॥ ` [८
परतीदन्तु मवन्तो पे पीड चेषादखछा मम ॥९॥` [ष्
९] यदीश्शेरह विभः” कमेस्थेयेरप॑स्थितः ।
किं करोमीति च मया व्याहृतं जनसंसदि ॥९०॥ [९३
१०] सरवैरथ समागम्य वागियं समुदीरिता ॥११॥ [१०
राक्षभेदेण्डकारण्ये वहुभिः कापरूपिभिं |
११] अदिताः स्मो भक्षं राप तेभ्यो रक्षस्व राघद।**१२।।[११
होमकारे च संप्राप पकारे च ते सदा ।
१२] धर्षयन्ति सुदुर्धषा राक्षसाः पिशिताशनाः ॥१३॥' ° [१२
१. छ ब--ण्घोरेः कररक्ता० ।
२. छ ब~ चेवं । खा--तेस्मानम्यवपयव ।
३. अ छ--ण्ययुनि० |
‰. भ च--अतः परमधिकः पाडः--~
संप्राप्चास्त्वां वयं राम पीडिताः शरयार्थनः।
५. भच- प्रीतिः
६. भ च~ नास्ति|
७. भ च~ वित्रेदपस्थयेरप१०
८. म~ जनसप्दि
९. खा~~पीडिता स्मो महाबल |
१०. का--राम र्स्व तेभ्यो बे श्वं शूरो राजटुगवः ।
११. --दसकाले |
१२. कैराञ म--्ताशिनः।
१३. स--नास्ति ।
६२ वारमीकीय-रायायणम् ,
राक्षसेभक्षितानां च तापसानां पहास्मनाम् ।
१३। गति मरगयपाणानां मवान् नः परमा मतिः ॥१५।।' [१३
काम तपःप्रसादेन शप्तुं शका निक्षाचरान् ।
१४] चिराजिते ठु नेच्छापस्तपः खण्डयितुं भयम् ॥१५॥ [१४
बहुविधं तपो नित्यं दुश्चरं चेव शघव ।
१५} तेन शापं न मुचामो मक्ष्यपाणा निशाचरैः ॥१६॥ [१४
तानधपानान् रक्षोभिद्रण्डकारण्पैकासिनः |
१६] रक्ष त्वं सहितो भ्राजा अनाथा हि व्रने षयम ॥१७॥*[१६
मया ठे तद्वचः श्रुखा काल्ह्येन परिपारन् ।
१७] ' ऋषीणां दण्डकारण्ये भश्चुतं खोकसाक्षिकम् ॥१८॥ [१७
स सश्चत्य न श्ष्यामि दण्डकारण्यवार्भिनाम् ,
९८] मुनीनामन्यथा कतुं सत्यमिष्ं हि मे" सदा ॥* १९॥ [१८
अप्यदे जीवितं जह्यां तां वा सीते सरुक्ष्मणाप । |
१. भ च-भतः परमधिकः पाडः-
काम तपःसादन भवान्नः परमागतिः ¦
२. भ च--शक्ताः शप्तु ।
&
३. क गट अम ब~-ज्वास्ाभः। |
४. च--तानद्यमानान् रकोभिर्दैडकारण्ये सृश्वतं कोकसािकम् |
मभ्य तरितः पाटः । | प
५. कै रा~रक््यामि । छ अरश्मि । ब म~ साभि ।
च.~~शक्वामि ।
दे. रा भ--० सिनम् ।
७ च-~-ते |
८. खा--ण्ताशिनः। ?
९. र अ--स्व |
१०. के रा ङ अ म--°लक्ष्मणम् |
आरण्यकाण्डम् ११ । २३॥ ६३
१९] न त॒ परतिह्ां संश्रुत्य बाह्मणेषु विशेषतः ॥२०॥ [१९
अवश्यं ठु मया कार्यस्षीां परिपालनम् ।
२०] अनुक्ते वैदेहि भतिज्ञायैवं किं पुनः ॥२१॥ [२०
पम स्नेहेन परीत्या च यदुक्तं च स्वया वचः ।
२३] परिवृ्टोऽस्मि वैदेहि निषेद्ध नँ तवया क्षमः ॥२२॥ [२१
इव्येवसुच्छा वचनं महात्मा
| सीतां भियां रजवरस्य पुरीम् ।
रामो धतुष्मान सह लक्ष्मणेन
२४] जगाम पुण्यानि तपोवनानि ॥२३॥ [२३
इत्याच रामायणे अारण्यंकारडे शमवाक्यं
नाम एकादशः सगः | १९१॥
१. भ-- ° सय च |
२. छ ब--वे।
३. अ-च।
&@. अ--नतु
५. म-देडकारस्ये
६ केराकम ब च-नास्ति।
[ वं०~११ ] = [ ददशः सगः ] = [ दा०-9 9 |
अग्रतस्तु ययौ रामः सीता मध्ये सुमध्यमा
१] प्रष्ठतस्तु धनुष्णाणिरैक्ष्मणः प्रजगाम ह ॥१॥ [१
संप्रे्ष्यमाणान् विविधान् शेखान प्रस्रवणानि च ।
.२] नदीश्च रम्यां विविर्धाः भययु; सष्िता; सुखम् ।२॥ [२
सारसांश्चक्रवाकांश्च पर्यन्तः पुखिनाधिताने ।
३] सरांसि च विचित्राणि युर्तानि जर्छजैः खगेः ॥३॥ [३
बद्धयुथां हरिणान् मदोन्पत्तानं विषाणिनः ।
छ] पहिषांश्च वराहांश्च तथाऽन्यांश्च पहापरगान् ॥५।॥ [४
ते गत्वा दूरमध्वानं छम्बपाने दिवाकरे ।
४] दद्य; सरेतो रम्यं तटाकं योजनायतम् ॥५॥ [५
फुगपुष्ेरसच्छन्नं गजयुथेरकङतम् ।
१. भ च-ते प्रक्ष्यमाणा।
२. म च-ेरप्रश्रव० । म-रोलार््रप्रश्रऽ |
३. भ च--विविधाः रम्याः |
र. च--पततः |
५. छ ब--पुरिनिस्थिताच् ।
६. मां युतेजल० ¢ ब--सयुतेजैल 9 ।
७, कं अ म~ मदोदडृतान् ।
रा छ ब-~-मदोदन्तान् |
८, ड~तथा चान्याच् ।
९्कैराकञअ म ब्--दद्शे।
१०. रा--वडागं । छ ब~तडाक |
११. कै रा क म ब~ ुव्बस्पु० ।
६६ वादमीकीय-रामायणम्
ततः परव्यथिदाः सवं देवाः साभिपुरोगमाः ।
अल्ुवन् वचनं ते वे परस्परसमागमे ।
१३] अस्माकं कस्यचित् स्थानमेषं भाथंयते द्विजः |॥*१३। [१४
अप्सरोभिक्लतस्ताभिर्भुनिटेष्टपरावररः |
प्र] नीतो" मदनवश्यश्वं घुराणामथेसि द्ये ॥१५॥ [१७
तर्तैः कर्तु तपोविं देषः सवैनिंयोनजिताः | [१६प्
१९] भ्रधानाप्सरसः पञ मुनिषन्नीवमाभताः ॥१५॥ [१८प्
१७३] तडगे निर्मितं तासामस्मिननन्तंहिते श्रम् । [१८३
त्र चाप्सरसः पच निवसन्ति यथासुखम् ॥
१८] रमयन्ति चं तै ' योगान्युनिं योवनमागतम् ॥१६॥ [१९
तासां परक्रीडमानानापेष वादितरनिःस्वनः ।
१. भ च--ण्समागताः । २. च-०्मय |
द. अतः परमाधेकः पाडः-
भ--ततः कटु तपोविचै देवेः सवैर्नियोजिताः ।
प्रधानाप्सरसः पंच युनिपन्ञित्वमागताः |
च--तस्य कं तपोविधे नियुक्ताः सच्वेदेवतेः ।
दिभ्या अप्सरसः पच दिव्यामरणभूषिताः ॥
हमगता गायमाना अल्ञद्त्य सुमभ्यमाः |
तं ङोभयन्त्यो रुकना सुनि तीच्तपो निषि ॥
४. रा~-ण्यनिखट० । के छ च म--०्परापरः।
च--®स्तपोनिधिः ।
५. के रा--बीतं।
६. च~ मदेन ° ।
७. रा-तथा ।
८. म~-जटितः पाठः ।
९. ठट ब्र---०गैते । अ~-ण गहं |
१०. म~ श्रितः पाटः
१९. भ-- तपौ । च--वतो।
९६
तते
१३ € [
९७ १६] = [चतुदश सगः | = [स०-99|
ततस्तद्रचनं श्रुत्वा सह आाजाभिषाद् च ।
१] पतस्थेऽगस्त्ययुदिर्य सानुजः सद सीतया ॥१॥ [४६
पश्यन् वनानि चित्राणि पवेताग्राणि कानिचित् ।'
२] सरांसि सरितश्चैव पथि मागेवशं मैतः ॥२॥ [9७
स सुती्ष्णोपदिष्ठेन मत्वा तेन पथा सुखम् ।
३] इदं परमसंहृष्टो रक्ष्मणे वाक्यमव्रवीत् ॥३॥ ` [५८
एतत् तदाश्रमपदं नून तस्य महात्मनः ।
9] अगस्त्यस्य भनेभोपुरैस्यते पुण्यदः ।४॥ [४९
तथांहीमे बनस्यास्य जताः पेथि सदसः ।'
५] सन्नताः फरमारिशच पुष्पमारेश्च वे दरुमाः ॥५॥ [५०
प्षङीनां च पक्वानां वनादस्मादुषागेतः ।
१. उ{--पदयन् नानावनानि सः |
२. ला--नास्वि |
३. क राटखञअम लख-गवाः)
खम ब--कलकष्मणो।
५. रा--भवुखेद्यते।
चे--बेद् भातु ° ।
६. च~--०्कमणा |
७. च-- तथा हि मे
८. रा म-जातः |
९. म--पथ्यक्ष ° ।
१०. शा~ नास्ति|
११. च~ श्दुपामताः |
(य्
॥
७] गन्धोऽय पवनाक्िष्ठः सहसा 'हषयन मप ॥६॥
तत्र तत्र च संक्षिघ्ा दृश्यन्ते काष्टस्तचयौः | ६५
८] लूना. पथि इष्यन्ते दभां वेदूर्यषन्निमाः ॥७॥ [५
एतच्च वनमध्यस्थं नवाधशिखरोपमम् । ६
€] पावकस्याश्रमस्यस्य धूमाग्रं सेप्र्यैते ॥८॥* [२५३ `
विविक्तेषु च तीर्थेषु ुतस्नानोषिथितैद्विनेः ।*
१०] पुष्पोपहरा द्यन्ते कुसुमः सुपुगन्धिभिः ॥९॥ [५५४
तव् सुतीक्ष्णस्य वचन परया सौम्य यथा भरतम् ।*
११] अगस्त्यस्याभ्र॑मो ्ातनूनमेष भकारते ।१०॥ [१
निग्रह तेषा मृटु भूतानां हितकाम्यया ।
१२] यस्य भ्रात्रा कृतेय दिङ् शरण्या पुण्यकर्मणाम् ॥ ११।[५६
ह "पूर्व किट क्रूरो बातापिरपि ` चेलवः
१. म-पावना० । च--पवनो० ।
२. क र ढ अ ब--काश ¦ म--करम | कसर
३. भ च~-स्थुलाश्च)
छ. रा --ण्वेः सूथ० । म--ण्देदूय० । छ-- नास्ति |
५.अम --चं प्रड०।
६, छ ब खा-नास्ति।
७. ख द-
८. छ च- +
९. ा- १
१७, च---०श्रमे |
१९१. स--भात० |
१२. च~ तरसा ।
१३. भ च-ङतकर्मणा |
१४. भ च--इहान्यदा ।
१५. के रा छ अ ब--°पिरिद ।
१
९९ वारमीकोय-रामायणम्
ततरो सदिताचास्तां श्रयुरिश्य रक्ष्पण ॥१२॥ ` [५७
` भ्रातरं सस्कृतं ्रातां तत्रस्थं मेषरूपिणम् ।
१३] तान् द्विजान् मोजयामास शाखेन कर्मणा ॥१३॥ [५९
ततो भुक्तवतां तेषां विभाणामिखलोऽत्रवीत् ।
२६] वातापे निष्क्रमस्वेति परया स्वरसंपैदा ॥१४॥ [६०
ततो रातृववः श्रुता वार्तपिमषवन् नदन ।
१७] भिन्वा शचसीराणि तदा बाद्यणानां व्यतिष्ठत । १५५॥ (६१
०. ख, + €
ब्राह्मणानां खदख्ाणि तेनेव कामरूपिणा ।
१८] विनाशितानि सष्टय निशः पिशिताशिना ५॥१६॥ [६२
अगस्त्येन ततः करोधादागत्य भ्रातुराश्रमम् ।
१९] अनुभूथैकदा श्रौदधे मक्षितः स निक्षाचरः ॥१७ [६३
ततः सपनभिलयुच्ता दत्वा दस्ताषसेचनम् । -
२९] खातर निष्कमेस्युचैरिरैवैटः सोऽभ्यभाषत ॥१८॥' ` [६५
१. छ अ म-श्द्धासु° |
२. भ च~--आतये सहिताबास्तां बद्यणौ तो सुदारुणौ ।
धारयन् बाह्मण रूपभिर्वल् सस्कृतं तदा ।
आमन्त्रयति विप्रान्स श्राद्सुदिश्य रक्षण ।
२.केराख्यभम- रात्रा 9. भ च~ ततस्त ।
५.कैराङभम ब--वरसंपदा |
६. कै छ~-वातापी । रां अ म~ वातापे । भ च--०मेषवन् ।
७. भ च-- विनिःसृतः ।
८. छा--दवं तेन दुरास्मना ।
९. छा-- हतानि सदहितोनेन अ्रगस्स्येन महात्मना ।
१९. भ च-धाद्ध् ।
११. खा--अजगस्स्येन ततो कऋोधात् भितः स निर्राण्वरः।
१२. च---°द्वणः |
१३. खा-निष्छमस्वेति ते चाथ इस्वरः भत्वभाषत ।
# अ-- बाह्यश्च |
आरण्यक्ाण्डम् ९५ । २६ ॥ ७५
ते तथाहूयमाने ठु राक्षसं मेषरूपिणम्र् 4
३०] अव्रवीत् रहन ीमानगस्त्यो भुनिसत्तपः ॥१९॥ [६५
कुतो निष्कभितुं शक्तिर्थया जीर्णस्य रक्षसः ।
३१] श्रादुस्ते मेषरूपस्य गतस्य यमसादनप् ॥२०। [8६
तयेतद्रच॑नं भुत्वा ्राहुमैरणशङ्ितिः ।
३३] पधषेयितुमारिमे सुनि कोधान्निशाचरः ॥२१॥ [६७
अभ्यद्रबदगस्स्यं त युनिना दीप्रतेजस्ता ।
३४] चैष्षुषादित्यकसपेन निदग्धः सर पपात ह ॥२२॥ [६८
२६पू] तस्यायमाश्रमो भ्रातुस्तडागवनशोभितः ।
२७३] विमानुकम्पया येन छतं कमे घुदष्कर ॥२३॥ [६९
एवं कथयतस्तस्य तदा सोमिज्िणा सह ।
३८] रामस्यास्तं गतः सूर्यो सन्ध्याकाटोऽमवत् तदा ॥२५४॥ [७०
उपास्य सन्ध्यां तत्रैव संह श्चात्रा यथाविधि ।
३९] प्रविवेश्चाभ्रमपद् युनि त॑ चाभ्यवादयव ॥२५॥ [७१
सम्यक् परतिगररीदश्च मुनिना देन राघवः ।
9०] न्यवक्त् तीं निक्षामेकां पराप्य मृलफङं यमम् ॥२६॥ [७२
इत्या रामायणे भ्रारख्यकरणडे इल्वरोपा र्नं
नाम चतुदश; समे: ॥
१. अ--ततो। म्.केराकञअमभ म ब-निष्कराभेतु।
३. खा--तहचन सदसा । ४. छ अ--न्द्गस्स्येन ।
९५. ठ ब --6दिञ्य० । भ च-दीप्तक० ।
६. स--्नात सुनेर्धीरस्य धार्भेक । ७. छखा-नस्ति } ८. य च-यदा |
९. खा--ए्वं कथयतस्तस्य सध्याकारो द्यभूदु वने ।
१०. खा--प्रविवेशाश्रमं ततः |
१९१. --सुनिं ते प्रणस मूस्वा ददश बहुजन्ुनीन् ।
श्य. कैरार्ञअ म ब~--वखतश्च
१३. च भ--दर्डकारण्यानेवासे ! १४. च--दहस्वणो }
२०५. के राकभम ब च~-नास्ति
[व०-१७] = [ पञ्चदशः संगैः ] = [दा०-११।
तस्यां रात्यां व्यतीतायाधुदिते सूर्यमण्डले ।
१] अगस्यभ्रातरं धीमानामस्बयत राघवः \१॥ [७३
अभिवादये लां भगवन सुखमस्म्युषितो निश्षाम् ।
२] आमन्त्रये वां गच्छामि द्रष्टुं ते गुरुमग्रजम् ॥२॥ [७४
मम्थतापिति वेनोक्ते' जगाम सहर्क्ष्पमणः ।
३] यथोदितेन मागेण वन तचावरोकयन् ॥३॥ [७५
नीवाराश्चेव नीपांश्च कुल्याश्च पनोहरान ।
प्त] चिरविश्वान् पधृकांश्च तिन्दुकांशापि पुष्पितान् ।२॥ [७६
मर्तैः शकुनिसंपेश्च शत्च; सन्निनादितान् ।
र] पष्पितान् पुष्पिताग्राभिवह्ीभिरतुवेष्टितान् ॥५॥ [७७
५ू] ददश रामः शतशस्तत्र पाद्पसंचयान । [७७३
हस्तिहस्तभमथितान् वानररुपशोभितान् ॥६॥ [७८प्
ततोऽब्रवीत् समीपस्थं रामः पाणी धुवन्युहुः ।
१. खा--पुस्तकेऽयै सगे न दरइयते |
२. अ --०नमन्त्रयत ।
३. अ म-सुसुखः सयुष० |
. कराल ब~ तेनोक्तं । अ भ तेनोक्ता ।
५. भ च-यथोद्िष्टेन |
राअभमच-चिरिवि०)
७. रा म-निञुकांदचा ७ ।
८. भ च---°प्रश्दिताच् ।
९. कै रा--समीपं तं ।
१०. भ--पानीयजेच्य । च~ पानीयजेक्तणः ।
आरण्यकाण्डम्् १५ । १३॥ ७७
छउ] प्ष्ठतोऽसुगते भह कक्ष्मण छमदशेनम् ।(७॥ [७९
स्निग्धपत्ना तथा रक्षा यथा कान्ततरा मृगाः ।
१६] आश्रमो नातिदुरेऽसौ तस्यं विश्चुतकमेणः ॥८॥ [८०
अगस्य इति यैः ख्यांतो रोके पण्येन कर्मणा ।
१७] आश्रमो दृश्यते तस्य परिश्रान्तश्रमापहः ॥९॥ [८१
आज्यधूमाङख्वनो ` वर्कमाखाविभुषितः ।
१८] परश्ान्तम्रगयुथश्च नानाश्चकुनिनादितः ॥१०॥ ` [८२
निगूह्य तपसा मृत्यु मूर्तानां हितकाम्यया ।
१९] दक्षिणा दिक् केता येन ररण्थौ पुण्यकर्मणा ॥११॥ [८३
तस्येदमाश्रमपद परमावाड् यस्य राक्षसैः ।
२०] दिगियं दक्षिणा जास्ताव परपिमेधोपसुस्यते ॥१२॥ [८४
यदा परभृति चाक्रान्ता दिगियं पुण्यकमणा । ^ "4
२१] तदा भरभृति निर्वेराः अश्चान्ता रजनीचराः; ॥१३॥ [८५
न ा०५१८५०५११
१. अ म-स्निग्धपच्ञा |
२. च- आश्रमे |
३. म-®तिदूरो ¦
४. भ--तच्न |
४. अ~--विस्यातः |
६. रा छ--च्चाश्रमे । |
७. के रा अ म-ृश्षमाका० । र ब--इषमूराङ० ।
८्केरारञ म ब--श्रतानां।
९. के अ--शवि्नुवा । रा म--भदिक््रता ।
भ च~--दक्षिणा्गङृता ।
१०. म-शरस्य ।
१९. केराङ्अमभम ब--न्कर्मणं।
१२. म--०कमंणां ।
१३. च---प्रक्रान्ता |
७८ वारपीकीय रापायणम् ।
नाना चेयं भगवतो दक्षिणा दिक् पकाशते ।
२२] सिद्धौ विष्णुरोकेषुदुष्मधषां निन्ाचेरः ॥१४। [८६
क्रोधात् परद्धः सुमहान् यस्य नाश्ना शिरोचयः ।
२३] आदेश्च पार्यत्येव विरध्यशेखो च ते ॥१५॥ [८७
अथ दीरषायुषस्तस्य असिद्धः पुण्यकर्मणः |
२४५] अगस्त्यस्याश्रमः श्रीमान् विनीतमगसेवितः ॥१६॥ [८८
एष रोकाचितः साधुहिते नित्य रतः सताम् ।
२६] अस्मरार्नपि मतान् सौम्य श्रेयसा योजयिष्यति ॥१७।। [८९
आराषयिष्याम्यत्राहमगस्त्य युनिसंत्तमम् ।
२७] शेष च वनवासस्य त वत्स्यामहे घछुखम् ॥१८॥ [९०
अनर देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्पयः ।
२८] अगस्त्यं नियतारम्भं सततं पयुपासते ॥१६॥ [९१
नात्र जीवेन् पृषावादी पापो वा यदिवा शः ।
२९] ब्रशंसः कामदत्तो वा युनि्हैषं तथाविधः ॥२०॥ [९२
१. भ च-प्रथिता)
2. अ च-जत्रिषु बो०।
३. भ च~--श्षपाचरेः ।
७. अ च~ नाम
५. च--०यस्येवं |
६. छ--बिधुशः । भ च~--विंष्यः शरो ।
७. के रा अ--न वैते] भसु व॑ैते।
८. अ च्---प्रथितः ।
९. म~ नास्ति ।
१०. अ--०नपि महान् । भ च~--भ्नुगतान् ।
११. ङ अम ब-°निषेवितं।
१२. भ च- नियताहारं ।
१३. कै रा--०षस्तथाविधः |
आरण्यकाण्डम् । १५५ । २४॥ ७९
अत्र यक्षाः पिक्ञाचाश्च नागाश्च पतेः सह ।
३०] वसन्ति नियताहारा धममाराधयिष्णवः ॥२१॥ [९३
अत्र सिद्धा महात्मानो विभानेः सुयेसन्निभेः ।
स सज,
३१] यच्छा देह नेवर्दैः स्वग याता महषयः ॥२२॥ [६४
यक्षत्रममरवं वा राज्यानि विविधानि च।
३२] अत्र देवाः प्रयच्छन्ति वरानाराधिताः बु्भान् ॥२३।।९५
अगस्त्यस्याश्रमद्रारं सौमित्रे भविकशाग्रतः ।
निवेदय चं मां प्रापतर्षये सह सीतया ।` [६६
7] विदितः संप्रवेक्ष्यामि प्रष्टु सुनिवरं वहम् ॥२५॥ [पि
इत्या रामायणे अ्ररर्यकाण्डे अगस्स्याश्रमवणेनं
नाम पैश्नदद्ः सगः ॥१५।।*२
१. भ चच,
* २. भ च~-गरेव्य |
३. भ च--वरेरा राधिता |
४. भ च~-भेः।
५. भ च~निवेदयस्व ।
६. भ च~ प्राक्च मुने ।
७. म-- नास्ति ।
८. छ अ ब-सप्रव० |
९. भ च~ स्वय ।
१०. भ च-दर्डकारण्ये |
१९. केरारबमभ न-नास्वि।
१२. म--सगंसमाषिने इश्यते ।
[ बे०-श८ ] = [ षोडशः सर्गः ] = [ दा ०-१२)
सं पविर्याश्रमपदं रध््मणो राघवाज्ञया ।
३] अगस्यशिष्यमासाश्य श्छक्ष्णं यधुरमत्रवीत् ॥१।॥ [!
राजा दश्चरथो नाम ज्येषएसस्य छतो बी ।
४] इह भारो मुनि दष्टं मायया सह सीतया ॥२॥ [२
५५य्] छक्ष्मणो नाम तस्याहं भ्राता त्ववरजो सुने ।
६उ] अनुरक्तश्च भक्तश्च यदि ते श्रोत्रमागतः ॥३॥ [३
ते" वयं सुनिगुदिश्य भगवन्तमुपागताः ।
७] द्रष्टुमिच्छामहे सव भगवन्तं निवेद्यताम् ॥९॥ [९
तस्य तद्रचने श्रुली रक्ष्मणस्य महात्मनः ।
८] तथेद्युक्काऽधिश्षरणं प्रविवेश निवद्कः ॥२५॥ [५
स प्रविश्य मुनिवरं तपसा योतितपमम् ।
९] कृताञ्जलिस्वाचेदं वचनं व्यक्तया भिरा ॥६।॥ [६
पुरो दशरथस्यांथ रामो नाम परहायशाः ।
१. अ-स)
२. भ~--विप्रस्या०
३. खा--अतः चारभ्य षोडश्ञश्छोकस्य पूवोद्धौन्तं पाठो न दश्यते ।
७, भ च--वचन° |
५५. म~ नास्ति |
६. छ ब-प्रप्तु
७. छ ब--° मागताः |
८, अ~ तवेव ।
९. रा-- श्रोत्र । अ म-श्रोतुं |
१० भ-- प्रविष्टो । च~-प्रविष्टा ।
११. अ-०स्यापि । |
आरण्यकाण्डम् १६। १६ ॥ ८१
१०] सह चजाश्रमपाप्रो मार्थया सह सीतया ।।७]। [७
भवन्तमिच्छति द्रष्टुं यश्रूषाथमरिन्दमः ।
११} यदनानम्तरं का्यमाज्ञापयिदुमदैसि ॥८॥ [८
ततः शिष्यादुपाश्रुत्यं पाप रामं सरकष्मणप् ।
१२] वेदेदं च महाभागामिदं वचनमत्रवीत् ॥६॥ (९
दिष्ट्या राप चिराद् परापरो द्रष्टुं मां समुपस्थितः ।
१३] मनसा काङकित हस्य मयाप्यागसनं श्चुतम् ॥१०\॥ [१०
भवता सत्कृतो रामः ससीतः सहटक्ष्मणः ।
१९] प्रवेरदेयतां समीपं मे किं चाषो न प्रवेशितः ।॥११।॥ [११
एवयुक्कः स मुनिना धमेजेन कृतात्मना ।
१५५] अभिवाधयात्रवीदधुष्टस्तथेति नियताज्ञलिः; ॥१२॥ [१२
ततो निष्कम्य संभ्रान्तः शिष्यो रक्ष्मणमन्रवीत् ।
१६] कासो रामो स्न द्रष्टुम भविक्षतु खयम् ॥१३॥ [१३
ततो गखाश्रमद्रारं शिष्येण सह खक्ष्मणः |
१८] दशषेयामाप्त काङकत्स्थं सीतां च जनकात्मजाम् ॥१४॥ [१४
, तै शिष्यः भरध्धितं राममगस्यवचनादथ ।
२०] प्रावेशयद् यथान्यायं सत्कार पुसस्छृतम् ॥१५॥ [१५
प्रविषेक्ष ततो रामः ससीतः सदरक्ष्मणः ।
२१] परशान्तहरिशणाकी णेमार्रमं भविलोर्कयन् ॥१६॥ [१६
रा भ च-श्दुपष्त्व ।
भ च -- चर |
यस्य) ू |
" क २ म-प्रचश्ता।
भ च--किमसो |
अ~ सुक्त्वा |
क
कं--०ममवज्ञोकयन् |
¢ &@ 5 ॐ ९ ५
८२ वाल्मीकोय-रामायणम्
स तच ब्रह्यणः स्थान शिवस्थानं तथेव च |
ए] अपरैः स्थानपयेद्धस्य स्थानं चेव विवसखतः ॥१७॥ [१७
सो प्रस्थानं मगस्थानं स्थान कोवेरमेव च ।* -
प] स्थानं धपातुषिघातुश्च वायुस्थानं तथेव च ॥१८॥ {१८
२२प्] ततः श्षिष्येः परितो निश्चक्राम महामुनिः ।
२३] तं ददश्ाग्रतो रामो भ्रातरं चेदमन्रवीव ।॥१९॥ [१९
र] एष लक्ष्मण निष्क्रान्तो महपिर्छोकविश्चतः ।
२५] ओदार्येणाभिजानामि निधानं तपसामर्यम् ॥२०॥ [२२
प्त] एवयुक्का महाबाहूरगस््यं सूयेसन्निभम् । [२रपु
२७३] अभिवादय यथान्याय तस्थौ रामः कृताञ्जलिः ॥२१।। [२५य्
२६उ] जग्राह परधीतत्तस्य पादो महामुनेः । [२३३
२७} सीतया सह वेदेद्या स मात्रा छक्ष्मणेन च ॥२२॥ [२३३
प्रतिगृ्य च काङ्कतस्यम्चयिलांनोदकेः ।
प] कुचटपरश्चदु्ता च निषीदस्वेल्युवाच हं ॥२३॥ [२५
१. म~ बाह्यणस्थान |
२. दे स्थाने तथेन्द्रस्य ।
३. रा-रोम० |
्. के--कोवीर० । र{--कोवीर० ।
५. भम च-~-अतः परमधिकः पटः-
कार्तिकेयस्य च स्थान धर्मस्थाने तथेव च ।
६. ब-6लोकपूजितः ।
७. म च~--तपखां चय |
८. रा ठ ब-- °न्याय्यं ।
९. के रा--परमं श्रोत०।
१०. भ च~-तु रामः सलक्ष्मणः
११. भ च--वु |
१२. म-मनोदकेः |
१३. अ--°दस्वेदमव्रवीत् |
आरभ्यकाण्डम् ९६ । ३३ ॥ ८३
प्र] प्रथमं चोपविश्याथ ध्॑ज्ञो सुनिपुडवः ¦ [२७
३०] अभ्रिं हृता भदायाध्येमतिथीन् प्रतिपञ्य च ॥२४॥ [२६
वानप्रस्थेन विधिना स तेभ्यो मोजनं ददो । [२६३
घ] उवाच राममासीनं माज्ञटिं षमंकोषिदम् ॥२५॥ [२७३
अपूजयित्वा काङुस्स्थं तपस्विनयुपागतम् ।
३४] युङ्क्ते यः स पैरे छोके खानि मांसानि खादति ॥२६॥{२८
यो ग्रहायातमर्तिथि यथाञ्चाक्ते न पृनयेत्।
३५] दच््वा स दषते तस्य पुण्यमादाय गच्छति ॥२७॥ [प
राजा सवैस्य रोकस्य धर्मचारी यतव्रतः ।
त] पूननीयश्च मान्यश्च मवान् प्राप प्रियादिथिः ॥२८॥ [२९
= 0० © =, ९ =
एवमुक्ता फटमूखवन्यमास्यङरच राघवम् ।
३६] परजयिला यथाकामं पुनरेवात्रवीद्रचः ॥२९॥ [३०
इदं दिव्यं महाचापं इटं हेमपरिष्कृतम् ।
३७] वेष्णवं पुरुषव्याघ्र निमिते विश्वकर्मणा ॥३०॥ [३१
अमोघः श्रयंसंकाशो ब्रह्मदस्स्तथा शरः । ३१३
३८] दत्ताविमौ महेन्द्रेण वणौ चाक्षयस्रायको ॥३१॥ [३२५
` संपूर्णो निरितिर्वाणेञ्वलद्धिरिव पन्नः!
३९] महाकोशनिवासी च महासिर्हेमविग्रहः ॥३२॥ [३२३
अनेन धतुषा सौम्य हता संख्ये महाष्रान् ।
०] आजहार त्रियं दीप्तां पुरा षिष्णुंदिवोकश्राम् ।\३३॥ [३४
१. भ च-अपूजयदधि काङ्स्थ |
२. च~ निःसाच्चीवापरे ।
३.केराअम ब--सु०। ट--स्दुऽ |
.केराखङम ब च-फक्ेव्येमस्यैः एुषवेश्च |
५. मभ च~--महच्प | ६. म-शिरः।
७, म~ विष्णो्दि० |
८९ वारमीकीय-रामायणम्
स तद्धनु्ो तणीरो चरान्. खड च मानदं ।
४ १] जयाय प्रतिगरह्णीष्व वजं वज्रधरो यथा ।।३५॥
इदं च मे" तवुजाणममें मैयवान् ददौ । `
प] स्पश्च चानुपमं वीर सूयाधिसदशपमम् ॥३२४॥
यदा च सश्चयं प्राप्नरिचन्तयिष्यन्सि वाहनम् ।
र] हरिदुक्तं ईय दिव्य॑मानयिष्यति मातदिः ॥३६॥
एवमुक्ता महातेजाः समग्रं तद्ररायुषम् ।
2५] दच्छा रामाय भगवानगस्यः पुनरद्रवीत् ॥३७॥
प्र] ज्ञेहगददया वाचा हषथन् रघुनन्दनम् ।
इस्याै रामायणे ध्रारण्यंकार्डे श्रायुधप्रदैने
० 0
नाम षोडशः सगः १६
, रा ङ ---श्घनुस्थौ । भ च--°तद्धंनुस्तौ च ।
. केर व--शराः। रा अ--शरः। म---शरा ¦
र म-खङ्गा |
छम ब-ते,
2 अ च-मघरा।
व--चानुपरं |
.भटरञअ म ब-श्व्यति।
अ च--9युक्तरथं |
छ म-- दिव्यं मास्० |
. भ च-हषेयेष्यन् ।
° अ च-- रघूत्तमम् |
. भ--दंडकारण्यनिवासे वाद्मीकविर्िते ।
व --द्डकारय्यनिवासो |
2 & @ ॐ > 9 & ०
० =^ „^
& ^ ©
न्््ि =
ष ति
कराङर्मम बे च-नास्ति।
° # रा--श्यदून | अ म--ऽकवप्रधान ) भ च~ ° प्रधानो ।
|२५
[र
[३६
[प
[वं ~ १९६] =[ सप्तदशः सगः] =[दा ० - १३]
राम प्रीतोऽस्मि ते पुत्र परितुष्टोऽस्मि रक्ष्षण।
२] अभिवादयितुं यौ मां पाठौ स्थः सह सीतया ॥१॥
7२] अप्याश्रमे न वः खेदो षने परचुरपादपे ।
मा चोकण्डेति वेदेदही खक्ष्मणो वपि राघव ॥२॥
३] एषा हि" युङ्कमारी च युखेः समानिता सदा ।
प्रीयाश्रमपदं पराप्रा मतेखेहेन नोदिता ॥३॥
र] यथेह भार्यं रमते सीता राम तथा कुर् ।
११. (क
हषटतं कृतवयेषा वेने सीं नः जहाति या ॥*॥
५५] पषात प्रकृतिः सीणां सृष्टिश्च पुरुषषेम ।
६ पू] पदस्थमनुरञ्यन्ते विषमस्थं यजन्ति च ।॥।*५॥
शतहदानां खोट रस्लाणां तीक्ष्णतां तथा ।
भ व--श्रन्नाश्रमे।
भ च~चोतकडेत ¦ ब~--जकर्टतु ।
ठ ब-वाथ ¦! च-चापि।
के--च |
अ--चोदिता ।
रा--रमणो |
७. भ-~-दुःकरं ।
2. म~ गतवः्येषा |
९. ब-नेव ।
१०. कैराङञअम-लवा।
११. केराछञअम ब--विजहाति।
१२. भ च-एषा च |
१२. केराछञअ म ब~ वीक्ष्यता।
# १ ९%€ & ० <=
॥.
[२
(३
[४
(५५
८६ वार्मीकीय-रापायणम्
७] दहनानिख्योः शेष्य॒मतुङ्कवन्ति योषितः [६
प] न तथा काछकूटं हि विषं हन्याद् यथा खयः ॥६॥ [र
इयं ठु भवतो मायां दोपैरेतेविव्भिता
८] छाघ्या च व्यपदेश्य( च यथा देवी तरन्धती ।॥७।॥ [७
अतः सं देशश्च यत्र सौमिनिणा सह ।
९] वेदेश्चा चाना सार्धं रंस्यसे रघुनन्दन ॥८॥ [८
प्त] तारितश्च तया राजा सत्पुत्रेण रपत्तम ।
एवमुक्तस्तु युनिना राघवः स कृताञ्यिः !
१०] उवाच भधिंतं वाक्यं युनि दीप्रमिवानट्पर् ॥९॥ [९
न मया तारितो राजा गुणेः स्वैरेव तौरितः
प] स्वग दशरथः पप्तः खक्तेश्येवं कपिभिः ॥१०! [प
अयं तु निखिलो देशः संवे एव महार्थे ।
प्र] अशरण्यः सरण्यन भूय षव विनिपितः ॥११॥
यथा शप्रश्च भगर्वेन् यथा चेव निविरितः |
प] तथा चाख्या तस्वेन परं कौतूहलं हि मे ।॥१२॥ [1
शता तु वचनं तस्य रामस्य मधुराक्षरम् ।
प; प्रसयुत्राच ततो राममगस्त्यो भगवानृषिः ॥१३।॥ [7
१.केराङअम ब--शीघ्र०।
२. अ च-सखहतांजरिः |
३.केराङ्ञअम ब~ परस्थितो |
४. भ च-सो नपः।
५. के रो म--स्वज्तशरैव ।
8. म-सवभव । ब--खवं एव |
७. म- महामुनिः ।
श्रत आरभ्य सगसमाक्षि यावत् सरवे श्लोका दुङिणात्यपाठे रामाये
द्वाचिशे सगे प्र्तितेषु छकषु दष्न्याः |
<. अ--भगवान् |
„ आरण्यकाण्डम् १७ । २१॥ ८७
शृणु राघव तच््वेन देशस्यास्य यथातथम् ।
प्त] मावामाव महावाहो दिप्त कृतं तथा ॥१९ [र
दण्डेन तु परियक्तः खयं दश्चो महात्मना ।
प] मागैवस्य .तु जपेन निमेतुष्योऽमवत् युर ॥१५५॥ [“)
दक्षगुल्परताहीनः ्रद्यष्कसलिखाश्यः। |
प] भृगपक्षिगणेर्हीनः श्वापदैः परिर्बाजितः ॥१६॥ [ग
कान्तारमजन तात घोरं परमदारुणम् |
प्त] योजनानां सदव तु विन्ध्यपांदश्च दक्षिणः ॥१७॥ [व
नेहं वषेति पजन्यो न च वाति सुखोऽनिखः
ए रुक्ष पतिभथं घोरमासीद्धमारुणाम्बरम् ॥१८॥ [प
वहृन्यब्दसदस्राणि चेतदासीदनाट्यम् ।
पप] गन्धैवेयुनिसङ्के दैवतैश्च विषजितम् ॥१६॥ [7२
कस्यचित् तथ कास्य देवयोगादहं नृप ।
प्त] मेरुविन्ध्यादि्षधषं सुरकार्ये च सत्वरम् ॥२०॥ [7
हिमवच्छखराच्छष्ठादिह प्राप्तोऽस्मि मानद ।
प] ततो मया समाहूतः पजेन्यो जलदैः सह ॥२१॥ नि
१.२ खम ब-®स्याथ।
२. च-भवाभव |
३. भ च-यथा |
४. म च-°चुस्यख्गोमवत् |
५. च--6पाद्पदक्षिणः |
६. भ च-नाति।
७. भअ च-0सरीत् धूमार्णा० ।
८. रञअ म ब--गेध्वेंसुनि० |
९. अ च--°न्ध्यस्य सघषोत् ।
१०. भ चे--०व् इवेतादिह
८८ वार्मीकोय~रामायणम्
खच्छन्दवंषी च कतः किधेत् कालमारेन्दम ।
प] यपस्य चाप्रचारस्तु बहून्यब्दश्तानि वै ॥२२॥ [य
तेजसा परत्युदताश्च व्याधयोऽपि निरीङताः । ˆ
ए] दिमवत्पादजा दक्षाश्चिन्तिता मनसा मया ॥२३॥ [ग
सुपरवृत्ताः पुननयः फुपड्नभ्ण्डिताः ।
प्त] तडागानि च रम्याभे पञ्चिन्यश्च सरांसि च ॥२५॥ [र
विरजस्कं सुखं श्रीमत् ुखशीतानि लोचितम् |
प्र] भ्बद्धं बनखण्डीव्ये स्फीतसस्यसमाकुखम् ।
आधिरेणामवद् रम्यमृषिसंपेश्च सेवितम् ॥२५॥ [1
प्त] केवलमृषि्चापेन तस्येव रघुनन्दन ।
सोपदरवमिवायेतद् राक्षसैः क्रूरकमेभिः ॥२६॥ ` [पि
त] यदा प्रभाति चैव सं चित्रकूटमुपागतः ।
तदा भभृति रक्षांसि विघ्र' वेन्ति सवतः ।२७॥ [1
प्र] न निषेधयिता चाहं स्थिते बेखति खयि ।
स राक्षक्षगणान् राम सूदयख पहाबङ ॥२८॥ [प
क] ऋषीणाममय वीर दातुमरसि मानद । |
अस्माद्धि कारणाद्राम दण्डकारण्यवासिनाम् ॥२९॥ [प
१. भ~ वषविङ्तवः ।
२. चे--ण्दतश्च |
३. अ च-याधयश्च |
%. छ ब-तडाकानि।
४. भ च--°निरखविरप् |
£. भ च~ जडाद्च |
७. भ--°संहेश्च 1 च--ऽसिहेश्च ।
<. छ म ब--नास्तिं।
९. भ च~ तथेव |
१०. भ च--विप्रङवन्ति। १९१. भ च-भगवति।
आरण्यकाण्डम् १७। ३२ ॥ ८९
प] जआणा्थमिह सेपरापतराठमईैसि राघव
समर्थो . धसि काङ्घत्स्य भराप्रस्त्वमरिशदन ॥३१॥ [रि
प्र] तव् तमद्य पुरा पराप्तः पित्वत् छनिरारैतान् ।
तारयस्व महार्बाह्ये दण्डकेऽस्पद्रक्षासुमान् । [1
7] एवमरस्माद् रघुश्रेष्ठ दण्डकारण्यसुच्यते ॥३२॥ [ष
इस्याषं रामायणे आररण्वकाण्डे शापवणेनं
नाम सक्षदश्चः सगः ५१७॥
१. च ~ नास्ति |
२. भ-- प्राक्त |
२. अ म--ण्वाव् । भ--०तम् ।
१. च~ त्राणाथेमिहावाष् ।
५. कै अ--दैडकास्मद्वशाजुगाः ।
रा म-दडकास्सद्वशनुगाः । ~° कार्षदशान्वयः ।
ब् --दंडकास्मदवाञुगः ।
च भ -कोशयोः दण्डङरस्मन् वशाजुगान्, इति पाड आसीष् ।
स एव सस्छृत्यास्मपिमुले संनेेतः।
इतरकोश्स्थास्त्बिहापपाटाः ॥
६. भ च~ नास्त |
[व०-१ ९] = [अष्टादशः समैः] = [दा ०-१३]
एवमुक्तस्तदा रामः प्रत्युवाच सहायुनिम् ।
ए] आश्वयेमिदधाख्यातं देशस्यास्य यथातथम् ॥१॥
धन्योऽस्म्यतुगरहीतोऽस्मि यस्य मे सुनिपुङ्खवः ।
११] गणैः सश्रातुमार्यस्य सुतोषः परिदुष्यति ॥२॥
किंतु व्यादिक्चमे' देशं सोदकं बहुषादपम् ।
१२] यत्राश्रमपदं श्रत्वा वसेम निरताः सुखम् ॥३॥
ततोऽत्रवीन् युनिश्रष्ः श्रता रामस्य मापितप् |
१३] ध्याता सुहत धमासा वीरो" धीरतरं वचः ॥५॥
हतो द्वियोजने तात बहुमूफल दमः ।
१५] देशो बहूदकः श्रीमान् पचर्वटिरिति श्रुतः ॥*५॥
तत्राश्रमपदं कता राम सोमिज्निणा सह ।
१५५] निवस स्वपितुर्वाक्यं यथोक्तं परिपाछंयन् ॥६॥
विदितो शेष इत्तान्तस्तव सवैः स्वयं मम ।
१. के --सुतयः ! ब-सतोषः।
२. छ ब-सदश |
३. भ च नितरां |
७. भ-- धीरो ।
५ छ च --दूरतर ।
६. ॐ म ब~--9्जनं । म च -इतोद्धयोजने ।
७. भअ च--बहुन्नतः।
८, रा-पश्चवटिरति । म-प॑चार्वार |
९. अ--श्रति |
१०. भ च-- "क्तमचुपार्यन् ।
११.केराङञअम ब~ सर्व)
[1२
[१०
[११
[१२
[१३
[१४
आरण्यकाण्डम् १८ । १५॥
१६] तपसश्च परभावेन शेहाइ् दक्षरथस्य च ॥७॥
हृदयस्थश्च ते भावो विज्ञातस्तपसा मया ।
१७] इह वा"वस काङकुस्स्य पया सह् तपोवने ॥८॥
फ] अथेह नेच्छसे वासमन्यदेशनिवासिनाम् ।
अतश्च खां वयं ब्रूमो गच्छ पच्चवटीमितः ॥९॥
१८] स हि रम्यो वनोदेशो मेथिी तत्र रंस्यते ।
स देशः छाघनीयश्च नातिद्रे च राघव ॥'१०॥
१९] गोदावयाः समीपे च तत्र सीत तु र्यते ।
भ्ाज्यमूरफटश्चेव बहूुपादपश्ोभितः ॥११॥
२०] विविक्तर्च महापुण्यो रभ्योऽगस्यस्तथेव च ।
भवानपि सदारड्च रक्तश्च परिरक्षणे ॥१२॥
९१
[१७
१८
[१६ ।
[२०
[२१य्
[२१३
२१] अपि चात्र वसन् राम तापसान् पारयिष्यसि ॥१३॥ [२२
एतदालोक्यते वीर मधृकानां महह् वनम् ।
२२] उत्तरेणास्य गन्तव्यं न्यग्रोधमधि मध्यतः ॥१४॥
ततः स्थरीषु रम्याघ्ु पवतस्याविदृरतः ।
११ ११.०५.
[२३
२३] पश्चवदीं च पयेतां नित्यं पुषिपितकाननाम् ॥१५॥ [२५
, अ~ नास्ति |
. म-सीतां० } म च-सीतानुर° |
अ- नारित ।
दरार अ म ब~-प्राप्यमूर० |
भ च-महाबाहो |
भ च--पुण्यो रम्यस्तथेव |
च--सधुकरा७ ।
. भ च-गच्छत |
. च-ठन्न ]
, म च --पचावर्द |
„ भ -पचवीं | च-त्रदितः पाठः |
2 2 © 6 @ ॐ ॐ % & 4५
४. वार्मीकीय-रामायणम्
अगस्त्येनेवगुक्तस्तु रामः सौमित्रिणा सहं ।
२५] सच्कृत्यापन्त्रयामास त युनि दीप्ततेजसं ॥१६॥ [२५
तो तु तेनाभ्यवुज्ञातौ कृतपादाभिवन्दनौ ।
२६] तमाश्रमं पचवदीं जग्मतुः सह स्तया ॥१७ [२६
गृहीतचा तु नराधिधास्मनौ |
विषक्ततृणो स्चरावकातरौ
यथोपदिष्टेन पथा महाब
२७] प्रजग्मतुः पवी समाहितौ ।॥१८॥ [२७
इत्याषं रामायणे अरण्यकाण्ड दण्डकार रंयानेवासो
नाम अष्टादशः समैः ॥१८।
१, अ--सत्कृतामश्र ° । म~ सङ्ष्छरतामन्र ऽ |
२. भ च-०भिवादनो ।
२. अ--ृपाधेपा० |
४.केराङञअम ब--विभुक्त०।
५. के रा--सुशरावकातरौ |
भ च~ खमरेस्वकातरो ।
६. च च~ नास्ति |
७, च-- ° निवासे |
[वं०-२०] = [एकोनविंशः सभैः ] = [दा०-9 ९]
पञ्चवटीं तु गच्छन्तावन्तरा रघुनन्दनो ।
१] आससाद महाश्द्धो जटायुरिति विश्रुतः ॥१॥ ['
तं दष्टा तु महाभागौ वनस्थो रामलक्ष्मण ।
प] मेनाते राक्षसं गरद्धं तदा चेवाभ्यधावताम् ।
प्र] वाणो को मवाँनिति तिष्ठ तिष्ठ निशाचर ॥२॥ [२
ततो मधुरया वाचा स्तौम्यया स्मयमार्नया ।
२] उवाच वत्स मां विद्धि वयस्य पितुरात्मनः ॥३॥ [३
स ते पितैसखं बुद्धा पूजयिला च राघवः ।`
३] इशछानापय चेवमधृच्छद्धिनियान्वितः ॥ *५॥ [४
रामस्य वचनं श्रु स्वरं जन्म चात्मनः |
१. रा अ~ शुद्धो ।
२. रा--ण्युराति |
* ३. भ--मवांश्चेति।
. भ च--प्रीयमाणया |
५. अं च--०सम ॥
केरार्जमभमच-स।
७. अ च-र्हमणः |
८. अ च~--अतः परमधिकः पाठः~
तस्मे कुशलमब्यभ्रमाचचक्षे स्वनाभ च ।
९.छभव च-चेनम०।
१०. भ च--अतः परमेकः पाडः
श्रात्मनः सभवे तात सतति ङलमेच च
कथयस्वेति तं प्राह रामः कोतृहलाभ्वितः ॥
१९१. सुकरं । च- डश ।
९४ ` वासमीकीय-रापायणम्
५] आचचक्षे द्विजश्रेष्ठो यथावत् परिप्च्छतः ।।५॥
आदिकाछे महाबाहो ये परजापतयोऽमवन् ।
६] तान् पे निगदतः सवोनाँदितः शृणु राघव ॥६॥
कदंमः प्रथपस्तेषां विकीर्तस्तदनन्तरम् ।
७] रोषथ सुज्वतश्चेव बहुपुत्रश्च वीयवान् ॥७॥।
स्था णुर्परीचिरजिश् क्रतुश्चैव महाबलः ।
८] पुस्यः पुलहश्चैव प्रचेताश्चैव वीयेवान ॥*८॥
दक्षो विवस्वानपरोऽरिषटनेमिथ वीयतीान् ।
९] करयपश्च महाभागस्तेषामासीत् वु परिचपः ॥९॥
प्रजापतेश्च दक्षस्य बभूवुरिति "नः श्चतम् ।
१०] षष्िदिहितरस्तसयं तपसिभ्यो यशसः ॥१०॥
करयपः परतिजग्राह तासामष्टौ च पश्च च"
(५
(६
[७
[८
(९
(१०
[१११्
१. भ च--द्िजस्तस्मे सवेसुत्तममद् युवम् ।
२.राखअ म-निगदितः।
2 केरल अम म व--6नादतः |
७. भ च--विक्रास्तः |
५. भ च--सवनगेक्ो । ब--°सुञ्वत० ।
६. भ च~सव्यश्रवाः पुलस्त्यश्च प्रचेताः पुज्ञहस्तथा |
७. म ब --निष्टनेमिश्च |
८. भ च~--राघव |
€. म--पचमः।
१७. चव---०पतेस्तु ॥
१९१. च--द्दश्च । १२. भ च- न |
१३. भ च--ऽतरो राम ।
१४. च- तासां प्रव्यगेरास्तदा |
१५. भ अतः परमधिकः पाडः
ताम्योऽपत्याय धमोय ददौ दश सुमध्यमाः
त्रयोदश्च सुता वीर मरीचेस्तु परिग्रहः ।
भगिराः प्रथमो राम तासां प्रव्याशेरस्तदा |
आरण्यकाण्डम्र् १६ । १२॥ ९५९
११] अङ्धिराथापंरा राप कन्याः परत्थङ्धिरास्तथा ॥११।।* [प
अदितिश्च दितिश्चैव कारका दनुरेव च `
१२] तीमरां कोश्चवशां चेव बरामतिवछां तथा ।॥*१२॥ [११३
१. म॒ च--विंशतिश्चापराः स्च सोमाय प्रददे तदा |
अन्या ऋषिभ्यः भद्द दशकन्याः खु तेजसः ।
धमेश्चाजनयय्पुत्रान्घाध्याया द्वादृशाच्युत ।
साध्यान्देवान् रघुश्रेष्ठ देवेभ्योपि ततः परान् |
वसखवोष्टो च धर्मज्ञा जाताखेखोक्ष्यपूजिताः ।
एवं ते वे जगत्सवं सहस्थावरजगमं ।
विश्वायां जज्ञिरे विश्वे दश ऋतुञुखा दश ।
मर्त्वत्यां मर्त्वन्तो भानवो भानुजाः स्मरताः |
लबापु्रः स्तो धोषः स्कत्पायाः सनामकः ।
मृहूतोयाः स्शटताक्षेशन्मुदहूतां लोकपूजिताः !
यास्यायार्च स्ताः पुत्रादयः पथान एव च ।
प्रथिवोविषयं सब्वमरंघत्यां व्यजायत ।
कन्याः सोमस्य याः प्रादात् दक्षः भाचेत्त! परुः |
सवो नदत्रयोन्यच तासां पुत्राः सुदीक्चयः ।
या$ कन्याः भतिजमराह कश्यपो भगवान प्रञयुः ।
नामानि तासां सवोसां शणु राम महावर |
२. भ च-अरदितिर्दितिदैनुश्चेव खशा कोधवशा इरा ।
३. म~ तासां |
४. अ--कऋोधव०
५. भ च-मद्रानायुुनिः कुः सुराभि्खिविनतासुखाः ।
१ म~ खकूर्याया! |
२ च~ प्रचेतसः |
३ च--०नागुञुनिः ।
९६ वासपीकीय रामायणम् ।
© १ 9
तास्तु पत्रीभृ्चं प्रीतः कश्यपो वास्यमत्रवीत् |
१३] पु्खचिरोक्यमतैखे सर्वः सञ्जनयिध्यथ ॥१३॥ [१२
ष्ठ] इति मतां वरं तासां पादास भीतमानक्षः।* . [प
अदितिसतन्मना राम दितिश्च मनुजर्षभ ॥१५॥
१४] दल कारका चैवं शेषा विपनसोऽभमवन् ॥१५।॥ [१३
अदितिजनयामास अ्रयसधिरत् सुरान् सुतान् ।
१५] आदित्यां वर्ुश्चेव र्राश्चेवाशवेनघ्ुमो ॥१६॥ {१४
दितिश्च जनयामास देत्यांश्चेव यश्चखिनः \'
१.कैराञअ म-पल््यो रे । भ च~-ङन्यास्तद् ।
२. कै--प्रीताः ।
३. भ च--०करृखे।
. भ च-~--जनयिष्यथ दुदधराच् ¦
५. कै छ-भ्रदातु ]
६. च भ--नास्ि।
७. रा अ म--कालकाश्चेव | भ -काक्ञेका । च--काङिङा ।
८, भ च-अत आरभ्य ्ात्रयोविन्वशाकपूवादंमित्थं पाठः-
#०= ५ ९
श्रदितिजनयदेवानादित्यान् जगति शतान् ।
दितिस्तु जनयदपुत्रान् दत्यप्न् सह मद्द्गरैः।
येषामियं वसुमती पुरा सवनकाननं |
दनुश्च जनयन्पुत्राच् विग्रचित्तिमुखान्बहन् ।
खशापुत्नौ स्तो रोद्ध सन्ध्ययोर्यश्चराचशो ।
दारुशस्वाच्र कालस्य विदचम्जेण च हरौ ।
विरूपो वितो तीक्ष्णौ सव्वखस्वभयंकरौ ¦
महाशनो महासल्वावेतद्धानचराबुजो ।
असृग्मांसवसाद्ारौ नक्तं चेव वलङीयसौ |
तयोः पृत्राश्च पौत्राश्च बहवो रात्रि्ारिणः ।
१ च --नास्ति |
१ च- नास्ति)
३ अ-निसभ्रणो ।
आरण्यकाण्डव् । १६ । २२॥ ९७
१६} येषामियं वदुमती पुरासीव समहाणेवा ॥९७) [१५
दनुश्वाजनयत् पुत्रमनश्वग्रीवमरिन्दम ।
१७] नरकं काकाश्च कालनेमिमजीजनव ॥१८॥ [१६
कोची मासी तथा श्येनी धृतराष्ठी त्था छी ।
१८] ताश्चापि सुषुवुः कन्याः पञ्चैता खोकविश्ुताः ॥१९।।[१७
कोचानजनयत् कौश्ची मासी मासानजायत ।
१९] शयेनी श्येनांश्च गद्धांश्च तथोटूकानजायत ॥२०॥ [१८
धृतराष्र मनयद्धंसा्र्विहारिणः ।
२०] चक्रवाकांश्च भद्र ते सारसांश्चैव सवशः ॥२१॥ [१९
द्युकी कानजनयह् गरूढान् विनता तथा |
२१] कस्याणगुणसंपन्नान् स्वैलक्षणपूजितान ॥२२॥ [प
तथा कोवा राप जङ्ग सा चात्म्तंमवान् ।
्रनायुषः स्थता पुत्रा बलडृत्तादयोद् ताः ।
महामाया महाकायास्तरखोक्यस्य मरकराः।
सुने: पुत्राः सुबहुशो गन्धवोप्छरस्तां गणाः ।
छअन्यार्चाप्परस्ः चिष्टाः यज्ञे देदनमस्छृताः |
मद्वापव्यानि गन्धवौ जच्तिरे गायनेोत्तमाः |
राम कोधवशापस्यं दैशिणो वन चारिर्भः |
्रनेकशतसाहखा बलवंतस्तरस्विनः ।
अथ ऋोधवशापत्यं दशकन्या ऊुरद् हाः ।
१. रा अ---धञचु° |
ब्, के रा--नकजाश्च । अ--ग्कज्यांश्च ।
३. रा--शानी |
७. ख द्-ञ्की तथा|
५. रा--गरमसंभवाम् । अ म-शाखात्मस्षभवान् ।
१ च-रत्रांदयोदुभुताः।
२ भ--वानरादयः |
९८ वाद्मीकीय-रामायणम्
२२] पगी च मरगमन्दा च हेरिभद्रा मतद्धिका ॥२३ [२१
भूता च कपिक्षा दंष्रा श्वेता च यैरमा तथा।
प्र] सुरसा चैव ताभ्योऽपि जज्ञिरे विपुखाः भनाः ॥२४।।[
भृग्यपयं मगाः सैर्वे हरिणर्णः शैशास्तथा ।
२५४] गवयाः म्रगपन्दायाः छमराश्चमरास्तथा ।॥२५॥ [२३
प] वरषा महिषाः खड्गा उष्रा गौरसुखास्तथा। [7
२६] दर्यास्तु हरयोऽपयं गोखाङ्गखास्तरक्षवः ॥२६॥ [२५्
सिंहौ व्धाघाः ज॑वुकाश्च द्रीपिनो नक्कुखास्तथा ।
त] सपा मूषकेपाजोरा ददुश्च महावलाः॥२७॥ [पि
श्वेतं चेव महाकायं वारणं देयदारणम् ।
२५] तथा एेरावणं नाम नागं भरा व्यजायत ॥२८॥ [प
स तु सर्वगुणोपेतो गजेन्द्रः शक्रवाहनः ।
१. कराम ब --इरि्भप्रा । छ-हरिवध्ा।
अ- हरिरूपा ! भ--दरिभद् ।
२. अ-द्रष्टाः।
३. छ अ म-सरसा।
, भ च--चेब ।
५. कौ--एृगान्सर्वै
६. छ म ब-शेणां । अ--ण्णणान् |
७.केराङूञम ब--शशशांस्तथा।
८. केराङअ मब-नास्ि।
९. रा-- वराह ¦! ङ- वराहः ।
१०. भ च -सिहव्या०
११. भ च मूषिक० |
१२. रा-- वतं ! भ च-तथास्वेरा° ।
१३. भ च~ नरी,
१४.केराखअम ब--भप्रा।
आरण्यकाण्डप् १९ । ३५ ॥ ९९
प्त] मातङ्कयाः सर्वैमातङ्धा जङ्गिरे पुरुषषेम ॥२६॥ [प
२७३] दिशां गजं तु श्वताख्यं ता व्यजनयत् सुतम् ।
प] तथा वारणमुख्यांश्च दश्च पुत्रांश्च राघव ॥३०॥ [1२
तेषां पुताथ पौत्राश्च कोरिशोऽङदश्नस्तथा ।
प्त] अभगगतयश्चैव दु्टसन्ी भयड््याः ॥२१॥ [श
धामिका उिनश्वण्डा देवैरपि दुरासदाः ।
प्र] कामरूपा महाकाया जराशोकविवनिताः ॥३२॥ [प
तेषां दश सहस्राणि कुखानां चुमहोजसाम् ।
प्र] सरमायाः घुतौ शवानौ यमस्यानुचरौ स्प्रतौ ॥३३॥ [प
तयोः पुत्राश्च पौजाश्च तेषां सख्या न विद्यते ।
प] मूर्ता च जज्गिरे भूतान् रद्रस्यानुचरान् बहून् ॥३४॥ [ष
अनेकरूपवर्णोश्च दैवान् स्थूखान् इकोदंशन् ।
ए] अनेकहस्तपादांऽ्च बहृक्षिमुखनासिकान् ॥३५॥ [प
अनेकवेशाभरणीन् इप्ताश्चण्डरणमियान् । `
, कै--°मातग्या । रा--मातग्य |
भ च-शेताक्च |
भ च~--स्वज० |
भ् च--वामनमु° 1
भ च-भसगगतयश्चव |
भ च-दुष्टष्ठत्वभ० |
अ--वषस० | ८. अ म-मूताश्च।
र सम-भूता | ड--मूत्दा)।
, रा + ।
११. भ च~-दस्वस्थुखान् ! म--द्स्वस्थूलो |
१२. च--न्रतोदकान् |
१३. भ च- ऽवंषा० |
१९. भ-- ष्टश्च ° ।
० 0 ॐ = ७ < ^
वि ।
0
१०० वार्मीकीय-रामायणम्
प्र] कषिक्चायां पिन्ञाचारंच जाता उच्छिषटमोजनाः \३६। [प
पुरसाँसुत सर्पाणां सदसत तीक्ष्णविक्रमम् ।
प] तीक्ष्णकोषं दुराधर्षं महोग्रविषर्दपितस् ॥३७॥ ` [भ
दृष्या देष्णः पुत्रा व्याडाश्चामिषश्द्धिणः ।
प] विनतायाः सुतो देवोऽरुणो गरूड एव च ॥*३८॥ [३३य्
अरूणस्तु सुर्यसखो गरुडः पतगेश्वरः ।
प] इर्ण्याः प्रसवः कन्यास्तिस्रो रघुङुटोद्रह ॥३९॥
ताभ्यो खता वीरुधश्च ज्ञेया वर्ल्यस्तृणानि च ।
१९] सर्वे पुष्पफटा दक्षा ईरण्याः भरसवाः स्मृताः ॥४०॥ [प
रुद्राणां सुरभी माता गवां च रघुनन्दन ।
प] विश्वस्य माहरो गावो रुद्राचिभुवनेश्व॑राः ।॥५१॥ [१
विश्वेन्वरा सुकुटिनो सुण्डाः पिङ्गा पिभौकिनः ।
प्त] अचिन्या द्धुताकारा वशिनः कृत्तिवाससः ॥४२॥ [र
१. च~ कपिक्चायाः |
२. अ~-पिद्ाचा्यां ।
३. ब~ सुरमा ° ।
छ.अभम च--महोभ्र विष०।
५. छ ब--ग्याल्ला । अ म~ व्यादा० | च भ---गृद्धनः।
६. भ च-विनतायाः सुतो देवावरूणो गरुडदच इ ।
७. भ च--श्रर्णो वे |
८
९.
[>
, कै--इरिग्याः । भ च--इरायाः |
.कैराछङञअम ब~ प्रसवो | भ~ भरव,
१०. के--°इरि््याः ।
म च~ सवोन्पुष्पफङान्दृच्धानिरायाः ।
१२१. रा-रुद्रस्त्ययुवनेडवरः |
१२. छ अम ब-कपारछिनः।
१२. भ च~ वासिनः |
आरण्यकाण्डम् १९ । ९८ | १०९१
तथा दुहितरौ राम सुरभी इडे रर ।
ष] रोहिणी नाम भ्रं ते गन्धर्वा च यज्षस्विनी ॥४३॥ [र
रोिण्यजनयह् भश्च गन्धर्व्यां वाजिनः सुताः ।
प] कटू चे नागान सजङ्ञे रोषवाघुकितीक्षकान् ॥४५॥ [२८य्
कार्कोटकमहापद्यौ कुखमुख्यांस्तथा परान् ।
एत] प्च कन्याश तीम्रायाः ख्याता रघुङ्कखोद्रह ॥४४॥ [प
क्रौश्ची मासी तथा श्येनी पृतराघ्री तथा की |
१८] ताश्चापि सुषुबुः कन्याः पेता खोकविश्चताः ॥४६॥ [१७
१९] भासीपुत्रास्तथा भासा मयुराः काक्ङुक्कछुटाः |
प] उल्का कपोताथ तित्तिरा रावकास्तथा ॥४७॥ [१८प्
१९३] श्येनी श्येनांथ श्द्धांथ सप्रजङ्गेऽमितोजसः । (१८३
धृतराष्री तु" हंसांर॑च कैलंसांथ भासिनी ।
२०] चक्रवाका मप्र ते भन्ने चौदेकान् द्विनाम् ॥४८॥ [१९
१,.ख अम ब-ण्वरो। न
२.खअम ब-पुषुवे सुरभी ।
३. म~ वने |
©. ऊ-रादिण्या----.. । अ---रोहिख्या-- ˆ“ राहिणयश्च |
स --रोड्धिरय *#@@ @ क 9 | ब-राहण्याः 9.1.871, 1
५.केरार्अम व-कदुर्च ।
र्ड्अम ल--शेषतक्चषकवासुकीन् \
७.केराख्ञअम ब-ता राजन् |
<. भ च --जाता |
९ च-- सुषुवे ।
१०. क राच |
११. के छ अ म बव~-इ्ांस्वु । रा--दांसास्तु ।
१२. अ~--कल्हासाश्च । म--कडाहासांश्च |
१३. छ भ-मामिनी । च~ भाविनी ।
१४. छ ब-चोदेकान् |
१०२ वार्पीकीय-रामायणम्
शी छकान् विजङ्गेऽथ भैरूडान् विनता सुतान । [२०
२१] कर्याणगुणसंपन्नान् गरुडान् पञगाशचिनः ॥ ४९॥ [प
करोश्ची बाधी शैज्ञान् जज्ञे कृररान सारसान् वकान ।
प] स्थखनांश्चर्वे मदर ते पक्षिणो जटजानपि ॥५०॥ [प
काटकयिा दहनाधृष्टः काटकेयगणो पदान ।
प्र] महारौद्रो महाभीमः सवस मथकरः ॥५१॥ [र
टो देवतविदरेषी ब्रह्मदत्तवरोशिवः |
ए] एवं विश्वस्य जगतो दाक्षायिण्यो हि मातरः ॥५२॥ [प
मनुर्मतुष्यानखजद् राजपुत्रान् यश्चस्विनः ।
३०] बाह्यणान् कषत्रियान वैश्यान् शुरं मनुजषंभ ।॥५३॥ [२६
तिरा ब्राह्मणा जाता बाहुभ्यां क्षत्रियास्तथा ।
३१] वेश्यास्तथोरुजाताश्च शुद्राणां जन्म पादतः ।॥५५॥ [३०
३३३] दवौ पु्ौ विनतायाश्च कथितौ गरुडारुणौ ।
तस्माज्नातोऽदहमरुणात् सेपाती च ममाग्रजः ॥५५।॥ [३२३य्
१. रा--विनतान्सु° । भ च---तनयान्विनतास्वितान् ।
२. म च---कल्याणगुणसंपन्नान् सथ्व॑रुचणपूजितान् ।
एते वै सुमहावेगा गर्ढाः षन्नगाशिनः ।
३.केलञअम ब--वाश्रीनषां | भ~ वार्ध्रणसान् |
्र.केराङञअ म ब--जर०।
५. के--काल्लकायास्मजा चर्यः |
ख-कारुकायात्मजाः ष्यः । च--शदयनाबृष्यः ।
६. रा अ म-अजाशटष्यः |
७. के रा र ब--श्यण्यो । अ--भयिन्यो । म~-न्यणो ।
>. भ च--चिरस्तो |
९. भ च--बाहुस्तः।
१९. भ--वेश्यानयोर्जानाहः । च -वेशयानथृर्जानाहुः ।
ब --®स्तथार्पाद्ाडइच ।
आरण्यकाण्डम् १९ ।६२१॥ १०३
३४] जटायुषं तु मां विदि श्यनीपूत्रमरिन्दम ॥५६॥ [३३२
योऽईं राम सहायस्ते भविष्यामि यदीच्छसि ।
३५] सीतां च तात रक्षिष्ये चयि याते सलक्ष्मणे ॥५७॥ [३५
तव पित्रा महावाहो सगतं मेऽभवह् इम् ।
त] मवान् सख्युः सुतो मह्य भवद्धिः भीतिमानहम् ॥५८॥ [१
खगं परिष्वञ्य पूजयिला पुनः पुनः ।
प्त] उवाच रामो धर्मात्मा यथा तव तात मन्यसे ॥५६॥ [प]
तथेति तं वै परह्य राघवो
मुदा परिष्वज्य तथेव तोषयन् ।
३६] पितुहि श्राव सर्खिंतरमात्मनो
जटायुषा सकथितं पुनः पुनः ॥६०।॥ [३५
स तत्र सीतां परिधाय मेथीं
व तेनातिबटेन पक्षिणा ।
३७] जगाम पञश्चावदिपुग्रसेषितां |
रिपून् दिधक्षभ्िव स तरिोचनः॥६१॥ [३६
इत्या रामायणे भ्रारण्यकारडे भूतेपत्तिनोम
एकोनविंशः सगः ॥१३॥
१. रा--जययुषां ।
२. छ म-तां)
३. छ अ म ब-तथेव।
%. अ-सपरि० ।
धू. केम-च सन्नतोभवत् । च~च संम तोभवत् ।
६. रा--०मारनन । च---ग्मास्मानां ।
७.ख्ञअम ब--परिदाय (पीर्धायोव पाठे परिबायेंस्यथैः कतव्य; ) |
[वै०-२१] [विशः सगैः]=[दा०-१ ९]
ख तां पैचवीं गला नानाश्षछुनिन।दिताम् ।
१] उवाच च्रातरं रामो छक्ष्मणं खमलक्षणम् ॥१॥ [१
२] आगताः स्मो यथोददिष्टमिमं देश महर्षिणा ।
पचवैटीयं सौगत देषः पुषिपतपादपः ५२॥ [२
३] सर्वतश्चौथ॑तां दष्टिनिपुणा निपुणो सि ।
आश्रमे कुर यस्मिस्तु देशैः मवति सम्मतः ॥३॥ [३
2] ईैमेत यतर वेदेही स्वमहं चेव रक्ष्मणा ।
तादशो दृश्यतां देशः सनिष्रष्टजटाशयः ॥४।। [४
म] रमणीयं वने यत्र यत्र चापो गुणान्विताः ।
पू] सन्नि यतदच स्यादिष्मपुष्पकुशाजेनम् ॥५॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः से्हताज्ञलिः ।
६] सीतासरम्षं काकुस्स्थमिदं वचनमव्रवीत् ॥६॥ [६
परवानस्मि धर्मज्ञ खयि वषेशतं स्थिते ।
७} स्वयमेव रुचि क्रियतां यत्र रोचते ।७॥ [७
१. भ च--श्लदमणं ।
2. च--पचावटीय ।
३. च--चाल्यतां । म--°श्चयेतां ।
(१ ॐ (र 4 क, [4 [क 4
र. के म--च्शर्नेएणां । रा--द्श्टिनिपुणां । अ भ--दटं निपुणां ।
५.कैराछञअम ब-देलो।
६. छञअम ब-रमत।
म, [९
७9. केराअ भ म--इ्यते।
८, अ-खहिताजरिः।
९. अ--खीतां स° |
१०६स छ--परवानसि ।
आ{रण्यकाण्डम् २० ¦ १९ ॥ १०५
सुप्रीतस्तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य पहाच्तिः |
८] विश्रशन् रोचयामास देक्षं सर्वगुणान्वितम् ॥८॥ [८
स तं रुधिरमाक्रम्य देशमाश्रमकमेणि ।
९] भगृहम हस्तं हस्तेन रामः सौमिश्िमद्रवीव ॥९॥ [९
अयं देशः समः श्रीमान् पुष्पितेस्तरुभिरेतः ।
१०] इहाश्र्मपदं सौम्य यथावत् कतेमर्सि ॥१०॥ [१०
इयमादिवसकाशेः पञचेः सुरभिगन्धिभिः ।
११] अदूर हश्यते रम्या पञिनी दंससेषिता ॥११॥ [११
यथाख्यातमगस्तस्येन सुनिना माषितात्मना ।
प] इयं गोदावरी रम्या नदी पक्षिगणान्विता ॥१२॥ [१२प्
हसकारण्डवाकीरां चक्रवाकोपशोभिता । [१२३
१२] नातिद्र च सौमित्रे मरगयुथोपश्लोभिता [२२३
मयूरनादिता रम्या दुश्यते वहुकन्दरा ॥१३॥
१३] ह्यन्ते गिरयश्चेमे शोभिता वङुठेः ठैजेः । [१३३
न्ट
८ (ष अ, क, मीरे कोर १ @
वानीरेश्चेव जंम्भीरेः पुन्ागेश्चोपशोभिताः ॥१५॥ [१५३
०१. ठ ब-तप्रीत०।
2. छ-विर्ष्यन् ।अ म ब--विष्षन् ।
३.-के रा छ अ म-जत्रिणा्रवीत् |
%. ठ टत्या० |
५. भअ च~ अदूरे ।
६. च-- नास्ति |
ॐ. के रा-पुैब॑कुखेः शोभिताः । छ--० बकुले छर
भ--फुल्लाबङ्रखशोभिताः |
2. च~ वानीरेश्च |
९. अ--जवैरेः । च--निमीरेश्च |
~अ च --श्शोभिता |
१०६ वाल्मीकीय रामायणम्
पर] चृतेर॑शोकेथ तथा चम्पकैः केतकेरपि।
== अर, नरे £
र] पुिगैटमसदसेथ तेस्तरबदभिरादताः ॥१५॥
चन्दनैः स्यन्दनैः साटेस्तमाखेवकुखेरपि ।
२०] धवान्वकेशखदिरैः समीविंकपार्डेः ॥१६॥ [१७
प्र] राजतेरायसेस्तामेराकरेशेव धातुभिः | [ष
एए] गाश्च इवाभान्ति गनैः परमदर्षितैः । 4
१४य्] सष्स्ताङैस्तमाेश्च खजूरेशोपश्चोभिताः ॥१७॥ [7२
इदे पुण्यमिदं रम्यमिदं बहमगद्विजम् ।
२१] इद व्स्यामि सौमित्र सहानेन पतत्रिणा ॥१८।॥ [२८
एवयुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा ।
२२] अचिरेणाश्रमं मतुरश्व॑कार सुमहाबरः ॥१९॥ [१९
पणंशाखं सुविपुलं चकारा नरोत्तमः ।
२३] उपास्यां राघवस्यार्थ मेक्षणीयामनुत्तमाम् ॥२०॥ [२०
स गत्वा रक्ष्णः श्रीमान् नदीं गोदावरीं ततः ।
२९] स्नाखा सखिटमादाय ततः शीघरमुपागमत् ॥२१॥ [२३
ततः पुष्पव दन्छा शान्तिकं च वी्ेवान् ।
२५] दक्षेयामास रामस्य तदाश्रमपदं कृतम् ॥२२॥ [२५४
९, च मृते ० |
म. के अ ब --चरायष्षिः | रा--चांपकेः । हि
३. भ च--श्वृता। ८. भ च~सआल० |
५. के--° करै, सदिरैः ।
६. अ म--गराकारैश्रैव ।
9 ठछञअमब-- बल्याः
८. भ च~ नास्ते |
&. ब--वस्स्यासे |
१०. भ च~जतु° |
१९. भ च--तन्र।
आरण्यकाण्डम्र् २० । २९ ॥ १०७
सत दृष्टा कृतं सोस्यमाश्रमं सीतया सह ।
२६ राघवः पणक्ाखायां ह्षमाहारयत् तदा ॥२९४॥ [२५
सेम परिष्वज्य बाहुभ्यां रक्षणं तदा ।
२७] अतिस्निग्धं सुमधुरं लक्ष्मणं वाक्यमव्रवीत् ॥२९॥ [२६
भीतोऽस्मि सुमहत् कमे छत क्िपरभिदे खया ।
२८] सादो यन्निपित्तं ते परिष्वङ्गो मया छतः ॥२६॥ [२७
भावक्नन कृतक्नेन धमन च लक्ष्मण ।
२६] सया पुत्रेण धममात्मा नाथवान् स पिता मव ॥२७॥ [२८
ईैवयुक्का ठ सौमि धमता खापरवत्टः ।
३०] बमुरूफटे देशे तस्मिन चुखयुवास इ ॥२८॥ [२९
वेदेह्या सह् वे पल्या सु्राता रक्ष्मणेन च ।
३१] अन्वास्यमानो न्यवसत् खगेरोके यथेश्वरः ॥२९॥ [३०
इत्या रामायणे आरण्यकाण्डे आशभरमंनिवासो
® 0९)
नाम विक्र; समः ||२०५
१. कै--०माहरय° |
,२. अ--तथा |
३. छ ब~ सर मधुर |
„ कं रा अ म--प्रदेश्चोथनिभन्त | छ----प्रदेशो यञ्नि०।
ब--भ्रदेशो यक्नि° |
, रा-- रष्वे |
. अ--°सुक्तस्तु |
भ च~-चस।
.ठखअम ब-सम्रत्रा)
. अ--न्माणो ।
१०. अ-- पञ्चवव्याप्रम° ।
१९. केरारम बव च-ना्ति)
१२. व~--सगेसम सिनं दश्यते ।
०
$ +<
„2 ९ ¢
आरण्यकाण्डयम् २१।१०॥ ९१०९
नवाग््रायणपूजाभिरभ्यच्यं पितृदेवताः ।
६] इताग्यायणकारखाश्च सन्तो विगतकरपषाः ॥६॥ [६
राञ्यकामा जनपदान् सेषन्नरसगोरसान् । `
७] विचरन्ति मदहीपाडा यात्रार्थं षिनिगीषवः ॥७॥ [७
अगस्त्यसेषितां पुण्यां सेवने दिशं सवो ।
८] विहीनतिलकेव खी नोत्तरा दिक् प्रकाशते ॥८॥ [८
पूर्वाह्न दुःखसंचारा मध्याहसमये सुखाः `
१०] दिवसाः सुभगाः पुण्यास््व॑रिते व्यतियाति न; ॥९।[१०
मदुवीर्यः सनीहासः पटुश्ीतोष्णमारुताः ।
११] शन्यारण्यास्तमोध्वस्ता दिवसा मानितं साप्रतम् ॥१०॥[११
निदत्ताकाश्चश्षयनाः पुष्यनेत्राश्च रात्रयः ।
१. रा म--°कल्मषः |
२. रा--ण्पदा)
३. च--प्राष्ठकालाः जनपदाः सपन्नवरगोरसाः |
४. च -दिवाकरे । भ- नष्टः पारः |
५. च--अतः परमधिकः पाठः-
भ्रङस्या हिमकोशाब्यो दूरे सूर्यश्च संप्रति ।
यथाथनामा सुन्यक्तं हिमेन हिमवान् गिरिः ।
६. कै म--न्वन्यनिपातिवाः । रा अ--०तव्यानिपातितः ।
छ--०तं व्यतिपातिताः । ब--०तं चिनिपातिताः 1
अन्न न्यतियान्ति नः इस्येव प्रज्ञो रभ्यश्च पाटः प्रात्तिजादिनः।
श्रन्यकोशस्थास्त्वह स्व एवापपाडा एनस्येव विकृतयः । इति
स्वयं सख्यान्तु विद्वांसः । `
७.केराख्अम ब--्ुवीयौरच नीहाराः।
<. च~--यान्ति |
११० वात्मीकीय-रामायणम्
१२] शीता हच्तरायार्माख्ियामा भान्ति साम्भतम् ॥११॥ [१२
रविसंक्रान्तसौ माग्यस्तुषारारणर्मण्डलः ।
१३] निभ्वासर्वानिवाद्ष्न्द्रमा न प्रकाशते ॥१२॥* [१३
पौणमास्यामियं ज्योत्स्ना तुषारकटुषीकृता ।
१५] सीतेव तपसा क्षामा इश्यते न तु स्तोभते ॥१३॥ {१४
पकृस्या शीतसैस्प्ो दिमदृद्धश्च सांभरतम् ।
१५] प्रवाति परिर्चमो वायुः कदर्ये द्वियुणश्चीतरः ॥१४॥ [१४
वाष्पच्छन्नौन्यरण्यानि यवगोधूमवन्ति च ।
१६] शोमन्तेऽभ्युदिते घ्य नदन्तः करोश्चसारसाः ॥१५॥ [१६
खनूरपुष्पाङृतिभिः श्षिरोभिः पुष्पगुण्ठितैः ।
१७] शोभन्ते किचिदारम्बाः श्राख्यः कनकप्रभाः ॥१६॥ [१७
मयूखेरपस्षद्धिरिमनीहारसरतैः ।
१. च-वृद्धतरा०। (यचप्यस्मदाधारकोशेषु) पायेण समेष्बपिष्डयतरायामा क
इत्येव पाठो लभ्यते, परं शरदि त्रियामायाः दीधेतरदश्चनाद् वृद्धत-
रायामाः, इव्येव रम्यः पाडः स्यात् बङ्गदक्षिण पाड्योरप्येवमेव
दश्यते ¦! म~ द्यस्यतरा०।
२. म~न प्रकाशते |
३. ब--°रावुतमंडरः ।
७. च--जनिश्वासांध इवादहे° ।
५. म~ नास्ति |
ॐ र
६. कं रा म--पशमास्या० । अ---पूर्शंमा० ।
७. म~ प्रयाति
€. म--पश्िमे ।
[९ (स
९. कें रा ङ ब अ~काल्ये। म ब-~-कले)
१०. ब--शष्यच्छ० |
११. च~-शोभन्ते ्यदिते ।
ह ।
१२. के राखअम व~ मयुरेरिवि सपै०।
आरण्यकाण्डभ् २१।२३॥
१९] दरभप्युदितः सूथः शशाङ इव खक्ष्यते ॥१७॥
अग्राह्यरूपः पवाह्े मध्याह स्पतः धुखः ।
२०] सरक्तः किञ्चिदापाणैटने दर्यः शोभते क्षितौ ॥१८॥
अव्र्यायनिपातेन किञित् परिटिन्नशदरखा ।
२१] वनानां इश्यते भूमिनिविष्तरुणातपा ॥१९॥
अवद्यायतमोध्वस्ता नीहारतमसादताः ।
२२] परसुप्रा इव इश्यन्ते प्रफुद्टा वनराजयः ॥२०॥
वाष्पसच्छननसखिखास्तेनाविन्नेयसारसाः ।*
¢ ८ अस,
२३] दिमाद्रभीरूतेस्तीरेः सरितो मान्ति सांप्रतम् ॥२१॥
तषारपंबनलाच्च मदुलाद् मास्करस्य च ।
२९] शेयादसंहैपपि "च प्रायेण रसवन्टम् ॥२२॥
तषाराभिदहेतैः पैः शीभकणिककेसरेः ।
२५] नारचिष्ट हिमेदग्थौ नोमामिि कमराकराः ॥२३॥
, के--द्यतमप्युदितः ।
, रा च-जाभा० |
, च--<ण्डुरातपः ।
च-- ५ शाड़वलाः |
.कैरारञअम ब--ण्तरणा तथा|
, ॐ ब--च्स्यस्च ० ।
. च~ वाष्पसंद्िन्नसिला रुतावेज्ञेयसारसाः ।
ह छ--हिमादमास्ते० |
, च--तुषारपरषत्वाच् ।
१२.
२४.
42.९१३. १४
च--रत्यादगोन्नजमपि |
म < € ॐ श,
. छ पद्येश्चणक० । च~ ° केशरः ।
, छ--नालमिषए्य । ब-नारूर्लष्टाः ।
ख ब ~हि सेदिर्धा |
च--न भान्त |
१११
[१८
[१६
[२०
[२३
[२५
[२५
[२६
११२ वाट्मीकीय-~रामायणम्
असौ च पुरुषव्याघ्र कारे दुःखतपस्विनि ।
२६] तपश्चरति दुःखातिस्त्वदमक्त्या मरतः परे ॥२४॥ [२७
यत्का राज्यच मान भोगांश रुचिरान् बहून् ।
२७] तपस्वी नियताहारः शीते शेते" मरीतछे ॥२५'॥} [२८
स हिः वेखामिमां नूनमभिषकाथमु्यतः ।
२८] रवै; पद़तिभिभक्त्या पयाति सरयू नदीम् ॥२६॥ [२९
अत्यन्तदुःखसेवृद्धः घु्कमारो दिमादितः |
२९] कथे चापरंतरेषु संरयूमवगाहते ॥२७)। [३०
जितः स्वर्गो मम भ्राजा मरतेन महास्मना ।
३१] बनस्थपपि तापस्ये लां धान्तमतुयाति यः ॥२८॥ [२३
पिवादेशात् तु गच्छन्ति मादुेये नरा इति ।
1
१. च~ भस्मिन स ।
2. च--दुःख तपस्विनाम् ।
३.कैरारूम ब-युरा। अ--पुरा।
४.खअ म ब-शीतः।
५. कतै राम--शीते | च--नास्ति।
६. अ--ह ।
७, छ ब~-वातः।
८. च--शरयू ।
९. भ--सेवुचचिः । ब--०सवद्धः ।
१०. च~ वापर ॐ ।
११. च-शरयुम० ।
१२. कैराअमब--तः।
१३. स--श्देशां ।
आरण्यकाण्डम् २१ । ३४ ॥ १९३
३२] छोकंमवादः साधुत्वात् भरतेन बहिष्टतः ॥२९॥ [३४
भर्ता दश्चरथो यस्याः साधुश्च भरतः सुतः।
३३] कथं तु सी वी केकेयी तादृशी मनुजेश्वरम् ।
प्त] जनयामास धमेज्ञमि्वाुङ्कखमास्करम् ॥*३०॥
इत्येष छक्ष्मणे वाक्यं स्नेहाव् वदति राघवम् । [३५
३७] परिवादं जनन्याश्च न सहन् राघवोऽब्रवीत् ॥३१॥ [३६
न तेऽम्बा मध्यमा तात गदहितव्या कथञ्चन ।
३५] तामेवेक्ष्वाकुनाथस्य भरतस्य कथां कुरु ॥३२॥ [३७
निरिचतेवं हि मे बुद्धिवेनवासाय लक्ष्मण ।
३६] मरतस्नेहस्तयुक्ता बािशीक्रियते पुनः ॥३३॥ [३८
इसेवे कथयन्नेव भराप्य गोदांवरीतयम् ।
३७] चक्रेऽभिषेक काङुत्स्थः सानुजः सह सीतया ॥३४॥ [४०
तर्पयित्वा च संङिेः स्वान् पितृन् देवेतानपि ।
रा अ--प्रवादुः।
ल अ म-बहिष्कृताः |
च---सास्बा |
कै--नास्ति।
9
२.
द.
9.
५. कैराअ म--रुशष्मण।
६्कैगयारञअ म ब~--तम्ि०।
9. कै राअ म-निरिचतेन।
८. च~--वाल्िश ।
९. कै रा अ--क्णंयन्नेव । म--वयायक्घेव \
१०. च- गोदावरीं न्दौ |
११. च~ स्क |
श
१२. च--देवताश्चपि ।
१९३ वार्पीकीय-रामायणम्
२८] ववन्दाते सुहु श्यं देवताश्च समाहितौ ॥२५॥ [४२
कृताभिषेकश्चं रराज रामः
सीताद्वितीयः सह छश्ष्पणेन ।.
कृताभिषेकः सह शेख्युत्या
३९] रुद्र; सविष्णुभेगवनिवेश्षः ॥३६॥ [४३
इत्या रामायणे आरण्यकारड हेमन्तव शनं
नाम एकर्विक्षः सथः ।२१॥
१. च--दैवताश्च |
२. च--नमिषेकस्तु |
2. अ म-भगवान्निवेशः ]
ॐ ४
@. ऋ च~ नास्तं |
५. दै रा च--श्व्षैनो ।
गे [
६, करङन्न व च--नास्त)
[वं ०-२३। | = [हाविशः सभेः | = [दा० -१७.|
कृताभिषेको रामस्तु सीता सौमित्रिर च ।
१] तस्माद गोदाषरीतीरादाजगाम खमाश्रमम् ॥१॥ {१
३१्] स रामः पणैशाायां कान्तया सह सीतया ।
११३] विरराज महाराजो रोदिण्याऽ्हीव चन्द्रमाः ॥२॥ [७
प] कुखा पौर्वाहिकं सर्वे पणेशाखामुपागमत्। [सड
३उ] लक्ष्मणेन सेह आना चकार विविधाः कथाः ॥२॥ [३
प्र] अथास्रीनस्य रामस्य कथाससक्तचेतसः ।
त देश राक्षसी काचिदाजगाम यदच्छ्या ॥५॥ [५
१२] सा तु शुनी नाम दशग्रीवश्य रक्षसः ।
भगिनी राममागम्य ददत बिदज्ञोपमम् ॥५॥ [६
१३] धिदोरस्कं महाबाहु पञ्यपत्रनिमेक्षणम् । [७१
१. च~-शाङायामासीनः |
१२. केराछम ब~--महाराज।
२. च-रोदिख्या सह ¶?
%. रा-सुपागतस् ।
९९. अ-- च जत्रा च)
&. ब--संरक्तचतसः ।
७. च--शरपंणखी । (अत्र सखन्ताया अविवाच्ेतत्वान् डाषणत्वयेारमावाल्शूप-
नखी इत्येव हयः पाटः । ्त्र नाम शब्दः प्रसिद्धो } अन्यथा इउ्द्-
शास्त्राविरोधः स्यात् ।
रा अ-सपनखी ।
८, रया म -राडसः |
९. रा--महाबाहो |
११६ वार्मीकीय-रापायणम्
१४य्] बभृबेन्द्रसमं दृटा राक्षसी काममोहिता । ६॥ [९३
१८यू] सुकुमारं पहासत्चं पाथिवन्यञ्चनान्वितम् । [८
8] राममिन्दीवरदयामे स॑रक्तकमलेक्षणम् ॥७॥, [शपू
१५३] पमुखं दुयुखी रां इत्तपी्वं महोदरी ।
घुरूपाक्षं विरूपाक्षी सुकेच ताञ्नमूषधना ॥८॥ [१०
१६] अतिरू्थी सुरूपं सा सुस्वरं भेरवस्वरः ।
तरुणं दारुणा द्धा दक्षिणं वापमभाषिणी ॥६॥ [११
११७] न्यायरन्त घुदुेत्ता पियमभ्रियदैना ।
८उ] शरीरजसमाविष्टा राक्षसी राममव्रवीत् ॥१०॥ [१२
जटी तापसरूपेण समाये शरचापभ्त् |
२६] आगतस्स्वमिम देत कथ राक्षससेवितम् ॥११॥ [१३
एवमुक्तस्तु राक्षस्या शु्पनैख्या स राघवः ।
१. रा-- नास्ति ।
२. च--"कमन्ञेखणे ।
३.केयाठञअमब- ब्र त्तपाश्चा | यद्यप्यस्म दाधारपुस्तकषु चृत्तपार््' ति
(सूर्गखाविरशेषणमेव) प्रायिकः पटस्तथाप्याष्टमा दश्चमश्खोकान्तं सवन्न
सुपणखाया रामापेक्षिकापकषेकुथन एव कवेर्पक्रमाद् वृत्तपाश्वतनस्य
महो दरस्वस्य च धमंर्येकत्र व्यक्तो वेरुद्धस्वाद् 'ृत्तपाश्वभि” ति
(रामविशेषणमेव) सुभगः पाट इस्यारोच्य स एव मृरे न्यस्तः ।
9. के रा--अतिरूपै । च -स्वभिरूप ।
५, के रा- सुरूपा । छ अ--स्वरूपं । च-विरूपी सा ।
६ कैराङञअम ब--श्ृत्ति।
, च--°समाद्दिशट ।
७
८. कौ--शचापत् । रा--°चापङृत् । भ च--° चाप् ।
९. भ च~--सुपेणख्या इस्ययम पपाढः | सेक्ताया अविवारितस्वेन “\पू्वपदा"”
रिति स्वस्य “नखमुखावि""ति डीषनिषेधस्य चाभात् (“स्बाङ्गाचो-
परजना" दिति डाप्विधेः ।
आरण्यकाण्डम् २२।२०॥ ११७
३२०] ऋज्वुद्धितया सवेमाख्यातुमुपचक्रमे ॥१२॥ [१४
आसीद् दश्चरथो नाम राजा तिदङ्शविक्रमः।
३१) तस्यादयग्रजः पुत्रो रामो नाम जनश्रुतः ॥१३॥ [१६
भ्राताऽये र्ष्मणो नाम कनीयानेव सुव्रतः ।
इथं भायां च वैदेही मम सीतेति विश्रता ॥१४॥ [१७
३२] नियोगात् ठ नरेन्द्रस्य पितुमतुश्च धर्मतः ।
३३] धमार्थी धमदर्ची च वनवासं समागतः ॥१५॥ [१८
३४] लां तु किङ्गातुमिच्छामि कथ्यतां कासि कस्य च।
इहा पि निमित्तं मागता ब्रूहि कारणम् ॥१३॥ [२०
३५] साव्रवीत्तद् वचः श्रता राक्षसी पदनादिता ।
श्रयतां राम वक्ष्यामि सह भरात्रा वचो मम ॥१७॥ [२१
३६] अहं श्पर्मखी नाम राक्षसी कामरूपिणी ।
३७] अरण्य विचराम्येका पोररूपौ भयङ्करी ॥१८॥ [२२
रावणो नाम मे भ्राता विश्र॒तो राक्षसाधिपः। [२३य्
३८] विभीषणश्च धमासा न च राक्षस्चेष्टितः ॥१९॥ [२४
परद्धनिदरश्च सदा ङुम्भकर्णा महाबलः । [२५
३8] भरख्यातवीर्यो च रणे भ्रातरौ खरदृषणौ ॥२०॥ [२श्
त्वामहं स्व॑भिरामश्च पयाति पूर्वरदशनात् ।
नोनि सो सा त त 9-०५-० णक
१. छ-जनः श्रतः। भ नच --जनैः श्रः ।
२. भ च-गनेष ।
३. अ--सूषनखी । च ~--स्वपेनसी । भ च-सृपेणखी ।
४. ठ --अारण्य |
५. कै रा म--घोररूपम० | भ च-घोरं सत्वभ० ।
६. रा छ ब--गरामश्च।
७. च --राम तस्पूमचै° ¦
११८
वारमीकीय-रामायणम्
2०] चिराय भव मे मत्ता सीतया कि तवानया ॥२१॥ [२६
विखूपा चिकरता चेयं न हि वा सशी तव |
2१] अहमेवातुरागाच् भायोरूपेण पर्य भाम् ॥२२ [२७
इमां विरूपामसतीं मक्षयिष्यामि मानुषीम् ।
४३] अनेन सह ते राजा द्वितीयेन गतायुषा ॥२३॥ [२८
ततः पवेतमूरधोणि विविधानि वनानि च ।
९] पश्यन् सह मया कायं दण्डकान् विचरिष्यसि ॥२९।{२९
इयेवसुक्का काकुत्स्थं प्रहस्य मदिरेक्षणा । [३०यू
प्त] देवी सलक्ष्मणो सीता बभुवावस्थिता पुरः ॥२५॥ [र
संपरहीसनिमित्तं तां रामः शुषनखीं ततः ।
%६] इदं वचनमारेभे वक्तुं घचनकोविदः ॥ [३०३
पष] ष्टा छक्ष्मषणमासाद् स्थितामग्रे स राक्षसीम् ॥२६॥ (1२
9 श्छ 5
9 ५
५ ५4
० 0 4 &@ ~ > ध & < {< |.
इत्या रामायणे आरण्यकाण्डे श्चुरुणखादशेनं
®$ 23
नाम हारविक्षं॑ः समैः ।॥२२॥ १
भ व--विङता च विरूपा च नेयं हि |
राम ब-श्युरागाश्च।
. छ ञअ म ब--मानवीं।
.कैराढछञअमवब--श्ङ्कनि।
, छ ब-- रम्याणि विविधानि च।
भ--दर्वी० |
भ च-°खक्ष्मणं |
, म च-सतां । €. क रा पुनः |
* क रा अ म--स प्रहस ।
. छ म ब--श्युषनखां । भ च--सूुषणखीं ।
. छ म ब--द्यूपनखा 1 भच -सूषेणखी ¦
.केराख्म म ब--नात्ति।
, च--सगखमािने ददयते ।
[व०~२ ४ | = [चयोविाः सगः) = [द् ०--१८|
तां चं शु्षैनलीं रामः कामबाणबटादिताम् ।
१] श्क्ष्णया खस्थया वाचा स्मितपूर्वमथात्रवीत ॥१॥ [१
करतदारोऽस्मि मर्वति मायेय दयिता मम।
२] तद्विधानां च नारीणां घुदुःखाय सपत्रता ॥२॥ [२
अनुजस्स्वेष मे भ्राता गुणवान् परियदशेनः ।
३] श्रीमांश्चाकृतदारेश्च खक्ष्मणो नाम वीयेवान् ॥३॥ [३
अपृ्मार्यो भायीर्थी तरुणः प्रियदयैनः ।
%] अनुरूपश्च ते भतां रूपस्यास्य भविष्यति ॥४॥ [४
५] एते मज विक्ञाछाक्षि मतर आचातरं पम |
ए] असपतरं वरारोहे मेरुमकेपरमा यथा ॥५॥ [५
इति रामेण सा तृक्ता राक्षसी मदनादिता ।
&] विज्य रामं सहसा ततो छक्ष्मणमदरवीत् ॥६॥ [६
, अस्य रूपस्य ते युक्ता भायांऽहं वरबणिनी ।
७] मया सह सुखी सवान दण्डकार्न् विचरिष्यसि ॥७॥ [७
२.म च--तु)
२. भ च-सूपणखीं ।
३. के य-मवती । अ-- भदरं ।
४. रा--° दशना !
५. च---भ्रीमानङत ° ।
न्द, ९ ®
&.करालडञअम् ब--भमयाथ)
७. रा-- एवं ¦ च-एनं ।
५.१ @ +
८, छ रा ब--स्वं दर्डक ।
९. अ- १० |
१२० वाद्पीकीय-रामायणम्
एवमुक्तस्तु सौमित्री ' राक्षस्या वाक्यकोषिदः ।
८] ततः शूपनखीं वाक्यं ठक्ष्मणो युक्तमंत्रवीत् ॥८॥ [<
कथं दासस्य दासी चै मार्या मवितुमदसि ¦
९] योऽहमार्येण परवान् भ्राजा कनकवणिनि ॥९॥ {९
सभ्द्धाथेस्य सिद्धार्था ह्ुचिता कामरूपिणी ।
१०] आर्यस्य लं विशालाक्षि भायां मवितुपईसि ॥१०॥ [१०
एतां विरूपामसतीं कराखां निशेतोदरीम् ।`
११] भार्या हदां परिखज्य तखामेवेष मनिष्यति ॥११॥ [११
को हि रूपमिदं श्रं सन्त्यज्य वरवणिनि।
१२] मातषीषु वरारोह भावं कुयाद् विचक्षणः ॥१२॥ [१२
इति सा रक्ष्मणेनोक्ता कराख निशणेतोदरी ।
१३] राक्षसी तड् वचः श्रता परिहासाविचक्षगा ॥१३॥ [१३
राम तु पणशारायायुपविष्ट महाबलम् ।
१४] ससीतं तं दुराधषेमवदत् काममोहिता ।१५॥ [१५
इमां विरूपामसतीं करां निणंतोदरीम् ।
१६] मार्या दद्धामवष्टभ्य मां चं न बहुमन्यसे ॥१५॥ [१५
न क क
१. ल अम ब--रा्तस्या सामिश्िवाऽ।
. च-- सुपण ।
३. के राट म ब--श्वाक्यमर | अ--णदय० | च--°सुक्तम।
छकेराङञअ म व-निमैतो।
५. च~ नास्ति
६. भ च-शीघ्र |
७. ब-मानुषेषु ।
<. केरा अ व- निर्म । म -भिन्नतो०। च--निम्नतोद० ।
९. म--न्णाः | च~-ण्ण।.
१०. भ च-णता।
१९१. कराङअ म ब--निनं० | च--निभ्नतो० ।
अरण्यकाण्डम् २३ 1 २२॥ १२१
अश्चेमां मक्षयिष्येऽहं वेक्षतस्तव मानुषीम् ।
१७] त्वया सह चरिष्यामि निःसापर्था यथाघ्चुखम् ॥१६।।[१६
इत्या पृगश्षावाक्षीपलातसदशेक्षणा ।
१८] अभ्यधावत संक्रद्धा महोर्का रोहिणीमिव ॥१७॥ [१७
तां शृल्युपाश्धरतिमापापतन्तीं महावलः ।
१९} निगद्य रामः कुपितस्ततो टक्ष्पणमत्रवीत् ॥१८॥ [१८
रेरनार्यैः सौभित्र सम्प्रहसः कथञ्चन ।
२०] न कार्यः पर्य वेदेदीं' कथित् सौम्य जीवति ॥१९ [१९
इमां विरुदां दरततां मदोदरमयानकाम् ।
२१] राक्षसीं पुरुषन्याघ्र निषतेयितुमहसि ॥२०॥ [२०
इत्युक्तो रक्ष्णः कद्धस्ततो रामस्य पश्यतः ।
२२] विकृष्य खड चिच्छेद कर्णनासे महावरः ॥२१। [२१
निदत्तकणनासा तु विस्वरं सा विनद्य वे।
२३] यथागते विदुद्राव घोरं शूषेनली वनम् ॥' *२२॥ [२२
१. भ च--भक्चयिव्वाहं |
„२. अ--गरक्षयातस्तव । म-त्रेितस्तव ।
२. क अ--निस्सपल्या । रा--नेसपलन्या | भ-- निः सपक्ञा ।
म-निः सुपल्न्या । च-निः सपल्न्य |
४७.कतैराङञअ म ब--इत्युक्ता।
५. च--ण्हास ।
£. अ च~ वैदेही ।
७. कै राअ म--०महोदरीभया० । म च-दुैत्तामनि्त्तां महोदरी
८, कतै रा म~ निङ्त्यकरनाखा । छ ब-निङकत्यकनासे ।
अ-निङ्तव्यकणं० । म- निङष्यरूणेनासां ।
९. भ च--श्युपंणखी ।
१०. भ च~--अतः परमकः पाठः--
सा विरूपा महाघोरा बहुधा स्धरोदेता ।
१२२ वाद्पीकीय-रापायणम्
सा विरूपा प्रकृत्येव वैरूप्यं च गता परम् ।
२४] ननाद विविधान नादान् यथा पारषि तोयंद; ।२३।। [२३
साख्क््षरन्ती विविधं बहुधा रुधिरोक्षिता ।
२५५] भग्ृह्य बहुं तजेन्ती भविवेश्च महद् वनम् ॥२५॥ [२४
ततश्च सा राक्षससेषिते बने
खरं जनस्थांनगतं विरूपिता ।
उपेत्य वै भ्रातरमुग्रतेजसं |
२६] पपात भूमौ गगनाड् यथाशनिः ।२५५॥। [२५
ततः सभार्यं भयमोहूषीडिता
सखक्ष्मणं राघवमागतं वनम् ।
विरूपणं चात्मनि शोणितोक्षिता
प] शशंस सवं मगिनी खरेश्य सा ॥२६॥ [२६
इत्यार्षे रामाये श्रारर्षंकाण्डे शुषणखाविरूपकरणं
नाम ज्रयोविरशः समः | २३६ ॥
+ ।
„ भअ च~चागता |
२. के रा-- तोयदाः |
. भ च~ बहू |
रा-०गत्ति |
केरार्अम ब--विरूपा।
, छ--°तोक्षिता |
र{--परीयसा |
के भ~-नास्ति।
-केराठञअम व--शषैन" | भ च~ सूषणसखीविरूपकरणे ।
१०. कैराखभम च--नास्ति।
५)
० # 5 + 5 %
[वि०-२५] = [चतुर्विंशः सगैः] = [दा०-१९]
तां तथां पतितां षट विरूपां श्चोणितोक्षिताम् ।
१] भगिनीं कोधस्षम्पन्नां खरः पप्रच्छ राक्षपः ॥१।;
बरखपिक्रमसम्पनना कामगा कामरूपिणी ।
२] इमामवस्थां नीता वं केनान्तकसमा युधि ॥२॥
देवगन्धवेभूतानागृषीणां च महात्मनाम् ।
३] कोऽयमेवं महावीयस्त्वां विरूपां चकार ह ॥३॥
न हि पश्यामि त रोके यः कुयौदमियं मम ।
९] अन्तरेण सदसराक्षं पदेन्द्रं पाकशासनम् ॥५॥
तस्याहं माणे; भाणानादास्ये जीवितान्तकैः ।
५] सरके क्षीरमासक्तं निष्पिषेत् सारसो यथा ।॥५५॥
निहतस्य मया संख्ये शरसंदृत्तंममणः ।
६] अधेयं रुधिरं तप्र मेदिनी कस्य पास्यति ॥६॥
ˆ कंस्य पत्ररथाः कायान्मांसान्युक्डृत्य सत्वराः ।.
_ ७] मठ मलषयिष्यन्ति निहतस्य मया सुति ॥७॥
१.खअम ब--््टा।
२२.छअमवब्--तद्द्
२. छ ब--जरतादतु)।
%, ठ ब-सपन्नः। भ च-- सत्तां |
५. कै राङ म--बकिवि०।
६कैरयाङ अम ब--जीवितं शरैः।
७, रा छ-सक्रतु ° । म- सदत ° {
८. भ च- सफेनं ।
&. रा छ अन्था । च--°रथत्।
१०. अ-सत्वरः। भ च~ सत्वरं । ११. भ--निहि° ।
(१
[५
(६
[७
८
९
[१०
१२४ वारमीकीय-रामायणम्
ते नै देवा न गन्धवा न पिच्चा न राक्षसाः।
८] मयोपरष्ट कृपणे शक्तास्राठं महाण्षे ॥८॥
उपलभ्य शनैः संज्ञां ते मे क्ंसितुमदंसि ।
९] येन त्वं दुविनीतेन रणे बिक्रभ्य निनजिता ॥€॥
इति श्रातृषचः श्रत्वा करदस्य तु विशेषतः ।
१०] ततः शुपैनद्वी वाक्य सवाष्पपिंदमडवीत् ॥१०॥
तरुणौ रूपक्चम्पन्नो घुङ्कुभारौ महाबलौ ।
११] पुण्डरीकविश्षलाक्षौ चीर टृष्णाजिनाम्बरो ॥११।
गन्धर्वराजप्रतिमो पाथिवन्यञ्जनान्वितौ ।
१२] देवौ वा मानुषौ वौ तौ" न तकंयितुस॒त्सहे ॥१२॥
तरुणी रूपशचम्पतना सवांभरणभृषिता ।
१५] दष्टा तत्र मया नारी तयोमेध्ये सुमध्यमा ॥१३॥
ताभ्यामुभाभ्यां सम्भूय भमद्ामधिृत्य ताम ।
१६] इमापवस्थां नीताऽस्मि यथानाथवती तथा ।॥१५४॥
तस्यास्तनजुश्चायास्तयोश्च हतयोर्खया |
१८] सफेनं पातुमिच्छामि रुधिरं रणमूर्धनि ॥१५॥
१केराङञअम च~-तत्र भ~ तन्न)
केराअभम च-तन्मे।
, भ--न्कमनि° |
. भ च--सूष्पणखी ।
.लवब--तोवा,
च-- तरुणा ¦
७. र[~- ताभ्यां श्ुभा्यां |
4 > ¢ < 4५
[११
[१२
[१३
[१४
[१६
[१७
१८
{१९
पे, ,
८. भ च~ °श्रानृज॒° । क~ स्तयोस्तु । ब~ °रत्वनृण्यवृ्ता० ।
९. च-- ° स्तथा |
भ--नरपरहस्तन शोधयित्वा भूलानुखीरा ईतः |
आरण्यकाण्डम् २५ । २३॥ १२५
एव मे परमः कामः कृतस्तात मवेत् स्वया ।
१९] तयोस्तस्याश्च रुधिरं यत् पिबेयं चमूमुखे ॥१६॥ [२०
इति तस्यां ्रवाणायां चतुदेश्च महाबरन् ।
२०] व्यादिदेश्च ततः क्रदो राक्षसानन्तकोपमान् ॥१७॥ [२१
मानुषौ रूपतम्पन्नौ चीरट्ृष्णाजिनाम्बरो ।
२१] प्रविष्टौ दण्डकारण्यं घोरं प्रमदया सह् ॥१८॥ [२२
तौ हत्वौ तां च दृत्तायुपावतितुमहेय ।
२२] इयं च रुधिर तेषां भगिनी मम पास्यति ॥१९॥ [२३
मनोर्थोऽयमिषटोऽस्यौ मभगिन्या मम राक्षसाः ।
२३] सीर सम्पद्यतां गला तो प्रमर्थ्य स्वतेजसा ॥२०॥ [२४
युष्माभिनिहतौ शृ तामौ खातरौ रणे ।
२९] इयं प्रीता च हृष्टा च क्षतजं युधि पास्यति ॥२१। [२५
इति परतिसमादिष्टं राक्षसाः शुख्पामयः |
२५] ततराजग्मुस्तया शार्धं राघवौ यत्र तिष्ठतः ॥२२॥ [२६
ॐ.
ततस्तु ते तत्र सभृद्धतेजसं
तथाऽतितीक्ष्णपहसाश्च राक्षसाः ।
न शक्रे “ सहसा प्रमदितुं
वने द्विधा दीप्नमिवाधिञुत्थितम् ॥२३॥ [२७
इस्यापें रामाये आरर्यकार्डे रा्षसप्रेषंणं
१ इ
नाम तुविश: सर्गः ॥२४५
१. दै रा-- "ष्णां बर्ज । २. कै रा-दित्वा ।
३. अ~ ०थावश्िष्टास्या ¦ म~-ग्थोवासशोस्या । ¢. अ स--प्रमाथ्य |
५. रा--यूच | द. म--छृतजं । ७. छ अ म--ग्ट््टा।
८. छख म --सखतिद्ध ० । ब--खाभेद्ध ० । ९. भ च-- "क्ष्णा: अ्रसहाश्च ।
१०. च -- °रेतं । १. भअ च-द्विप । १२. म च- नास्ति ।
१३. म च--श्प्रषणो | १५. कैरार्मम ब च~ नार्ति।
१५९. भ -] २८
[वै०-२६] [ = [पञ्चविंशः सगेः ] = [दार -२०]
सातु शुपनली पोरा राघवाश्रममागता |
१] राक्षसानाचंचक्षेऽथ राघवौ सह सीतया ।॥१। [१
ते रामं पणक्ञाखायायुपविष्टं महाबलम् ।
२] ददः सीतया साधेमासीनं लकमण च ॥२॥ [२
तान् दृष्टा राक्षसान् घोरानागतांस्तां च राक्षसीम् ।
३] अन्रवीहू भ्रातरं रामो रक्ष्मणं दीप्तेजसम् ॥३॥। [२
सुह भव सौमित्र सीतया प्रत्यनन्तरम् ।
9] इमाय वधिष्यामि पदवीमागतानहम् ॥४। [७
वाक्यमेव त तच्छत्वा रामस्य विदितात्मनः ।
४५] उत्थाय ठक्ष्मणो वाक्य रामस्य प्रत्यपूजयत् ॥५॥ ५
राघवोऽपि महचपं कातेस्वरविभ्रषितम् ।
६] चकार सज्यं धमता तानि रक्षांसि चात्रीत् ॥६॥ . [६
पुत्रौ दशरथस्यावां भ्रातरौ रापकक्ष्मणौ ।
७] परविष्टौ सीतया सार्धं दुश्चरं दण्डकं वनम् ॥७॥ [७
फलमुलाशषने युक्तौ तापसो ध्म॑संहितो ।
१. भ च--सुष्पेणखी ।
२, म च-न्सानां चच
३. छ अ--राघदो ।
%. च--दिणिन ।
९, अ च-न्गतां तां।
६. भ च-सीतायाः । ७. रा--दइमामच ।
<. भ--उक्तिष्ठन् } च~ तथेति ।
९. रा-महश्चाप । च~ महच् ¦
१०.-के भ च~ सज । रा-सज।
आरण्यकाण्डम् २५५ । १५॥ १२७
८] प्रविष्टौ दण्डकारण्यं किम्थसुपधावत ॥८॥ [८
युष्मत् पापात्मकमेभ्यो विपकारान्पहावनम् ।
€} ऋषीणां विनियोगेन प्राप्न च स्चरासनौ ॥&॥ [<
तिष्तातरैव है" दुष नोपसपितुमर्हय ।
१०] यदि प्राणेरिदर्थो बोः निवतेध्वं नि्ञाचराः ॥१०॥ [१०
तस्य तद्रचनं श्रता राक्षसास्ते चतुदंश ।
११] ऊचुरेवातिसंरन्धाः शूखयुद्ररपाणयः ॥११॥ [११
क्रोधसंरक्तनयना रामं रक्तान्तरोचनम् ।
१२] परषां पधुरभाषं धृष्टा धूष्टपराक्रमम् ॥१२॥ (१२
कोधसुत्पाद् नो मतु; खरस्य सुमह्मसनः ।
१३] त्वमेव मोक्ष्यते पराणानद्यास्मामिहतो मृधे ' " ॥१३॥ [१३
का हिते शक्तिरेकस्य बहनां रणमूधनि ।
१७] अस्माकमग्रतः स्थातुं किं पुनयोद्धमाहवे ॥१४॥ [१५
एष बाहूमसक्तेनेः परिषप्रासतोगरेः ।
१५] प्राणांस्स्यक्ष्यत्ति वीर्यं च धनुश्च करषीडितम् ॥१५॥ [१५
मा नजन भ 0 ५ भभ
१. रा--युष्माभ्युसातकर्मेभ्यो । अ--°कतृभ्यो |
२. अ-ते ।
३. च--°्हार्थ । ७. छ ब--वा। म-ते।
५. भ च-जचुव्बचः सुसरडघाः ।
६. च -संरक्लो ° ।
७, अपुरुषा |
८.केरारूअ म ब--०भासं।
९. राठखअमब-ण््टा।
१०. अ भ- एष्ट |
११. छ अ म ब--प्राणान्दतोस्माभिमदाद्धे ।
के रा--°हेतो र्थे ।
१२. कैराल अ म--वहतां।
१२१८ वास्मौकीोय-रामायणप्
इत्येवमुक्तं संरब्धा राक्षसास्ते चतुदश ।
१६] उथतायुधनिखिला रामं समभिदुद्रुः ॥१६॥ [१६
अभिपत्य ततो वेगाच्चिक्षिपुस्ते निन्चाचराः ।
१७] परिघान् पष्टिसान् पासांश्वतुर्दै्च चतुर्दश ।॥१७ [घ
चतुदंश्ञभिरेकैमरे राघवो निरतिः शरेः ।
१८] श्राग्यर्खणि रक्षोभ्यश्चिच्छेद खगपतिभिः ॥१८॥ [१७
ततोऽपरान् महाघोरान् राघ्ोऽरघुविक्रमः । |
१९] जग्राह परमष्रुदश्चतुरदेश्च श्षितान चरान् ॥१९॥ [१८
ग्रहीत्वा धनुरुचम्य लक््यानुदिश्य राक्ष्ान् ।
२०] मुमोच राघवो बाणान् वजाणीव शतक्रतुः ॥२०॥ [१६
ते शरास्तानि रक्षांसि भिता बैरिणर्क्ष्ममणः ।
२२] चतदंशघु निष्पेदुशदुरदंश शिरीमुखाः ॥२१॥ [र
ते रुक्मपुंखा निरिताः प्रदीक्ठा हेममूषिताः ।
२१] अन्तरिक्षे महोट्कानां वभूषुस्तुमुरस्वनाः ॥२२॥* [२०
ते भिन्ष्टदया भूमौ छिन्नमुखा इव दमाः ।
२७. निपेतुः शोणितोद्वारा षिनिश्त्ता निशाचराः ॥२३॥ [२२
तान् भ्रमो पतितान् दा राक्षसी क्रोधमूचखिता ।
२६। परित्रस्ता पुनर्घोरं रुराव सुमहांस्वरा ॥२५।। [२३
१. अ च--°सुक्ता |
२. म~उत्थिता० |
३.कैराङअम ब--रके्र।
€. च--अघ्नाण्यख्याणि |
५.केराखञअम ब~ वह।
६. च~-नास्ति |
७. च-निःपेतु; |
४. भ च-जब्रत्त।
९. के--° स्वरं । अ च~ °स्वना ।
आरण्यकाण्डम् २५। २८ ॥ १२९
ते रापश्षरनिर्भिन्नाः पेव॒रु्व्या निक्षाचराः ।
प] बहत्तांखा महारण्ये दग्धा इव दवाग्निना ॥२९॥ [पि
सा नदन्ती महानादान् जवाच्छरपनखी पनः ।
२७] जगाम भ्रातरं द्रष्टं खरं तं सहदूषणम् ।॥२६॥ [२४
अभिगम्यात्रवीर्त् सा ठै किचिद् वै शष्कशोणिता ।
२८] पपात पुनरात सनिर्यासेव सर्टेकी ॥२७॥ [२५
निपातितांस्तान् बलिनस्तु राक्षसान्
शशेस सा शुषनयी पुनः पुनः ।
वधं त घोरं निखिेन रक्षसा-
प्र] मतीव सातां मभिनी खरस्य इ ॥२८॥ [२७
इत्यौषं रामायणे श्रार्य्यकाण्डे राडसचधो
नाम पञ्चविंशः स्मः । २५
१. च-उदत्ताश्च ।
२. रा-जवां शुपन० ¦
छ--जवाच् शरुधन° । म~ जवं श्रूपन °
ब--जवाः शूपन ० । च--जवा सूष्पे* ।
३. ॐ ब~ न्मतुः ।
४. रा अ म-मर्रुकी ।
५. भ च-सूप्णखी ।
£. भ--सुषोरं ।
७. को-- नास्ति ।
८. रा---उत्तरकाडे । भ च-- नास्ति
९ केराठभम ब च~--नास्ति।
[व-२७] = [ षडूविशः सगः ] = [दा -२१]
तां पुनः पतितां द्रा कोधाच्छरषनखीं खरः ।
१] उवाच रोषताम्राक्षो भगिनीं पुनरामताम् ॥१॥ [१
यदा चिदानीं शूरास्ते राक्षसा रुधिराशनाः 1
२] त्खियाथं मयोच्छष्टाः किमिद रुधंते पुनः ॥२॥ [२
भक्ताशेवातुरक्ता हि हिताश्च मम सन्निभाः ।
३] न ते च वर्च॑नं ुयु्जीवितापेक्षया मम ॥३॥ [३
उच्यतां कारणं किचित् पुनंयेत् त्रसुपागंत ।
%] हा नाथेति वदन्ती चवं वाष्पदृषितरोचना ॥४॥ [५
अनाथवद् विरपसे किं खं नाये मथि स्थिते ।
५] उन्तिष्टोततिष् मा शो वेक्छव्यं त्यञ्यतामिदम् ।॥५॥ [५
सा सेवं तेन दुधषां खरेण परिसान्तिता । |
| विमृज्य नयने सासे खरं ्रातरमव्रवीत् ॥६॥ [६
ननु त्वाहमनुपाप्रा इत्तश्रवणनासिका |
१. श हड-कोधाः शुषन० ।
भ च--रत्सुप्पं ° । म ब~-क्रोधा शूपेन० \
द्केरार्ञमब--नास्ति।
३. रा- र्यते ।
. म च~ ऊुयुवेचनं जीवि ० ।
५. रा--पएुनधन्वसु ° । भ च -- र स्वमिहागतः !
६. रा म--°वर्षिर्पसरे १।
७. च- शोचे ।
<. च~-- °शांस्विता |
९्केराख्ञम ब--नमनुप्राप्व \ `
१०. भ च~-हतवश्रव० |
आररण्यकाण्डम् २६ । १५॥ १३१
प्र] शोणितौपपरिक्छिन्ना तया च स्वागते कृतम् ।॥७॥ [७
प्रेषिताश्च स्वया शूरा राक्षसास्ते चतुदश ।
७१] निहन्तुं राघवं घोरा मसियार्थं सलक्ष्मणम् ॥८॥ [८
ते तु रामेण सामः शूखपष्टिरशपाणयः ।
७३] उपेयुषो हताः सर्वे सायकेममेमेदिभिः ॥६॥ [€
तान् क्षितौ पतितान् दृष्टा दग्धमूानिव द्रुमान् ।
८] राषवस्य महत् कमं परित्रासोऽयपागतः ॥१०॥ [१०
साऽस्पि मीता समुद्रा विषण्णा च निज्ञाचर् ।
९] शरणं वामतुपराप्ना चैवेशो मयदरिनी ॥११॥ |
विषादनक्राध्युषिते परिज्ासोभिमालिनि ।
१०} किमान जायसे मग्नां विपुले शोकसागरे ॥१२॥ [१२
मयि तेऽसिं हैवक्रोक्चो यदि रक्षघुतेषुच।
१२] ये ते विनिहता भूमौ रामेण निशिते शरैः ॥१३२॥ [1
तेषामानृण्यमागच्छ यदि तेजोऽस्ति तेऽधुना ।
१३] दण्डकारण्यनिख्य नहि राक्षसधातकम् ॥१४॥ [१४३
` यदि राममथित्रं तं पम ' "तं न वधिष्यसि ।
[+ =
१
१.कौराङ म ब--"पदिस०।
२. भ च--रामस्व च)
३. म भ च~-सवैतो ।
छ.केरारअमम ब--विषादनक्राध्युषितां |
५. केरार्अमभम ब- परित्रासोर्मिमा्िनीम् ।
६. भ च-ते यद्यनुक्रोशो ।
७. छ--तेजास्तु ।
€, भअ च-- राक्षसकण्टकम् ।
९. भवच-तं।
१०. भवच--त्वं। म-त।
१३२ वारमीकीय-रामायणम्
११} सन्निधौ ते परियक्ष्ये जीवितं निरपत्रप ॥१५ [१५
अपिते परवीरघ्रा हता रमिण राक्षसाः । [1
१५] निःसखस्याल्पसारस्य वार्सस्ते कीदृशस्विह ५॥१६॥ (१९्
१५य्] अपयाहि जनस्थानात् चरितः सह बन्धुभिः । [१६
१६३] रामतेजोऽभिभूतो हि क्षिपं वं न भविष्यसि ॥१७॥ [२०
स हि तेजःसमायुक्तो रामो दशरथात्मजः |
१७] भ्राता चास्य महावीर्यो येनास्म्यवं विरूपिता ॥१८।। [२१
बुद्धया यथा तै पहयामि न स्वं रामस्य संयुगे)
१८] स्थातुं भरयुखतः शक्तः सचापस्य महारणे ।१९॥ [१६
शूरमानी न शूरस्त्वं भिथ्याख्यापितविक्रमः ।
१९] मातुषौ तौ न शक्रोषि निहन्तुं रामलक्ष्मणौ । [१७
प] पदातिनो ईतः सेन्येः प्रभूतगजवाजिभिः।॥२०॥ [प
इत्या रामायणे आरख्यकार्डे खरोद्धषेणं
नाम षड्विंशः सगः ।२६।
१. के रा अ-परिव्यक्षे।
२. म~ निरपत्रपः । च--निरपन्नपा |
३. छ म ब- वीरेण |
४. म ब॒--बसस्ते १ ।
५. भ~ यु)
६. रा-भ्रमुखितः ।
७. छ ब-पदातिष्ो ।
८. च~ हस्सेन्येः |
९्केरारमवमच-नास्ति।
[वै-२<८] = [सप्तविंशः समैः] = [दा-२२]
एवमाधपितः शुरः शूर्पनख्यां खरस्तदा ।
१] उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः ॥१॥
तवापमानपमवंः कोपोऽयमहुखो महान् ।
२] न शक्यते धारयितुं ख्वणोभिरिवोषिथितः ॥२॥
न रामं गणये वीये मानुषं क्षीणजीवितम् ।
३] आ्मद्श्वरितेः भ्राणान् निहितोऽच विमोक्ष्यति ॥३॥
वाष्यः सगर्यतामेष सम्घ्रपश्च विमुच्यताम् ।
| अद्य राम सह भाजा नयामि यमसादनम् ॥४॥
परम्वधदतस्वांद्य गतप्राणस्य भूतछे ।
५] रामस्य रुधिर रक्तयुष्णं पास्यसि राक्षसि ॥५॥
सा प्रष्टा वचः श्रता खरस्य हृदयङ्गमम् ।
८] परश्च पुनः क्रूरा भ्रातरं दीप्तेजसम् ॥६॥।
९. ला--गुपण्ख्या ।
२. रा च--उवाच मन० | डञअम ब--तथापि मनर)
अभ-- मया च मन०।
३. भ च~--कोधोयम ° |
७. अ च--लवशोभिरिवोडतः
५ अ --उणजीवितम् |
६. च-हतेच स विमो० |
७. रा - सगृह्यता० |
८. अ--न्हतस्यास्य |
९. भ च~ मदप्राखस्य |
१०. र--राखसिः |
११. म-श्रहृषटवरा 1
(१
१३५ वाह्मीकीय-रामायणम्
ततः शुपेनखीवाक्यं श्रुत्वा श्रोजमनोहरम् !
१७] अत्रवीद् दूषणं नाप सेनापतियुपस्थितप्् ॥७॥।. [७
चतुदंशसदसखाणि मम चिं्तानुवतिनाम् । `
१८] रक्षसां मीम्ेगानां घोराणां चण्डकमणाम् ॥८॥ [<
नीखजीमूतवणानायञ्जनाचखवर्चश्राम् ।
१९] मांसहिंसाविहाराणां बलिनां कामरूपिणाम् ॥€॥ [€
तेषां शार्दटवीयोणां महास्यौनां महौजसाम् ।
२१] सर्वोधो सपथानां रक्षसां सोम्य कारय ॥१०॥ [१०
उपस्थापय पे क्षिप्रं रथं सोभ्य धनूषि च
२२] शरांश्च चित्रान शक्तीश्च खङ्गांश्च विमलान् शितान् ॥११।।[११
२७३] अग्रे निर्याठुमिच्छामि बरस्यास्य महाब ।
वधाथेमविनीर्तस्य रामस्य रणकोषिदः ॥१२।। [१२
२८] इति तस्य ब्रुवाणस्य स्वणेव्ण महारथम् ।
सदश्वैः सुबलेयुक्तमाचचक्षेऽस्य दूषणः ।॥१३॥ [१३
२९] तं मेरुशिखराकारं तप्रकाचनभूषणम् ।
३०१] हेमचित्रमसम्बाधं वेडयेमयक्ू्वेरम् ॥१५॥ ^ {१४
ल, । भ, =, धस,
तस्यं; रेखेद्रमेयुख्यश्वन्द्रादियेश्च काचनेः |
१, भ व--शूषणसीं ° |
२. म-- श्रोतृमनोहर° ।
३. के रा--चितानुवार्धिनां । रा-पुस्तकेऽनुस्वारलोपः पश्चात्छरृतः ।
%, ब--°मजमां चरूब ° ।
५. म-सहस्यानां । म च-महास््राणां ।
्कैरारुञअम म च--सवौद्योगखमर्था° |
७, च -- तीक्ष्णाच ।
८, रा--श्रवनीतस्थ ।
९. भ--दबर० ।
आरण्यकाण्डमर् २७ । २२॥ १३५
३१] माद्गल्येः पक्षिपषेश्च ताराभिश्च समन्वितम् ॥१५॥ [१५
ध्वजिनं शस््रसम्पन्नं किङ्किणीकविभूषितम् ¦
३२] सद्वयुक्तं सामषंस्तमारोहृद्रथं खरः ॥१६॥* . [१६
खरस्तु तन्पहत् सैन्यं घोरवरमौयुधध्वजम् ।
३४] नियोतेस्यव्रवीद्धष्टो रथस्थः स्वैराक्षसान् ॥* १७ [१७
ततस्तद् राक्षसं सेन्यं घोरपमायुधेभवनम् ।
३५] निजेगाम जनस्थानान्पहोदधिसपस्वनम् ॥१८॥ [१८
तांस्तु निधौवितान् शषा राक्षसान् भीमविक्रमान् ।
३९] खरस्यापि रथः किञ्चिल्लमाम तदनन्तरम् ॥*१९॥ [१९
ततस्तान् शवखानश्वास्तिप्रकाचन भूषणान् ।
०} खरस्य मतमाज्ञाय सारथिः प्रयवोर्दयत् ॥२०॥ [२०
राक्षपानां सहस्राणि घोराणि चतुर्दश ।
३८] निर्यातानि जनस्थानात् खरंचित्तातुवतिनाम् ॥२१॥ [२१
सुद्रररायसेः शः घुतीक्ष्णेश्च परश्वधैः
३६] खड करश्च हस्तस्थेरनर्थयुरनेकेतषंमाः ॥२२॥ [२२
१. छाम च~-मङ्गल्य।
२. भ च--श्रतः परमधिकः पठः-
निशाम्य तु रथस्थ त राला मीमविक्रमाः |
तस्थुः सपरिविर्येनं दूषयश्च महाबलः |!
करालम् म ब--श्चसौयुध० ।
. म ब-नास्तं।
.कंरार्ञअमभ म वब--शवमौलुध०।
, के भ च~ नास्ति) म~ पुस्तके विंशः शोकः
पश्चाद् प्रान्तममे विनिवेशितः
७, कौ--मतमक्ञाय ।
८. रा म~ प्रतिचाद् ° ।
९. के अ--चितानु० | २०.अ च~ परर धः।
7 -=69 € £)
१३६ वारपीकीय-रामायणम्
भिण्डिपाेश्च निरितेरतिमातैश्च काकः ।
३७] गदाभिसुसुंकेः खड्गेश्दीतैरुग्रदशैनाः ।२३॥ [२९१
स चोदितो रथः श्रीमान् खरस्य रिपुघातिनः ।
१] शब्देन परयापास स दिशः प्रदिक्ञस्तथा ॥२५॥ [२५
प्ररद्धसेन्यस्तु खरः खरस्वनोः
रिपोवेधार्थ त्रितो विनिगंतः ।
प्रचोदयन् सारथिमुन्नददशरश
४२] महाघनो मेष इवारमवर्षवान् ॥२५॥ [२६
कि [र् ५ ^ ९५९ ५,
इत्या रामायणे आरण्यकार्डे खरनिधाणो
नाम सर्वशः सर्मः ॥२५॥
१. म~ मुष्कः । म च-सुद्यरेः।
२. रा ज-स सुस्वनो ।
र ब-समस्वनो ।
अ-स सखस्वनों ।
३. के अ म ब--प्राचोद्यन् ।
ॐ. °ञ्युन्द्न् ।
५. म~ नास्ति| अ-खरतेन्यविनाशो ।
६.केराङबमम च~-नास्ति।
[ व-२९ ] = [ अष्टाविंशः सगः ] = [दा-२३]
तं प्रयान्तं जयपरेप्पुमश्मेः शोणितोदकः ।
१] अभ्यवर्षन्पहामेषस्तुमुणो छोमर्हषेणः ॥ १॥ [१
पपात तुरगश्चास्य स्खंछितो हैमभूषणः |
२] समे तु अचिते देशे राजमंमे यच्च्छ्या॥२॥ [२
ततोऽस्य ध्वजमाक्रम्य देमदण्डर्समुद्धितम् ।
३] सहसेव महाकायस्तस्थो श्रद्धः बुदारुणः ॥ ३ ॥ [३
श्यावं रुधिरपयन्तं बभूव परिवेषणम् ।
9] अलातचक्रमतिमे अतिन दिवाकरम् ॥४॥ [9
जनस्थानसमीपे च समागम्य खरस्वनाः ।
५५| विस्वरान् विविधांर्चक्रमीसादा मृगपक्षिणः; ॥ ५ ॥ [५
व्याजहार चं दीप्रास्या दी्ींयां दिति भेरषम् ।
भ च-प्सुमश्युमाः।
भ च-शोगितदकाः ।
भ च-- स्तुयुलाः
. भ च-ज्लोमदषणाः ,
< % ‰ % ‰
, क रा--बक्ञितो । क ~-पुस्तके 'बक्ितो" इत्यस्य स्थाने
केनचिर्सशोध्य स्खलितः इति पाटः कृतः |
छञअवब म~-बल्िनो।
&. भ च--परि चेते ।
७. अ~ राममर्भे |
८. र अ ब म--हेमदण्ड ससुच्छितम् ।
९. भ च-~--प्रतिगृह्य ।
१०. भ--सुदीश्चास्या । च--प्रदीप्तायां |
११. च~--दिशचि शब्दं सुभरवम् ।
१३८ वारस्मोकीय-रामाथेणम्
६] अशिवा यातुधानानां शङ्कनी दैवसंज्कितः ॥ ६ ॥ [६
ते भिन्नगिरिष्रङ्काश्ञास्तोयशोणितधारिखः ।
७] आकाक्षं तदना चक्रभीमबखाहकाः ॥ ७ ॥ [७
बभूव तिमिरे घोरं सुमहृष्टोमहषणम् ।
८] दिक्च पा विदिशो वाऽपि न व्यक्तं भचकाशिरे ॥८॥[८
्षतजप्रैसवणेस्तु तस्मिन् कारे रविधमौ ।
प] खरं चाभिशुखा नेदुः सगाः चस्याः खरस्वनाः ॥६।।[€
सक्वन्धः सपरिघो मास्करं दीपरतेनसम् ।
प्र] जग्राह काङपयाप्मपर्वणि महाग्रहः ॥ १० ॥ [१२
न चापि पवनः शीतो न शशी सौम्यदरेनः ।
प] उदयादुदितो दष्टो निष्ममश्च दिवाकरः ॥ ९१॥ [प
उत्पेतुश्च तैदानक्त ताराः खन्मोतसमपर्भाः [१३३
प्त] स्व॑शस्तस्थिरे भूमौ उ्वाखोद्रारिभिराननेः ॥१२॥ [7
११३] नित्याशिवकरा युद्धे शिवा घोरनिद्नाः । [११
१ २पू] मीनमीनविहगा नलिन्यः खष्कपड़जाः ॥१३॥
तस्मिन् युहृतं न बुः पुष्पाणि च फलानि च । [१५४३
१. च--शछनिर् ।
२.केराअवब म-चेच संस्थिता | के--पुस्तके “संस्थिता इस्यस्य
स्थाने ““शगालीः इत्ति पाञोऽवाचीनः परहस्तच्चिखितः |
लछ- चच संस्थिते |
३. कं छ अब स~--भिन्ना गिरि |
छ. म ~सत चन्द्रसर |
५९. रा-- °श्वापि सुखा |
द. रअटखय त---खराः स्वस्थाः | भ~--खरस्वस्थाः |
७. भ-- जगास । ८. भ च--काज्ञपयन्त° ।
९. भ-- विना नक्तं । च~--विना चन्द्रं |
१०. ब-सवेतः । भ च~-सघद्ः |
आरण्यकाण्डभ् २८ । १९॥ १३९
प] उद्रूतश्चं विना वाते रेणुजेरषरारुणः ॥ १९ ॥
प] चीचौकूचीति बाशचन्त्यो बश्सुश्वेव सारि$ाः। [१५
उल्का श्चापि सनिधाता निपेतुर्घोरदश्नाः ॥ १५५॥
१३] प्रचचाल मही चापि सशेखवनकानना । [१६
खरस्य च रथस्थस्य नन्द पानस्य दुषेतेः ॥ १६ ॥'
१४] प्राकम्पत भुजः सन्यः स्वरश्यैवोपहरन्यते । [१७
सासः सम्पद्यते शष्ट; पश्यमानस्य स्वेतः ॥ ` १७ ॥
१५] ख्खाटे च रजा जज्ञे न च योहान् न्यवतेत । [१८
तान् समीक्ष्य महोत्यातातुर्थितान धोरदशनान् ।ˆ
१६] अ्रवीद्राक्षसान् सर्वान् प्रहन् वाहिनीपतिः ॥` १८१९
महीरपातानिमान् घोरासुत्थितान् घोरदशेनान् । ` ˆ
€.१.१
१७] न चिन्तयाम्यहं वीयाद् वल्वानिव दुषेखोन् ॥१६॥ [२०
अपि ताराः शरैस्तीक्ष्णैः पातयेयं नभस्तटाद् ।
१. भ च--उद्गतश्च ।
२. अ--वा्चदची ० |
३. अब म ङ--शारिराः।
ट. भ च -नदंमानस्य दुरभतेः।
५५. ङ अ--नास्ति |
६. के अ म--्वोपदन्यत |
भ च~स्वरश्चाभ्यवहन्यत |
७. भ---साखा बभूव इष्टिश्च पयतः तस्य सर्वतः ।
ब छ च-नास्ति |
८. छ ब- नास्ति |
भ च--उलत्थिरतास्तान्महोत्पातान्नश्य (नपश्यद्१)खशदास्णान् |
र्राञअङ वब म~-नास्ति।
१०. कैराङञअब म~ नास्ति,
११. अ--दुबेरम् ।
१७० वार्मीकोथ-रामायणम्
१८] प्रस्य मरणधर्रेण योजये चाहपप्यतः ॥२०॥ [२१
राघवं तं बरोरिसक्तं ्रातरं चास्य लक्ष्मणम् ¦
२०] अहता सायक्ैस्तीक्ष्णे नौपवर्तितुपुरसहे ॥ २१ ॥ [२२
सकामा मगिनी मेऽस्तु राक्षसी कामरूपिणी ।
२१] तन्निमित्तं हनिष्यामि चैमरे तो मारको ॥ २२॥ [२३
न कचित् पाप्पूर्वो मे समरेषु पराजयः ।
२२] धुष्पाकमेव परत्यक्षं नानृतं प्रवदाम्यहम् ॥ २३॥ [२४
देवराजमपि क्रोधान्पत्तेरावणवाहनम् ।
२३] वजाड्धितकरं ईन्यां किं पुनस्त तु मानुषौ ॥२५॥ [२५
तस्य तद्रचनं श्रुत्वा राक्षसी सा महाचमूः
२९] प्रहर्षभतरं छेमे प्रस्युपाश्वकं गता ॥ २५ ॥ [२६
समीयुश्च महात्मानो युद्धदशनकांक्षया ।
२५] सुरैः सार्धं सुनिगणाः सिद्धाश्च सह चारणैः ॥२६॥ [२५७
समेत्य चोचुः सहितास्खंन्योन्यं युभ्यकमणः । [२७३
२६] खस्ति गोत्रा्मणयेति छोकेभ्यश्चेव सङ्गताः ॥२७।[२८पु
जयतां राघवौ युद्धे पौटस्स्यान् रजनीचरान् ।
१. म च--ग्नोधावरदिहु० ।
२. भ---काप्चारेणी |
३. छ ब--सखपरे |
४. म--न त ।
५. च--- नास्ति |
&. अ--सत्तरावतवा० |
७. अं ~~ इस्तं
2. च--समेयुश्च । ९. अम च- नेदुः |
१०. भ च--.तासेभ्योन्यं पुण्यकर्भेणः ।
११. ब--गोघ्राद्यणेभ्यश्च ।
१२. ख अम ब--राघवो |
(५.१
१२. ऋ---पुखस्स्यान् ।
[1
अरण्यकाण्डम् २८ । ३३॥ १४९१
२७] इन्द्रौ हन्ता यथोौपूर्व सर्वोश्चाशुरराक्षसान् ॥२८॥ [रद
एतर्चाँन्यच बहूधा बरुवार्णोः परमयः ।
२८] दद्छवाहिनीं तेषां राक्षसानां गतायुषाम् ॥२९॥ [२९
रथेन तँ खरो वेगादपरे सेन्याइ विनिर्गतः |
२९] तं दृष्टा रक्षसं मयो राप्तसास्ते विनिःर्रता; ॥३०।॥ [३०
दुरगापी प्थुग्रीवो यन्नश्छंमेहाविषः ।
३०] दुजयः परवीरप्रः परुषः कालक युकः ॥ ३१॥ [३१
मेषपारी पहाबाहुमहास्यो खोहिताम्बरः ।
३१] द्रादशेते महावीरयास्तस्थुः भमुखतः खरम् ॥३२॥ [३२
पहाक्पाखः स्थूाक्षः ब्रमाथी जिक्षिरास्तथा ।
३२] चत्वार एते सेनाऽगरे दषणं पृष्टतो ययः ॥३३॥ [३३
१. म च-यथा युध ।
२. भ--सवानसुररा० । च-सबस्तान् सुर२० ।
३.२राख म ब-एुतश्चात्यश्च।
भं च--एताश्राग्याश्च |
%„ भ---णास्ते विनिसृता; ।
५. अ--तुरगो ।
६. ख निःसृतो |
७. अ-चिनिमेताः ।
८. खञअम ब-दृरामी।
९.राछर्अ म ब--यक्तकशक्रो म०]
१०. भ च--करवीरघ्नः ।
११. अ--काल्कडकूः ।
१२. भ च-~-प्रमाथिः |
१३. भ च~-श्तोन्बयुः |
१४२ वार्मीकीय~रापायणम्
तस्कासुकेराभरणेध्वजेश्च
ते्ममिर्चाभिसमानवर्णेः ।
वभव रूप रधिराशनानां
प] सूर्योदये रक्त इवाश्ररािः ॥ ३५ ॥ [7
सा भीमवेगा समराभिकामा
हदारुणा राक्षसवीरसेना ।
तौ राजपु सहसोर्धतस्थे
३३। माखा ग्रहाणामिव चेन्द्रस्य ।॥ ३५॥ [३५
इत्या रामाये आरर्खयकाण्डे खरोप्पातर्दशेनं
` नाम श्र्टीवंशः सेः ॥>२८॥
0 श (५
१. छ---शेकेणध् । भ च--णेष््ज० ।
2. अ--रराभिकामदा । ल--भिकाञुदा० ।
२. छ-दद्ार० ।
@. भ च---सेपतस्थो ।
५. भ सूर्यचन्द्र । च ~- सूयेरववं ।
६. के भ च~-नल्ति ।
७. भ च-खरनियाणो |
८ केराकमभम ब च--नाल्ति।
[वै-३०] = [ उनत्रिंशः सगः} = [दा-२४]
तपाश्रपमनुप्राप्े खरे खरपराक्रमे ।
१] तानेबोखातकाने रामः सह भ्राजा ददश इ ॥ १॥ [१
तानुस्पातान् महाधोरावुस्थितान् रोमहषेणान् ।
२] द्विषतः सेहताच दृष्टा रामो छक्ष्मणमत्रवीत् ॥२॥ [२
इमान् पर्य महाबाहो सवेमूतापदारिणः ।
३} समुत्थितान् पहोतातान् सक्षप्तुमिव मानुषान् ॥३॥ [३
इमे रुधिरधारास्तु खजन्तः खरनिःस्वनाः ।
%] व्योभ्नि मेधा विवधेन्ते दारुणा मीमदशषनाः ॥९॥ [४
सधूख्रश्वक्षनाः सर्वे मम युद्धाभिकांक्षिणः।
५] सक्पपृष्ठानि चापानि विवेष्टन्ते च रक्षण ॥५॥ ५५
यादशं हि विकूजन्ति पक्षिणो वनचारिणः ।
६] अग्रतो नोः भय प्राप्रं सशय जीषितस्य च ॥६॥ [६
सप्रहारश्च सुमहान् मविष्यति न सश्यः।
७] आख्याति दक्षिणो बाहू स्फुरमाणो सुहयः ॥७॥ [७
१. च--तदैवोरस्पात० ।
२. खा--विद्धिषः ।
३. म~-नास्ति |
र. रा-- वेगा |
९. म च-गद्भारूणाः।
६. च~-सधूम्नाः श्चव° |
७. अ भ च~--विचष्टन्त |
८. अ डम ब~न)
९. भ च---शयमास्यात्ति मे |
१४५ वारपीकोय-रामायणम् `
सन्निकरषश्च नो वीर जयः श्धपराजयः।
<] सुप॑भावं पसनन च तव वक्रं हि रक्ष्यते ॥८॥ [८
उद्यतानैीं हि युद्धाय येषां मवति रष्मण । ..
६] निष्प वद्नं दीन तेषा वियात पराजयम् ॥९॥ [९
अनागतविधानं च कत्तव्यं श॒मछक्षण ।
११] आसमदेश्र सदा वीरं पुरुषेण विपरिचता ॥१०॥ [११
स्वं शृदीलवा तु वेदेदं शर्षाणिषेतुर्धरः।
१२} गुहामाविशं शेरस्य दुर्गो पादपतरताम् ॥११॥ [१२
१७३ ्रतिकूणितुमिच्छामि न॒ वतु वाकषयमहे खया ।
१५] ख्यापितः खरवसि मया गम्यतां वीर मा चिरम्॥१२।[१३
एवमुक्तस्तु रमेण सीतामादाय रक््मणः |
१६] सशरं धनुरादाय गुहादुर्ं समाश्रयत् ।॥१३॥ [१५
तस्मिन् प्रविष्टे तु गुहां क्षपणे सह सीतया ।
१. भ च-स्चिकर् |
२. भ-सुसुव च ।
३. व~--प्रयक्त |
४. ब--च |
५.कैराल्अव म-उदतानाम्।
६. के रा छ अ-तेषाम् |
७. छ रा-चिन्याव् ।
८. भ--- अपदेश । च~--आपदं |
&. च-तंकामेन ।
१०. अ म-पाणिधनु° |
११. कै - गुहामानिरय ।
१२.कठख्ञअमब-ननु°।
१३. म-गु्ं दुग ।
आारण्यकण्ड्् २९ । २२॥ १९१
१७] हन्तेतद् युक्तपितयु्छा रापः कषचपादंद् ॥१५।॥ [१६
स तेनाभिप्रकाशेन कवचेन विभूषितः ।
१८] बभूव रामस्तिमिरं विधूयाके इवोदितः ॥१४॥ [१७
स चापपुद्यम्य महच्छरांशांदाय वीर्यवान् ।
१€] बभूवास्थितस्तत्र ज्यास्वनैः पूरयन् दिशः ॥१६॥ [१८
सधूमरशिखराश्चास्य तृणस्था जच्वटुः शराः ।
६] पवेतानामिवोषध्यः सूर्येऽस्तं सपुपागते ॥१७॥ [र
द्विगुणं पौरुषं चास्य तेजश्च प्रपद्यत ।
प्र] उमेयः सागरस्येव यथा पर्वणि पशि ॥१८॥ [ष
ततो देव्षिगन््बाः सिद्धाश्च सह चारणैः | [१९
२० ऊचुः परमसन्तप्ना गु्यकाश्च परस्परम् ॥१९॥ [२०३
चतुदेशसहस्चाणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
२१] एकश्च रामो धमासा कथं युद्धं भविष्यति ॥२०॥ [२३
काम नो विदितं योऽयं यथा च वघयुधां गतः।
२२] मानुषीं हि ततुं छवा क्लेदनो विक्खवं मनः ॥२१॥ [प
7] इति चिन्तयतां तेषां रामे च युधि संस्थिते ।
नदन्ती हिं चमूत्तेषां रक्षसां मीमकमंगाम् ।
२३] नानाविह्कतवेषाणां रमाश्रममुपाद्रवत् ॥२२॥ [प
२१पू] ति राम हतोऽसीति दृष्टा विकृतदश्ेनाः।
१. भ म---चमाइ |
२२.अ म ब-महचापनददय।
३. छ ब--बभूवानुस्थिततः | अ--बमूवान्नस्थित० | सं--बभूवाञ्नस्थि० ।
%. अ-नेदते हि ! नदते ६ ।
भ च.--नदतीति |
[५ © क कः
५५. छ सलङ्ञअमस वब- क्लाना।
{क
६. च--रिपु ।
आरण्यकाण्डम् २९ । ३६॥ १४७.
तेन शब्देन विच्रस्तास्तापसा वनचारिणः ।
२०] दद्रबुयत्र निःशब्दं पृष्ठतो नावलोकयन् ॥३०॥ [३०
अमवन्निष्पमः सूयसिभिरेण समाहतः ।
३१] मारुतः प्रतिकूकश्च राक्षसानामभूत् तदा ॥३१॥ [1
तत् त्वनीकं मदाषेगे रामं समुपचक्रमे ।
२२] तं नानापहरणेध्ध॑मानाणबोपमम् ॥३२॥ [२१
६] रामो हि वितरन् चरु; सर्वेतो रणपण्डितः ।
ए] ददश्चै खरसैन्यं तत् समन्तार् युद्धकांक्षिणम् ॥३३॥ [३२
३५] विनौेव धतुर्पोरं दणादुद्धय सायकान् ।
कोधमाहारयत् तीव्रे वधाथ सैरक्षसाम् ॥३४॥ [३३
३५ दृष्मरक्यः सोऽभवत् कोधाद् युगान्ताश्चिरिव ञ्वलटन्॥। २५।[३४्
तं दष्टा तेनसाविष्टं विव्यथुरनकतषेमाः । [३५३
३६1 दक्षस्येव क्रत हन्तुपुध्तस्य पिनाकिनः ॥३६॥ [३५३
तेता स्थितं रामं संक्रुद्धं पूतकाभुकम् ।
[प] स्थितपेकपदे सेन्यं सदक्षा तदकम्पत ॥ ३५७ [प
सेन्यं तु स्थितमाटोक्य निश्चङं पवेतोपमम्
३६] पान्वस्थं दषणं क्रुद्धः खरो वचनमव्रवीत् ॥३८॥ [1
न चौत्रासि नंदी तयां स्थितमेकपदे वलम् ।
०} किमर्थं ज्ञायतां तावच्छीघ्रं दूषण गम्यताम् ॥३६॥ [प
१.कराटब म-बलचारिणः।
(न म ~~
.कराअम--रमे।दे.कराभ च--°्ऽपि।
७. केरा ङ अ ब म--विहरं स्वच्ः।
५.गङ्अम भ च--विनम्येव । ६. छ ब--दुष्पेः।
ड 6९. ८ ($
७. कैरडञअम्ब ~ नचृदषमाः ¦! ८. च~नास्त |
९. म~ निश्वलो । १०. च~--नास्ति । ११. अ-घरातास्ति न बा।
१२. अ म~ मायो)
१४८ वाट्पीकीय-रापायणम्
एवयुक्तस्ततो वीरे ` दृषणः परवीरहा । `
प] खरस्य व चनँदेषे सैन्यमध्ये विनिःख्तः ॥४०॥ [प
रथेन दूषणः शीघमग्रतश्चावलोकयन् । ,.
४१] स ददद ततो राममग्रतो विधृतायुघम् ॥५९॥ [प
शराचिषं सुसक्रदधं दग्धुकाममिवानलम् ।
एत] स निस्य रथेनेव दूषणः शच्वदृषणः ॥४२॥ [प
क २उ] उपगम्य खरं वाक्यमतिसं कद्धमत्रवीत् ।
रमः प्रतिमुखे बीर सचापः पर्यवस्थितः ॥४३॥ [प
३] तस्य जत्ादिदे सेन्यं स्थिते न परिसपेति ।
न खस्वाख्याति ते कश्चिद् रामोऽयमिति सस्थितः॥००।।[
प्र] राक्षसानां विषादेन सं मयां परितकितः।
रामस्य संमुखे सरत रथं नोदय मे दतम् ।
पर] एकस्माद्धि व अस्तं विशतीव परस्परम् ॥४५॥ [प
एवयुक्कौ ततो" रामं रथेनामभ्यद्रवत् खरः ।
४५] तं शष्ट ससैन्यानि पराद्रवन दृरमेग्रतः ॥५७६॥ [प
इत्याच रामायणे आररयकाण्डे खरसेन्यस्तम्भो
१२३ छ
नाम ऊनश्चिश्ः समगः१* २९
१. म-दृर । २. च- नास्ति | ३. च--बचनदेव ।
४. भ च--सैन्यमध्याद् । ५. म च--°मग्रतोष्यवकोकयन् ।
६. या म--विदतायुघम् । भ च~ विततायुघम् ।
७. भ च-सन्रिवुय । ८ भ च--पएुष रामः प्रतिञुख ।
९. भ--यथा से । १०. के-- विश्न्तीव । १९. भ च--एवमुङ्कस्ततो ।
१२. कं प्राद्रवद् दूर |
१२. अ-एकोनत्रिशः । केरारुभव म च~~-नास्ति।
१४. च--सगेक्षमा किन इश्यते ।
[वै-३9] = [ तिशः सगः] = [दा -२१]
अविज्तुंतं दृषा राघवं रिपुधातिनम् ।
१] दद्र्शाश्रममागम्य खरः सहपुरैःसरः ॥१॥
ते ष्टा द्विगुणं कद्धश्चापमुधम्य सत्वरः ।
२] रापस्याभिमुख सृत चोदयस्वेसयुवाच ह ॥२॥
स खरस्याङ्गया सृतस्तुरगांस्तानचोर्दयव् ।
३] यत्र रामो पहाबाहुरेकस्तु धुनुते धनुः ॥३॥
ते त् निष्कान्तमाक्ष्य राघव रिपुघातिनम् ।
४] नन्दमाना महानदः सचिवाः प्य॑वारयन् ॥५॥
स तेषां यातुधानानां सध्ये रंथगतः खरः ।
५] बभूव मध्ये ताराणां लोहिताङ् इव ग्रहः ॥५॥
ततस्ते क्रूरकमोणः कुद्धा; सरवे निज्ञाचराः ।
॥ १
१. भ च--ध्रवषटञ्ध |
२. रा- त । ?
३. च --ञ्जुटितः पःठः ।
४. भ च--सृत।
५. अ--चोदयखेति वाच !
&. म च- गगास्ताननादृयत् ।
७. कौ--"कस्तु धुनते । भ--ररेकस्वद्धनुते ।
<. छते |
९. भ च-निष्पतित दष्ट्वा ।
१०. बभ च-नदेमनाः। अ~ नल्थमानाः।
१२१. अ च- महानादा |
१२. भ-मध्यंगतरथः । च~ मध्यं रथगतः |
१३. म- बदाः ? ।
[१
[२
[३
[५
[५
१५० वाल्मोकीय-रामाथणम्
६] रापं नानाविधैः शसैरभ्यवषनं सुदु्ेयम् ॥६॥
युदगररायतेः शुः प्रासैः खद्गेः पर्वैः ।
७] राक्षसाः समरे रामं निनध्तुस्तीत्रविक्रमम् ॥७॥
ते बखाहकसङ्ज्चा महानादा महावखः। `
८] अभ्यवर्षन्त काङ्कुस्स्थं यातुधाना जिघांसवः ॥<८॥
ते रामे शरवषांणि सष्टज् रक्षसां गणाः ।
९1] रेेन्द्रमिव धाराभिर्वषमाणा महाघनाः ॥६॥
स तैः परितो घोरैः काङत्स्यो रक्षसां गणेः ।
१०] ऋषिभिश्च पहादेनो इतः परिषदां गणः ॥१०॥
तानि युक्तानि शद्वाणि समन्तात् तेनिश्ञाचरः ।
११] प्रतिजग्राह काङकुस्स्यो नदीवेगानिवोदधिः ॥११॥
स तेः परहरणेर्धोरे भिन्नगाजेनेः विव्यथे ।
१२] रामः प्रदीपेषेहुमि्वज्ेरि महीधरः ॥१२॥
स विद्धः ्षतनादिर्धः स्वैगातरेषु राघवः ।
१३] दिवाकर इवाकाशे सन्ध्याऽबरवेहुमिरवृतः ॥१३॥
विपेरददेधगन्धवाः सिद्धाश्च सह चारणेः ।
१४] एकं सदसैवहुभिरदैष्ठा रामं समादृतम् ॥१४॥
भ च--रभ्यवषेन्त दुजंयम् ।
भ च--परस्वधेः |
क रा--वर्षमानाः |
१.
९.
३.
४. भ च--पारिषदां
५. छ भ च-मुक्हानि |
६. भ च-भिन्नगाच्ना न+
७. छ ब-उतजाचिद्धः ।
< ~ निषेदु° ।
[७
[८
[९
[११
[१२
[१३
[१४
[१५९
आरण्यकाण्डम् ३० । २१॥ १४९१
अथ रामो महातेजा मण्डटीकृतकाशरंकः |
१५५] ससज विधिषान बाणान् शतश्नोऽथ सदस्रशः ॥ १५ [१६
दुराधषीन् दुविषहान काट्पाश्लोपमान् रणे ।
१६ युमोच क्िप्रभायस्तः शरान् काञचचनभूषणान् ॥१६॥ [१७
ते चराः खरसेन्येषु मुक्ता रामेण टीटखया ।
१७] आदुः समरे प्राणान् कार्पाश्ा इवोधताः ॥१७॥ [१८
भित्वा राक्षसदेहास्ते शरा र्धिरमृषिताः।
१८] अन्तरिक्षगता रेजुर्दीभराभिसमतेनसः ॥१८॥ [१९
असख्येयाश्च रामस्य सायकाश्चार्पमण्डलछात् ।
१९ | विनिष्पेतुरमहाषेगा रक्षतां पराणहारिणः ॥१९॥ [२०
तैेनूषि ध्वजाग्राणि चर्माणि कवचानि च ।
२३] चिच्छेद रापः सहसा शतशोऽथ सहदचक्षः ॥२०॥ [२१
राक्षसानां तथा बहून् सहस्ताभरणान् बहून । (२१
एत] उध्तान सायुधान युद्ध चिच्छिद् रापसायकाः ॥२१॥[ प
£
ततो नारीकनाराचेस्तीक्ष्णाग्रेश्च विकर्मभिः ।
ज 0 9१ ७१५७०५०५ ०५७४१ जक त पा ०७४अ अअ
म~त कूस्ंकम् ।
कै --दुरादशान् । म च--दुराधरान् ।
. भ~ मुमोच च छमायस्तः |
.-राअ व भ--्ादध्ुः।
. र--राम । ठ ब~क)
म-चुटितः पाडः |
अ--सायकाश्ार |
च~--वमांशे |
र} --वाखाच् ।
क--चिच्डद् | रा अ म-चिष्डेदे } ब-चिच्छ्दि।
१०. छ "~ विकर्मभिः । ब भ~ विक्थीमिः ।
ॐ ० ४ ९) = ४
८० @
१५ २ वार्मीकीय-रागायमम्
२५] मीमपाखरं चक्कभिचमाना निक्चाचराः ॥२२॥ [२४
तत् सेन्ये निश्चितेबणिर दितं ममेमेदिमिं ; ।
२८] रामेण न सुखं रेभे दष्क वनमिवाग्निना ॥२३॥ [२५
ते शुखक्षक्तिपरिघान् प्रासान् खड्गान् परश्वधान् ।
३८] विक्षिपुः परमकरद्धा रामाय रजनीचराः ॥२५ [२६
तच्छष्लवर्षं सुमहद् विमुक्तं रजनी चरेः ।
प्र] असंश्रान्तो रणे रामः पतिजग्राह वीयंवान् ॥२५॥ [1२
पतिश्च तद वर्षं निमीङित इवाभवत् ।
२१] तेषां बाणैः खनिशितेराददे रघुनन्दनः ॥२६॥ [छ
शिरांसि बाहून् सासींश्च विपखांश्च परन्वधान् ।
प] इस्तान् सहस्ताभरणान् धनूषि केवचानि च ॥२७॥ [प
समर्रदेरैनिहतेर्निश्चरेः
श्िरोभिरुद्वासिकिरीटङुण्डटेः ।
मुने भुजङ्पतिमेश्च सांडदे-
प] विंचि्िता तत्र
११० ०2
रणे बभुव भूः॥२८॥ [र
~= ~ म
१. म--मीममांतस्वरं । भ च---मातस्वन ।
२. रा अ म~-ममवेदिभिः।
३. कै-खडगपरश्व° । भ च--खड्गान्परस्व ° ।
छ.राङ्ञअव म-~--वने।
८५. भ च-ठ |
&. च ~त ।
9. भ द्-प्रस्वधान् |
८. ड-समग्रदेहो ।
९. क~ निशां वरैः !
१०. सागरः ?
१९१. अ च--विनचेन्नरघोशस्तस्णेव ।
१२. राअ ब म--बभूवतुः। म च~ मूबैमो।
आरण्यकाण्डम् ३० । २९ १५३
ततस्तु रामस्य शरास्तजीषिता
निशाचराः सप्रतिपेतुरर्दिताः।
विरज्य श्स्राण्यपरे विदुटूुः
पप] समीक्ष्य रामस्य पराक्रमं रणे ॥२९॥ [ष
इत्या रामायण ्रारण्यक्रार्डे खरसन्यभङ्गो
नाम त्रिर्जः सर्गः ॥३०॥
१. च--शरस्त्र° ?
२. च--बिष्टञ्य !
३. भ च~ नास्ति |
्.केराछबमम च--मास्वि।
[वि-३१,३२] = [एकत्रिंशः सगः] = [दा-२५,२६ |
३५] तान् सवान् पुनरादाय समाश्वास्य च दूषणः ।
३६३ अभ्यधावत काकुस्स्थं करुद्धः करद्धमिवान्तकम् ॥१।॥ [३०
अथ ते राक्षसा भूयो दुषणाश्रयनि्भयाः |
३७] राममेवाभ्यधावन्त साख्तारशिखायुधाः; ॥२॥ [३१
उ] तदद्युतपमभूद् युद्धं तुमं छोमहरषेणम् ।
प्र] रामस्य च महाबाहोः पुनस्तेषां च रक्षसाम ॥३॥ (३३
त्हूटूमाणां नगानां च वे प्राणहरं महत् ।
प्त] परतिजग्राह धर्मात्मा राघबोऽमोषसायकेः ।॥४॥ [स.२६,३
पतिग्रृयै तु तड् वर्षं महव पर्वतोपमम् ।
स ३२,४]चुक्रोध राघवस्तषां वे चैव मनो दधे ॥* [५
स तु कोपसमाविष्ठः शक्चममेविद्ध्तनेः ।
प] शरेरभ्यहनत सेन्यं सवतः सहद्षणम् ॥ ६॥। [५
विमुखीक्कय र्षीसि दूषणं च महावखम् ।
प] तस्थौ * चासंभ्रमो" रामः परदीप्रानटसननिभः॥७॥ [7
१. भ च-राममवाश्चु धावतः |
२. भ च--लतारूशि ° ।
३. अ--पर्ियृद्य ।
७. रा अ~ विद्धत्तनेः । ब ट--शञ्जमटैविङ्न्तनेः । म---रकभदचिक-
नेः । भ च--“निदन्तनेः |
५. म -- शरेरस्यहनत् ।
६. रा--विसुखीटकृतरदास ।
७. म~ तस्थौ चाक्चल्नमा ? इस्यपपाटः |
च--तस्थावसञ्नम |
८. छञअम ब---रुसप्रमः।
आरण्यकाण्डम् ३१ । १५॥ १५५५
राक्षसास्तान रणे मघ्रान् दृषा रामेण धीमता | [प
प] रथस्थो दूषणो रामं शरवर्षैरवाकिरत् ।॥८॥ [६उ
सोऽतिविद्धः सरैस्तेन स्ेगात्रेषु राघवः ।
ए] कोधमाहारयत् तीत दूषणं भति वीयेबान् ।॥९॥ [प
स चापमायम्ं रणे दूषणाभिभुखैः स्थितः ।
२] मुमोच निरितान् बाणान वजाणीव शतक्रतु; ॥ १०।। [1९
ततोऽस्य ध्वजमेकेन चतुभिश्चतुरो हयान् । ।
प्र] जिभिद्ििणुं षमात्मा द्वाभ्यां तु रथसारथिम् ॥११।[
निदधस्यं राघवः कृद्धः शरैरथिशिखोपमेः ।
२] आयुधानि च सबांणि चिच्छेद ठघुदस्तवत् ॥१२॥ [प
स हताश्वो हतरथो भूमौ तिष्ठन् निशाचरः । [दप
7] गदां चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनीमिव ॥१३॥ [पि
तामापतन्तीं चिच्छेद राघवो निशितः शरेः ।
प] दृषशोबहुभिरवौरौविव्याध लघुहस्तवत् ॥१४॥ [7
ततः सेनापतिः द्धो द्षणः शचुदूषणः । [६पू
११] जग्राह परिधं घोरमायसं वज्रसन्निभम् ॥१५॥ [९
» १. ` ,१.च-ज्घ्नान्। |
२. छ म-°मायस्य । अ--मानम्य |
३. भ च-भिसुखं । ७. अ--वाणान् |
५. भ च --अतः परमकः पाठः-
दूषणा शरास्तीच्णान् उककतान् भुजगानिव ।
रामायाभिञ्ुखा गद्य क्षिपन् शतसहखरशः ॥
शमय रामो महाषाहुस्तृणसुद् गद्य प्रायकाच् |
६. भ च--न्यङ्कन्तद् ।
७. भ च---चाष्टमिबो° |
<. म --सेनापतिक्रदधो
९. दैराङञअमब--परमं।
१९५६ वाट्मीकीय-रामायणम्
थ.०३.९
वेष्टित काश्चनैः पेजेबंख्वानन्तकोपमः ।
१२] आयसः शङ्कभिर्दीप ‡ संयुत शोणितोक्षितम् ॥१६॥ [१०
व॒ज्राक्षनिसमस्प परिघं परदरिणम् । [११
१३] जासनं सर्वभूतानां काचनाङ्कदधारिणम् ॥१७॥ [प
त भहोरगसङड्ाशे दीवा परिधं रणे ।
१४] दूषणोऽभ्यपतत् तूर्णं हतोऽसीति वदन् रणे ॥१८॥ [११३
भल्पैयामास संङुदश्चितरं विस्फार्य कायुकम् ।
रे रे रक्षोधम ! करूर दथा तव पराक्रमः ।
प] प्रतियुध्यस्व समरे पया सार्धं निज्ाचर ॥१९॥ [फ
ये चया मक्षिताः पूर्वं दण्डकारण्यवासिनः । `
पष] द्रक्ष्यन्ति ला मृत तेऽ सुनयः सरशितव्रता; ॥२०॥ [स
राघवेणवयुक्तस्तु दषणः परुषं वचः ।
प्र] प्रस्युवाच तदा राप कोधविस्फारितेक्षणःः ॥२१॥ [पि
भ्राङृतान राक्षसान् हवा शुरोऽहमिति मन्यसे ।
६] परिघस्य प्रहारं तु सदस मम सयुगे ॥२२॥ [क
१ ५ च-प € किणे
२. म~-°नन्तकोपमेः |
३. अ -- परध ।
ह.केराङञअव म--प्रदादणं।
५.कंराअटछम ब--महविगसंकाश्च |
६. के रा-गुरीतं परिव । रु म ब--ग्हतं परिधं ।
अ--गरदीतपरम ।
५ केराछञअमव भ-- नात्ति । भ~ पश्चादिव प्रास्तमागे बिष्िख्य
मूर स न्निितं प्रतीयते ।
` ८केराङ अ म--विष्फीरेतच्चणः।
म-°विस्फायंतकणः 1
आरण्यकाण्डम् ३१ । २८॥ १९५७
एवमुक्ता ततो रक्षो रामम रक्तान्तरोचनम् |
प्र] वुध॑मानः खपंरिध राघवाभिमुखो ययौ ॥२३॥ [ए
तस्याभिपततः संख्ये दृषणस्य स राघवः ।
१८] द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद सहस्तामरणौ सुजो ॥२५। [१२
तस्य च्छित्वा भुजौ रामः प्रहसन् रघुनन्दनः 1
\२1 ज्यापाततकश्ब्देन रक्षसां भयरमांदपे ॥२५॥ [ष
भूदिश्चे खं च घोषेण सर्व॑तोऽप्यतुनादयन् ।
फ] परिषं च महाघोरं पातयामास पर्यतः ॥२६॥ [प
ततस्तस्य मष्टाकायः पपात रणमूधनि ।
१९] परिषरिछिन्नहस्तस्य शक्रध्वन इवाग्रतः ॥*२७॥ [१३
स कराभ्यां विशीणांभयां पपात भुवि दषः ।
२०} विषाणाभ्यां निकृत्ताभ्यां विषण्ण इव कुञ्जरः ॥२८॥ [१४
१. के-उचमानः।
२. के राम--परिधं षोरं।
अ-सपरिघ |
भ च-उथम्य पारधं ।
३. म-शिराभ्याम् ¦
८. के भ च-मयमादधत्
रा--मयमाभरत् |
ङ ब --भमयमाददे |
५. अ --मूर्दििखच
8. भ च-महवेगः ¦ भ--पुस्तके चास्य स्थाने महाकायः, इ्येव पाटः
धरान्तमगे पश्वारसंशोधनरूपेण केनचिश्ञिखितः ।
७. भ च-परिषः चिन्न ° ।
<. रा--वारद्य किञख्ितः )
९. भ च --विदीगणौभ्याम्
१५८ वाखीकीय-रामायणम्
हटा सपरिषं भूम पातितं तेन तद्रे |
२१] साधु साध्विति भूतानि राघवं भयपूनयन् ।॥२६९॥
एतस्मिन्नन्तरे क्रूरा विक्रान्ता रा्रसाक्लयः ।
प] महाकपाटः स्थुखक्षिः धमाथी च महाबलः ।
२२] महसाऽभ्यद्रवन् रामं प्रसयुपाशवज्च गताः ॥३०॥
महाकपालो विमलं शूखमुचम्य राक्षसः ।
२२] स्थुखक्षः प॑दिशं गं प्रमाथी च पर्वधम् ।॥३१॥
दषेवापतमानांसतान् राघवः सायकरसिभिः ।
२७] तीक्ष्गरभिनग्राह सैत्कारेरतिथीनिव ॥३२॥
पहाकपारस्व शिरश्चिच्छेदेकेषुणेव सः ।
(१५
[श६६य्
[१७
[१६३
[१७३
[१८
२५] बारोश्च बहुमिलतीषणेः ममाथ प्रमाथिनम् ॥३२॥ [१९
स्यूखाक्षस्याक्षिणी तीर्हणेः पूरयामास सायकैः ।
२६] स पपात क्षितौ छिन्नो विनिष्ठत्तो यथा द्रुमः ॥३५॥ [२०
ततः पावकसङ्ारैः शरर्ेमविभूषितेः।
२७] जान चेष तेजस्वी राक्ष धन्यपाहवे । ३५५
ते सकमपुड्धा वि्षिखा रामकासुकनिःखताः ।
[र
२८] निजघ्तु्तानि रक्षांसि बजाणीव महीधरान् ॥३६॥* [२८
रक्षां तु शतं रामः शतेनेकेन पत्तिम् ।
२९] सहस्व च सहस्रेण जघान रणमुधेनि ॥३७॥
१. भ च दूषण पत्ति रं ।
२. के रः--स्थूलाक्षं ।
३. केरा अ ब म--प्िषे गृ्य।
९५, छ-- सकर ० !
६. छ ब---नाह्ति |
न
७.केर्ङञअम च--पल्निणा।
[२९
आरण्यकाण्डम् ३१ । ५९ ॥ ९१४९
ते छिन्लवमा मरणाः छखिन्भिन्नचिरोरुहयः ।
३०] निपेतुः शोणितादिग्धा धरण्यां रजनीचराः ।।३८॥ [३०
तेरणक्तकेरैः समरे पतितेः शोणितोक्षितैः ।
३१] रराज वघुधा कीणां मखे वेदी करैरिव ॥३९॥ [३१
क्षणेन तद् बरं सर्वे तदानीं हैतराक्षसम् ।
३२] बभुव निरयभर्यं पंसशचोणितकदेमम् ॥४०॥ {३२
तेभिननगिरिसड्शैः पतितेकीरणोपमेः ।
६] निभ्शब्दमभवत् स्वे दीन निहतराक्षसम् ॥५१॥ [1
चवुदंशसदहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
३४| हतान्येकेन रामेण मातुषेण पदातिना ॥४२॥ (३३
तस्य सैन्यस्य सवेस्य खरः शिष्टोऽतिपौरुषाव ।
३५] राक्षससिशिराश्वेव रायश्च रिपुसूदनः ॥४३॥ [३४
ततस्तु तद् भीमो बेरं रण
समीक्ष्य रमेण हतं च लीख्यां ।
तथेति राप सवर; खरः स्यं
३६। समाससादेन्दरमिवापुरे्वरः ॥४५॥ [३५५
इत्याष रामायणे श्रारण्यकाण्डे दूषणवधो
नाम एकत्रिंशः सगः ।\३१॥
१. भ च --छिन्नभिन्नचिरो धराः |
२. भ च-तदा चिहतराश्षसम् |
३. अ अ-~--निरपेच्च च ¦ सा---नियतग्रख्यं ¦
. भच --राम शिपुनिसू, षू?) दन।
५. के--बलो वले, ! भ द--°बतोपमं ।
६. ख-रण ।
७. मर च--बनज्ञ यथा ।
<. भ च--रथेन |
९. भ च- महता
[ वे-३३ ] = [ दात्रिशः सगः 1 = .[दा-२७]
तद् दष्टा राक्षसं सेन्यमनिग्रा्च पहाबखम् ।
ष] हतमेकेन रामेण दूषणं च निपातितम् ॥१॥ [प
खर च रामाभियुख प्रयान्त वाहिनीपतिम् ।
१] राक्षपस्चिश्चिरा नाम सन्निवियेदमत्रवीत् ॥२॥ [१
मां नियोजय विक्रन्तिं सन्निवतस्व साहसात् ।
२] पश्य रामे महावीयं सयुगे विनिपातितम् ॥३।॥ [२
परतिजानामि ते वीयात् सयेनायुधमारमे ।
३] यथा रामं हनिष्यामि रिपु बै स्वेरक्षसाम् ॥५॥ [३
अहँ वार्स्यं रणे मृत्युरेष वा समरे पम ।
9] विनिवत्ये रणोत्साहं सुहु ेक्षको भव ॥५॥ [४
हृष्टो वा ` हते रामे जनस्थानं गमिष्यसि ।
५] मथि वा निहते राम सयुगायोपयास्यसि ॥६॥ [५५
खरखि्चिरसा शेव मृत्युकारे प्रसादितः । [६पू
६] एवमस्तिति तड वाक्ये ्हृ्टो राक्षसोऽब्रवीत् ॥७॥ ` (र
२. म--षिण ।
३. म--पयात |
७. अ-~-वाहिनीपतिः `
बे-- नास्ति ।
५. कै रा म--सम्िवेक्ष्ये° |
६. अ--विक्रन्त |
७. भ च --च निपातित ।
८. अल्बम म च~-चास्य
९. अ म--प्रक्षयको १ ।
१०. सै हतो
आररण्यकाण्डम् ३२ । १५॥ १६१
ततः ्रहृष्टस्चिङ्धिराश्चापमुचम्य वीयेवान् । [ष
७] गच्छ युद्धेऽभ्यवुङ्गातो राघवाभिमुखो ययौ ॥८।॥ [६उ
एतस्मिन्नन्तरे सेन्यं समरे रक्षसां महत् ।
८] अन्वेव तं जिशिरसं हतशेषं न्यवतैत ॥९॥ [ष
रििराश्चं रथेनेव वाजियुक्तेन भास्वता ।
प्र] अभ्यर्थोदथो राम जिधृङ्ग इव चैकराट् ॥१०॥ [७
शरधारासदस्राणि महामेष इवाज ।
९] व्यटज॑त् सुभृशं नादं जरक्ङिन्िस्य दृन्दुमेः ।॥११॥ [<
आपतन्तं जिशिरपं रण संप्रकष्य राघवः ।
१०] चक्षुषा चातिजग्राह विधुन्वन् समरे शरान् ॥१२॥ [९
स सम्प्रहारस्तुमुखो रापज्िशिरसोस्तयोः ।
११] बभुव हृदयायासी सिहक्ुञरयोरिव ॥१३॥ [१०
१३३] ततख्िशिरसा बाणेरखारे ताडितसिभिः ।
अमर्षी कुपितो ' "रोषाद् रामो वचनमव्रवीत् ।॥१४॥ [११
१५] अहो सग्रापशौण्डस्य रक्षो बर्पीदशषम् ।
पुष्यैरिष शेररसैशेकटिऽस्मि परिक्षतः ॥१५५॥ [१२
च ---भिमुख ।
भ--त्रिशिरश्च |
भ च----धावद्रथी |
के--त्रि्ीषै {यं पाठः पुनरपरकरेण संशोध्य प्रान्तभागे न्यस्तः ।}
भ ॐ-इदाखजन् |
. के रा--भ्यखजन् ।
, अ-दुमेतेः ।
, भ च-धनुषा ।
म--रुपितो ।
. ख- परिक्षितः ।
~< 2 ७ ^ @ + == ‰ & ० ७
१६२ वारमीकीय-रामायणम्
१६] मया प्रतिग्रहीतास्ते चराश्चापयुखाच्स्युताः ।
र] ममापि प्रतिग्रहीष्व सायकान् प्रहरामि ते ॥१६॥
एवमुक्ता सुसंक्दः श्षरानाक्नीविषोपर्मान् ।
३१} जिशीर्षोरसि संक्रद्धो निचखान चतुदेश ॥१५७॥
चतुभिंश्च चतर्भिश्च वुरगांस्तस्य मागंशैः ।
३२] न्यपातयत तेनखी चतुरो रथयोनिंतान् ॥१८॥
सायकेश्चाष्टभिः सूतं रथोपस्थादपातयत् ।
३३] रामधिच्छेद् बाणेन ध्वजं चामितविक्रमः ॥१९॥
ततो हतरथात् तस्मादापतन्तं निशाचरम् ।
३५] बिभेद तर॑सा रमो हदये दशभिः शरेः ॥२०॥
लिरांसि चैव सङ्कद्धो रामो राजीवरोचनः ।
[7
(१६३य्
[१३
[१४
[१५९
[१६
३६] चरीणि निभिः पुसंक्रंदो न्यडन्तत् परहसन्निव ॥२१॥ [१७३
स भूमौ श्लोरितोद्रारी रापवाणेन पीडितः।
३७] न्यपतव पतितः पूर्वं शद्ैरिव महागिरिः ॥२२॥
हतशेषास्तथा मग्ना राक्षसाः खरसेश्रयाः ।
एए] द्रवन्ति नेव तिष्ठन्ति च्या्र्स्ता भगा इव ।॥२३॥
१ म--चपयुखाः च्युताः । छ--युखाश्च्युताः |
२. अ-एवयुक्तः ।
३. भ~ विश्येमवन् ? ।
‰. भ च~ रथवाजनः ।
५. अ--हवो |
६. भअ चन्रामस्तरसा |
७. च-स सको
८. भ च~ पातितः ।
ह,
९, केराटठ अव म--ग्यान्रष्वस्ता)
[१८
(१९
आरण्यकाण्डम् ३२ । २५५ १६३
अतुयात्रानिमित्तं येः जनस्थानादुपागतंः।
प] श्रुत्वा विपन्नं तत् सेन्यमन्तरारबुषिक्रमम् ॥२४॥ [प
तान खरो द्रावितान् दृष्टा निवस्य च ततः खयम् ।
फ] राममेवाभिदुद्राव राहृशचन्द्रमसं यथा ॥२५॥ [२०
इत्यार्षे रामायणे भररशयकाण्डे त्रिशिरो बधो
नाम दारि; सगः ।२२॥
त 1 क
१. भ च-~-ये |
२. भ च~ °दुपागतम् ।
३. भ च--.रालघुदिक्रमम् |
९. म-खरान् ।
५. अं च~---श्तः परमेक! पाडः-
इतानि रक्षांसि समीकच्य स्व॑वः त्रिशीषमाजाबनुज च दूषणम ।
रथेन दीक्तानरूतुल्यवचसा खरः प्रगृद्याभेखसार राजवम् ॥
£. के भ~ नास्ति|
७.केराङमनबमभ च~ नास्वि।
[वै-३३-३४] = [ त्रयस्तिशः समः] = [दा-२८]
प्र} हते सेम्यं समालोक्य भधानान् रजनीचरान् । [प
७०यू] हतं च दूषणं ृषटरा वैया त्रिशिरसं तु तम् ।
४३३] खरस्य णांमवत् जासो दृष्ट राघवविक्रमम् ॥१॥ [१
प] दष्टा स राक्षसं सेन्यपविष्य महावटम् ।
रउ] हतमेकेन रामेण मादुषेण पदातिना ॥२॥ [२
एर] बरं तेवं भूयिष्टं ` विमनाः प्रेष्य राक्षसः |
३४,२] आससाद खरो रामे नमुचिषैज्रिणं यथा ॥३॥ [३
स विकृष्य महच्चापं नाराचानधितेजसः ।
३] घोरांथिक्षेष रामाय क द्ानारीषिषानिव ॥५।॥ [४
ज्यां विुन्वन् सुबहुशः शिक्षामच्ेषु दश्॑यन् ।
४] चकार विविधान् मागन् बि रंथगतः खरः ॥५ [५
स स्वाश्च दिशो बाशोर्विदिशश्च महाबः ।
४] पूरयामास ते दृषटरा रामोऽपि सरुमहह् धनुः ॥६॥ [६
स सायकेदुविंषरेः सस्फुटिद्गेरिवा्रिभिः ।
६] रामश्चकार निविडं पजन्य इव दृष्टिभिः ॥७ [७
९. कँ म च-- समालक्ष्य ।
२. भ चृ-तन्र।
२. के-- खरस्याच्यभवत् । म च~ खरस्यास्याम० |
५. अ च-च)
५. म च--च ईतभूायष्टु
६. म-- बणेरबगतः । अ~ बायेर्धगतेः ।
७, अ च--विवर् |
आरण्यकाण्डम् ३३ । १७ ॥ २६४५
तद् रईक्मभूषणे्बाेः खररामविसर्जितेः ।
७] अनौवकाक्षमाकाक्ं सवतः श्रसंङुखम् ॥८॥ [८
शरजाखाहतः शरुयस्तत नातिपरकाशते ।
६] अन्योन्यमभिसंरम्मादुमयोः सेप्रहर्डयोः ॥€॥ {8
ततो नालीकनाराचेस्तीकष्णाभरश्च विकणिभिः।
१०} आजघान रणे रामं तोत्रैरिव महाद्विपम् ॥१०॥ [१०
ते रथस्थं धनुष्पाणि राक्षसं पथेवस्थितम् ।
११] ददः सवेभूतानि पाञ्ञहस्तमिवान्तकम् ॥११॥ [११
तं सिंहमिव संक्रुद्धं सिहस्कन्धं महाबलम् । [१३य्
१२] अज्ञान् ज्ञानसंपन्नमभ्यधावत् खरो रणे ॥१२॥ [पि
स तेनाभिनिकाश्चेन रथेन महता खरः ।
१३] आससाद रणे रामे पतङ्ग इव पावकम् ।॥१३॥ [१४
ततोऽस्य सक्षरं चापं युष्टिदेश्चे महावङः ¦
१४] खरश्चिच्छेद रामस्य दश्षंयन् पाणिाघवम् ॥१५४॥ [१५
स ततस्त्वपरान् सप्त शरानादाय वमेणिं ।
१. भ च--बभूव किते
२. छ अनवकाश ° |
३. अ-मर्डलम् । भ--शरमगनम् ।
%. भ च~--सप्रविष्टयोः।
५. भ च-रीक्णगेश्रापेक. |
६. अ-विदस्कन्दं |
५७. भअ च~ अक्तानात् ¦
<. ङ-- ततस्स्वमपरान् ।
९. ठछ-- कमणि । रा-चिबसख्यान।
१६६ वारमीकीय-रापायणम्
एत] विचखान ततः कुदः शक्रारनिसमस्वनान् ॥१५।॥ [१६
ततस्तसहितेरबीणेः खरमुक्तेः सुर्पैजरिभिः ।
१८] पपात कवचं भमो रामस्यादिर॑यवचंसम् ॥१६॥ [१७
स शरेः पातितं दृष्टा कवचं पावकोर्षमम् ।
२०] बभूव रामः सरे विधूमोऽभिरिव ज्वलन् ॥१७॥ [१९
ततोऽजनिसमपख्यं तैथा शछ्चनिवरहेणम् |
क्ष] चकार सक्ञरं घोरं सज्नमांश्च सहावर; ॥१८॥ [२०
२२] सुमहद् वेष्णवं यत्तदंतिसष्टं महषिणा ।
२३३] बरं तद् धतुरुधम्य समरे सोऽभ्यधावत ॥१९॥ [२१
ततः काचनपुंखेन शरेणोन्नतपर्षणो ।
२४] चिच्छेद् बहूधा रामः खरस्य समरे ध्वजम् ॥२०॥ [२२
स दरीनीयो बहुधा विकशीणैः' * काचनो ध्वजः ।
मामनि कमणाम
#
१. द--विचस्ान । रा--बिवख्यान । अ -मिश्रखान ।
२. ब~--दराशनिस° ।
३. अ च--स्तस््रहत वाणेः ।
४. छ अ ब--सुपत्रितेः ।
५. छ च--°दितिवचसम् ।
६. अ~-पावकोत्तमम् ।
७. अ~-क्सारे।
€. कै--धनुः । (अयं पाटः “तथा, इत्यसैव स्थाने परचाद्न्येन ज्निखितः
प्रान्तभागे) । भ च~ तदा |
९. ब् छ--सज्यमाद्यु |
१०. ब भ च-तदिदिष् |
११. भ~ चास्यधावत } च~ बाभ्यघ्ावत |
१२. भ च~--शरेणानतपवेणा ।
१३. के रा अ~ चिच्छेद । छ--विच्ठेदं । ठ ब--विष्डेदं ! म-बिच्छेद् ।
१४. च--विस्तीयः ।
आरण्यकाण्डम् ३३ । २९॥ १६७
२५५] जगाम खपुरीं सूर्या देवतानामिवाज्ञया ॥२१।॥ [२३
ते चतुर्भिः खरं क्रदो रामो विव्याध मागेगेः ।
२६] विव्याध हृदि ध्ज्ञो मातङ्ग इव कोपितः ॥२२॥ [२५
रामोऽपि बहुभिबणिः खरका्ुकनिःखते$ ।
२८] विद्धो रुपधिरसिक्ताङ्गो बभूव कुपितः स्वयम् ॥२३॥ [२५
स धनुैन्विनां प्रष्ठः भग्ह्य पुरूषोत्तमः ।
२९] मुमोच परमेष्वासाच्छरानमितरुक्षिंतान् ॥२४॥ [२६
३०] शिरस्येकेन विव्याध द्वाभ्यां च द्रौ युजौ भरसुः।
प्त] चिभिश्वन्द्रवक्रेश्च शरीरं तस्य रक्षसः ॥२५॥ [२७
ततः पश्चान्महातेजा नाराचान् भास्करप्रमान् ।
प} खराय रापश्चिक्षेप जयोदश्च श्विरीुखान् ॥२६॥ [२८
३२३ ततोऽस्य युर्मेकेन चतुभिश्चवुरो हयान् ।
प] षष्ठेन च शिरः सख्ये शरेण रथतारथेः ॥२७॥ [२९६
जिभिस्तिविणु परपथन् द्राभ्यामक्षं महाबरः |
प] द्वादशेन च बाणेन खरस्य स्रं धनुः ॥२८॥ [३०
चित्वा वजनिकारेन राघवः प्रहसन्निव ।
फ] चयोदृशेनेन्द्रसमो बिभेद समरे खरम् ॥२९॥ [३१
स निभिन्नोऽथ विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
नमन ०५७२०५००५६
१. भ~ सुषएरीं ।
२. रा- खरः ।
३. अ~-मार्ज्लो । च~--मागंन्ञो |
४. भ च-परमेष्वाखः षट् शरानभिरूङितान् |
५. भ च-- खरस्य |
६. भ--भ्वजमेकेन ।
७. भ च--चु |
१६८ वारपीकीय-रामायणम्
३३} गदापाणिरवष्डुत्य तस्थौ भुमौ खरतदा ॥३०॥ [३२
तत् कमे रामस्य महावरस्य
समीक्ष्य देवाश्च महषेयश्च ।
अपूजयन् भाञ्जख्यः प्रह्टा-
३६। स्तदा विमानाग्रगताः समेताः ॥३१॥ (३३
ह्या रामायणे भारण्यकार्डे विरथीकेरणं
नाम अयखिशः स्मः ॥३३॥।
१. भ च~-खरख्धा ।
२. रा--खरकिर्थकिरणं ।
अभ च-खरदिरथीकरयो।
म-बिरथो |
[व-३५] = [चतुस्त्रिंशः सगः] = [दा-.२ ९।
खरं तु विरथं रामो गदापाणिमवस्थितम् ।
१] मदुपूर्वे पहतेजाः परूष वाक्यमत्रवीत् ॥१॥ [
गजाश्वरथक्षवापे बरे महति तिष्ठतां ।
२] इदं ते दारुणं कमे कृतं छोके ज्ञगुप्सितम् ॥२॥ [२
उद्रंननीयो भूतानां नृशमः पापकम् ।
३] जवाणापपि लोकानापीग्वरो नावतिष्ठति ॥३॥ [३
कम छोकविरदं तु कुवीण क्षणदाचर ।
४] तीक्ष्णे सर्वो जनो" हन्ति सप दषटुमिवागतम् ॥४॥ [४
खोभात् पापानि डुबांणः पापास्रा यो न बुध्यते ।
५] ष्टः परयति तस्यान्तं बाह्मणः कारकादिव ॥५॥ [५
वसतो दण्डकारण्ये तापसान् धमंचारिणः |
[+ =,
१. ब--विरथो ,
२, रा म-गदागरिरिवाश्तम् |
३. ठ ब- तिष्ठतः,
. छ ब--ज्ञेके विरुडं |
„~ ५.म च-क्वसः,
६. ब--तीच्णः ।
७. क रा--मस्यजन । छ-- रन्तिजने । अ म-सष्यजनं ? ब-साधुजनं |
` स्कैरारञअवबम-समें दुभिवा० |
९. करार अव म-दु्टः।
१०. केराअम च भ--तस्यश्ते।
११. च--ब्राह्यणे नरकादिव ।
{वस्तुतस्तु "बाह्मणी करकादिव इति प्रतः पाडः प्रातिमाति | परमस्-
दाधारकोशेषु ख श्राह्यणः कारकादिवेष्येवः प्रायिकः पाठ; } सख
एव 1§ मृङ् न्यस्तः इति स्वयमन्र विद्॑सो याथातथ्यं विचिन्वन्तु |)
१७० वार्मीकीय-रामायणम्
७] कितु हता महाभागान् फं प्राप् हि राक्षस ॥६॥ [६
न चिरं पापकर्माणः करूरा लोकल्लगुप्सिताः ।
८] रेश्वय भराप्य तिष्ठन्ति नीणेमूढा इव द्रुमाः ॥७॥
अवदय रमते कर्ता फं पापस्य कमेः ।
९] क्षयं पर्यौगते काठे दरुमः फलमिवाज्तौ ॥८॥
न चिरात् भ्राप्यते ङोके पापानां कमेणां फप्र् |
१०] सविषाणापिवान्नानां मुक्तानां क्षणदाचर ॥€॥
पापमार्चेरता घोरं छोकस्यापियमिच्छता ।
११] अहमासादितो राजा जानां शङ्करस्त्वयौ ॥१०॥
अद्य हि खां मया युक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः ।
१२] विदार्यातिपतिष्यन्ति वल्मीकमिव पन्नगाः ॥११॥
येः त्वया दण्डकारण्ये भक्षिताः परमषयः ।
[७
[८
[९
[१०
[११
१३] तानथ निहतः सख्ये ससेन्योऽभिगपिष्यसि ॥१२। [१२
अद्य त्वां नितं बैणेः पेयन्तु परमर्षयः ।
१५] निरयस्थं विमानस्था ये तया दिसिताः पुरा ॥१३।[१३
९. भ च~त्।
२. कौ रार अब म--महाभाग।
३. रा अ-पटगते।
%. भ च--माचरता।
५. भ च --यमिन्दधतां ¦
६. च-प्रजानाशकर ख्या ।
५9. रा-विचायांति ० |
अ-विचायात्ति° ।
भ च--विदायाभि० ।
८. अ--ते ।
९ केराजम च -निहतैबाशेः।
१०. अ~ पश्यन्ति | म--पडयन्त |
आरण्यकाण्डम् ३५ । १८ १७९
राक्षसे; सहं तान् प॑श्य भे हिंसितवानसि ।
१५] यत त्वया दण्डकारण्ये सवाः परिवरन् दिशः ॥१४।|[प्
कमेस्तश्य घोरस्य फं युष्ष्वीचच राक्षस ।
१६] अतुपापेन दत्तस्य दुरिषस्येव कमेण ॥१५॥ [प
प्रहरस्व यथाकामं कुर यतनं महबट ।
१७] अद्य ते च पथिर्ष्यामि शिर्ारुफरं यथा ॥१६॥ [१५
एवयुक्तस्तु रामेण करुद्धः सरक्तंखोचनः।
१८] परत्युवाच खरो राप प्रहसन् क्रोधमूच्छितः ॥१७॥ [१५
प्राहृतान् राक्षसान् इता रणे दश्चरथासन ।
१९] आत्मना कथपास्मानपप्रश्षस्यं परकंससि ॥१८॥ [१६
१.राअ म-राडषतः।
2. छ ब~ सहितान् ° । च--ˆ***°'न्पश्य |
भ--सह दुशाघ्मन् ।
३. भ च-ऋषीन् हिसितवानसि |
. दा-~य। भम च-ये।
५.अमब भ च~-पर्यचरन् |
६. रा घ म--सुक्राच । के--पुस्तके-
“ुक्त्वाद्य'* इत्यस्य स्थाने (जुचवः
इति सशोभ्य छिखित प्रान्तमागे ।
७. भ च--दुरिषटस्येव ।
द. प्रमथिष्यामि।
९. छ~-सङुलज्ञोचनः ।
१०. ठ व म--भ्थात्मजः।
११. म~ °मश्रक्ञेस्य ।
१७२ वाट्पीकीय-रपायणम्
विक्रान्ता बङवन्तो वै ये भवन्ति नरा भुवि।
२०] न ते गुणानां माहारम्यं कथयन्ति स्वयं भुवि ॥१९। [१७
प्रारुतास्तकृतासानो ोकेऽस्मिन कुखपांसनाः ।
२१] निरथका विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे ॥२०॥ [१८
वटं व्यपदिक्षन् वीरः समरे कोऽभिधावेति ।
२२] अन्तकारेऽपि सपन स्वयमात्पल्तवं कथं ॥२१। [१९
सवथा तु खधुखं ते कथितं न विदितम् ।
२३] सुवंणेधतिरूपेण तैप्यसे वै शिखाग्निना ॥२२॥ [२०
न तु मामिह तिष्ठन्ते पश्यसि वं गदाधरम्)
२७] धराषरमिवाक्षोभ्यमेकेचक्रमिवाचटम् ।॥२३॥ [२१
पयीप्तोऽदे गदापाणिः भांणान् हन्तुं रणे तव ।
२५] चयाणामपि लोकानां पाशृस्त इवान्तकः ।२९॥ [२२
१. श अ म~ विक्रान्तबल्ल० |
४. रा--विकथन्ते । महि कर्वन्ति ।
३. -बिकथंसे |
ध्र. भ च-ङ्ल |
प. म च---भिधास्यति ¦.
६. भ च-बल
७. अ च~-कव्थितेन वि । ब--कथितं न हि दरि०,
८. म छ--स्ववश० ।
९. म~ तपस्ये १ ।
१०. म च--र्षारिनिना |
११. भ च-“श्ङ्मिर०।
१२. घ-प्णानीह ।
१३. भ च--हस्तमिवान्तकम् ।
आरण्यकाण्डम् ३९ । २५ १७३
कापंन बहू वक्तव्यं खया मय्यग्रतः स्थिते ।
२६] अस्तं गच्छेद्धि सविता युद्धविघं तदा भवेत् ।॥ २५ [२३
हस्या रार्मायखे जारण्यक्रारुडे खरंसंवादौो
नाम चतुरस्रः सगः ॥२४।।'
1
१. ख~ युद्धविन्चस्तद्ा ।
भ च--युद्धयक्स्तदा ।
२. ब~ नास्ति |
३. अ-~--रामखर० ।
४. कैराङ व म-नारिति।
प, भ च-सगं समि न दश्यते ।
भ-- पुस्तके पश्चव्छेनापि प्राम्तभागे स्म॑समाकिरैशिता ।
[ व-३५. ] = [ पंच्रिशः सगैः ] = [दा-२९,३० |
अग्रतस्तु स्थितं षरा तुष्यतीदं मनो मम ।
२७] रणे यस्य तु वुरष्यामि स युदूतै न जीवति ॥१॥ [२४
परम कृतामिव राम रंभ तव जीवितम् ।
२८] तोयवषैमिवावषै चातकस्येव वार्शतः ।२॥ [२५
यानि त्वया राक्षसानां सहस्राणि चतुदश ।
२९] हतानि तेषां हत्वा खां करिष्येऽश्चेभमाजेनम् ॥२॥ [२६
अद्य ते गदया राम कषिरो मौरिविमूषणम् ।
३०] पातयामि क्षितौ बेगादृरुपांसूरकषरान्वितम् ॥४॥ = [
ततो रुधिरनिःष्यन्देस्तवच्छरीर पवर्तितेः ।
३१] करिष्याभ्युदकं तेषां हतानां सवेरक्षसा ॥१॥ [२७
इत्युक्ता परमक्रुद्धस्तां गदां हेमभुषिताम् ।
१. भ~ स्थिर्ति° |
२, भ~ रुष्यतीद् |
३.खअव म--रुष्यामि।
ॐ. भ च-वाक्षतः।
५. श--राक्सानां |
६. भ च--° विभूषितम् । छ- विभीषणम् !
७.ख्ञअवब्म- ° त्करावुतम् |
भ च~ वेगाददुष्टपसूर्करान्वि° |
८. भ निस्यन्देः | `
९.कैराव म--भरिभ्याग्युद्रं |
छ-मविष्याभे धरं 2 | अज °चिष्यास्यु द्र [
१०.अब छ म--युषि रक्षसाम् ।
१९. क--द्युक्रः ? ।
आरण्यकाण्डम् ३५५ । १३ ॥ १७५
४०] खरश्चिक्षेप रामाय परदीप्तामशनीमिव ॥६॥ [२८
यू] सा क्षिप्रा तेन वेगेन प्रदीप्ता महतीगदा। `
४२] मस्प वृक्षांश्च गुल्मांश्च प्रचकार समीपगान् ॥७॥ [२९
तामापतन्तीं ज्वलितां मत्युपाशोपमां गदाम् ।
९] अन्तरिक्षगतां रामश्चिच्छेद बहुसार्यङेः ।\८॥ [३०
सा विकीणी शरेशथितना पात धरणीतछे ।
प] गदा मन्बोषधेर्धोरव्यौटीव विनिपातिता ॥९॥ [३१
तां निशृत्तां गदां शृषटरा रणे रामेण भूतले ।
५५५] न विव्यथे खरः सख्ये धराधर इवाचलः ।
प्त] न विषादोऽभवव् तस्य न चोत्सादस्तदग्रतः ।॥१०॥ [प
चछिचखा तीं वु गदां रामो रणे राजीवरोचनः।
५५६] स्मितपृवं खर वाक्यमिदं दाश्षरथोऽत्रवीत् ॥ १ १॥[स०३०,१
५९३] एतत ते ` खल सवं मया अवि निपातितम् ।
पष] दीनशक्तिरशक्तस्त्व वृथेव परिकयसे ॥१२॥ [२
५८य्] इयं बाणश्तेशचछिन्ना गद ते पातिता मया ।
५९पू] अभिमानप्रगर्भस्य तव प्रत्ययनारिनी ॥१३॥ (३
१. भ--तस्य । च-सवे° ।
२. च-समपजान् ।
३. भ च -- बहूधा शरेः ।
. का--शरेभिन्रा |
५. म --नगेस्सा ° । भ च~ नचोरछाहं भ्यञ्चुचत |
६. भ च-तुतां।
७. च--एतत्तु ।
८. च-- बङसवेस्वं
९.भच-तु मुदि पातित)
१०. के रा छ--वृथेवे
१७६ वारमीकीय-रामाथणम्
त्वयोक्तं च विनष्टानामयमश्रपमाजेनम् ।
७] राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः ॥१४॥ [५
६०३] नीचस्य शुद्रटत्स्य सद्त्तपरिवादिनः ।
६१] प्राणानंपहरिष्यामि गरुत्मानपृते यथा ॥१५५॥ [५
अध्य ते कण्ठर्निगीणे फेनबु्ुदमूषितमर् ।
६२] निकृत्तास्यस्व तदहाणेमेही पास्यति शोणितम् ॥१६॥ [६
पांसुभुषितसवाद्गः सुन्यस्तंमुजद्रयः ।
६३] स्वप्स्यसे गां समारिग्य सुदतीं वहटमामिव ॥ १७} [७
६०३] द्धनिद्रां शयिते खय्यद्य मुनिकण्टके ।
भविष्यन्त्यद्य शरणा शरण्या दण्डकाश्चिरम् ॥१८॥ [८
६५५] जनस्थाने हतस्थने तव राक्षपत मच्छर
निभेया विचरिष्यन्ति सेतो सुनयो वनम् ॥१९॥ [९
६६] अथ शोकरसङ्नास्ता भविष्यन्ति निश्चाचर ।
१. भ च--यतत्वयेक्र |
केरा अ-"यमस्नुभर° | छ ~यम ° |
अ ~ प्राणाच् परिहरिष्यामि ।
, के रा छ-निभूर्छं । अ ब म--निगूढं ।
, अ--निङ्त्ताख्स्य ।
दे भ--पांशुरूषितस ° ।
७. अ -सुंसल्यै च थुजद्यम् । म--सुसन्य च मुजद्वयम् ।
<. अ म--सुन्दतीव ० । अ भ--सुदतीव० ।
९. खञअव म--प्रवृदडनिद्रं शयिते भ च--प्रवुद्धनिद्राशयितेः
१०. अ च ~° न्व्यशरण्यानां |
११. च --ऊतस्थाने |
१२. भ च- मत्सर |
१३. म~--शेकैरसन्ास्ता !
6 66 ९
आरण्यकाण्डम् ३५ । २६ ॥ १७७
अनुरूपगुणाः पलयो यासां त्वं पतिरीदशेः ॥२०।॥ [११
६७] अथ विवरसदिष्यन्ते राक्षस्यो हतबान्धवाः ।
एत] सवाष्पदीनवदना भयान्मम महावनीत् ॥२१॥
६८३] नृशषसश्चीट दृष्टास्मनं नियं ब्राह्मणकण्टकं ।
६९] स्वत्छते शङ्ितेहेष्यं युनिमिर्हुयतेऽनछे ॥२२॥ [१२
विश्वस्तानामविश्वसतं मुनीनां भावितात्मनाम् ।
प] क्राम सह रक्षोभिरयेस्तं पापामिवर्तते ॥२३॥ [प
६९३] त इमेऽथ हता दिष्ट्य मया तापस्रकण्टकाः ।
अधमस्य फट स्यः प्राप येः सह संयुगे ॥२५॥ [ ए
७१] तमेवमभिरसर्धं बरुवाणं राघवं रणे ॥
खरो निवतेयापास कोधत् खरतरं वचः ॥२५॥ [१३
७२] ढं खस्ववलिप्रोऽसि भयेषु न बिभेषि च
वाच्यावाध्यं तथा हि त्वं मृत्युबर्यो न बुध्यसे ॥२६। [१५४
[# >^
©
[क
१.कैराङञअ वब म--सवतिरी° ।
२. पविप्रसदहिष्यन्ते' = अभिभूताः पल्लायिष्यन्ति इत्यथकरणनेव मूरस्यःपाठः
कदाचित्पगच्डेत, “घेः प्रसहने" इलयत्र प्रसहनमाभिमव इति काशेका-
वचनात् । वस्तुतस्तु ल ---पुस्तकस्थः °विभ्रवाषिष्यन्त, इत्येव रम्यः
पाटः । भ--चे विरूपिष्यन्ति । च--दिप्रस्थसिष्यन्ति |
३. म--राक्षसः ।
४. भ च-महावमे।
९५. र--दुश्टात्म ।
६. के रा--“णकण्टके ।
७. टव सू--दुष्टाः |
८. छ---तमेव सहसंरन्धं ।
९. भ-- डः |
१५. अ--वश्यावश्यं । म~ वार्यावाश्य ।
११. अ--यथा |
१७८ वास्पीकीय-रामायणम्
७३] काटपाश्षपरिक्िप्नो भवेत पुरुषो यदा ।
७%पू] वाच्यावाच्यं न जानीते प्राङृतोऽसौ मवेव तदा ॥२७॥ [१५
७६उ] एवसुक्क ठं सरभ्यः संर॑तभ्य भ्रूर्ुरीं ततः ।
रणे भ्रहरणाथीय सर्वतो व्यवलोकयन् ॥२८॥ [१६
७७] स ददश मदहासौखमविद्रे निशाचरः । [ प
स तयुत्पाट्यामास सन्दष्ोष्पुटे कर्ष ॥२९॥ [१७
७८] समुक्सिप्य महारक्षमभ्यधावन्पहाबटः ।
रामसुदिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चा्रवीत् ॥३०॥ [१८
७8] तमापतन्तं बाणोधेधिच्छेद रघुनन्दनः ।
८०पू] रोषमाहारयत् तीव्रे निहन्तु सेथुगे खरम् ॥३१॥
जातस्वेदस्ततो रोषाद् रामो रक्तान्तखोचनः ।
८३] निर्बिभेद सदहखेण बाणानां समरे खरम् ॥३२॥* [१६
तस्य बाणान्तरे रक्तं षह सुस्राव तत् तदा ।
८५] गिरेः" “ भक्लवणान्तस्य तोयधारा इवाम्बशंत् ॥३३॥ [२१
पिकाक७०५०७१
१. भ च--भवते |
2. छ--पवसुक्गस्तु ।
३. के--सरमय १। र--सरञ ए । छ--दस्तभ्य । भ च~ संरभ्य
४. ग्द ।
५. करार ब म--भ्यवज्ोकयत् |
६. म च-महाशल्लः |
७. अ च--सदष्टोष्टपुञे ।
८, ब~ यथ
९. अ-- नास्ति ।
१०. अ-स तमापततस्तस्य ।
११. --वासुराव् |
आरण्यकाण्डम् ३५५ । ०॥ १७९
विहश्च कृतो बाणेः खरो रामेण धीमता।
८५] पत्तो रुधिरगन्धेन तमेवाभ्यद्रवंद्द्रतम् ॥३४॥ [२२
तमेवाभ्यद्रवत् कुदं कृताङ्कं रुधिरोक्षितम् ।
८६] अपसपन् परतिरदं किचिचेव परिक्रमन् 1 ३५॥* [२३
८७यू] ततः पावकसंङ्कासं वधाय समरे शरम् ।
प्र] खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डमिवोद्यतमरं ॥३६॥ [२४
८<पू] उग्र महई देत्तं सुरराजेन धीमता ।
८९पू] सन्धायं रामो धमौत्मा सुमोचाश्य खरं पति ॥३७॥ [२५
स विमुक्तो पदावेगो निघांतसमनिःस्वनः |
€ ०] रामेण धतुरुचम्य खरस्योपरि पातितः ॥३८॥ [२६
&२पू] ततः पावकसङ्का्चः भञ्वलान्नेव तेजसा ॥३९॥ [ )
स पपात खरो भूमौ दह्यमान इवाचिना ।
६३] रुदरेणेव षिनिदेग्धः उ्वेतस्या्थे यथान्तकः ॥४०॥ [२७
स जं इव वज्रेण फेनेन नमुचिर्यथा ।
भ च-°भ्यगमनच् ।
क--भदुवत् ।
अ--प्रतिपदां |
भ च--नाल्ति।
म--सकास |
र--मिवोदितम् ।
च--उभ्रशेश । भ--स दत्तं |
भ--वमगस्यन |
रा- सदाय ।
११. भ च-महतेजाः।
१२. के रा--धनुरानम्य । भ च--घनुरायम्य ।
१२. छ---यथाभ्चिना ।
१९४. अ म--ट़ृत्ता ।
|
2 © ^ & क क € छ =
१८० वार्पीकीय-रापायणम्
६५] वेगेनेन्द्राश्चनिनिभः पपात निहतः खरः ॥%१।
तेतो देवषेयः सर्वे गन्धर्वांश्च महर्षयः ।
६८] समान्य मुदितं राममिदं वचनभ्चैवन् ॥५२॥
एतदर्थ महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः ।
१०२] श्चरमङ्काश्रमं पुण्यमाजगाम महीतले ॥९३॥
आनीतस्त्वमित देशमुपायेन महषिभिः |
१०३] वं वधार्थं शूराणां रक्षसां ऋरूरकमणाम् ॥५९॥
तादिदं सस्कृतं कार्यं सया दश्चरथात्पज । °
१०९] सुखं धर्म चरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः ॥५\५॥
एते देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमषंयः ।
[२८
[२६
[३०
[३१
[३२
१०४५] जयाश्चीभिः स्तुवन्ति स्वां विस्मिताः पश्य राघव ॥४६॥ [ प
इदं दृष्टा सुयुद्धे ते ब्रह्मा वेदविदां वरः ।
१०६] देवैः परितः सवर्विस्मितस्तां सैभाजयन्।।४७॥
परीतश्चेव महादेवः सर्वेः परिषदः सह ।
[ फ
१०७] जये स्वां चं विमानस्थः समाजयति रापव ॥**४८॥ [प
१. छ ब--सरवे |
२. भ च-सुदिताः।
३. छ अ म--मनत्रवीत् ।
%. अ--- तन्त |
५. रा छ म ब~ रुष
३. रां ब--नास्ति।
७. भ च-- ब्रह्मविदा
८. अ--परिवृतेः ।
९. ब॒--- ` स्त्वामभाजयत् |
०. म च-जयन तवां
१, म- नालति |
[ति + ।
अरण्यकाण्डम् ३५ । ५५५ १८२१
एवमुक्तस्तं धमस्मा मुनिभिमोदितालाभेः ।
१०८] नपश्चक्रे विपानस्थान् दृटा दृराइ् दिवौकसः ॥४९॥ [प
एतास्पन्नन्तरे वीरो रक्षणः सह सीतया ।
१०९] गिरिदुगोद् विनिष्क्रम्य पुनराात् ख॑माश्रमम्।(५०॥ [३७
राघवोऽपि खरं ह्वा पृज्यमानो महर्षिभिः ।
११०] पविवेशाश्रमपदं रक्ष्पणेनाभिर्वोदितः ॥५१॥ [३८
दृष्टा विजयिनं रामं महर्षीणां सुखावहम् ।
१११] सीता परमसंहृष्टा परिष्वञ्येदमत्रवीत् ॥५२॥ (३९
[च £ [कक् फली
दिषएयायपुत्र सत्या ते परतिङ्गा सफडीकरता |
११२] मुनीनां सततं शं हतेनं रक्षं खरम् ॥५३॥ [प
सुखं धर्पं चरिष्यन्ति युनयो हतकण्टकाः ।
११३] लहाहूबरमाध्निय ह्यस्मिनियमितेन्दियाः ॥५४॥ [प
ततः स रामो युदितः सख्ष्मणः
आश्वस्य सीतीं गृगचारुरोचनाम् ।
उवास तस्मिन् युदितः स्वकाश्रमे
११९५] सभाज्यमानो युनिभिः समागतः ॥५५। [र
इत्याच रामायणे भ्रारण्यंङादे खरवधो
नाम पञ्चत्रिंशं: सगेः | ३९॥
१. भ च~ एवमुक्रः ख } २. स- नास्ति)
३. भ च-°द् गृहं सुखी ।
४. भ च-रूदमशेनानुमोदिता ।
९. क---प्रव्यक्षा |
६. ब-सखफरी कृता ।
७.रलूअ ब म--सन्नद्मणो।
८.राखङञअव म--द्याश्वास्य | भ च~ परास्य,
९. मच-तांवे। १०. ब~ नास्ति)
११.केरार्अबममच- नास्ति,
[वं ०-३६] = [षटत्रिशः सगः] = [दा०-.३२]
तानि शुर्नंखी श्ट सदक्लाणि चतुर्दश । |
१] हतीनि रमेणेकेन मानुषेण पदातिना ॥१॥ [१
जिताहवान् मष्ापपषीन दधानि सुमहाबलान् ।*
प्र] दृष्टा हतान् महानादं ननाद् जर्दोपपम् ॥२॥ [२
२] तद् दृष्टा कमं रामेण कृतमेन्येः पुदृष्करम् 1
आजगाम सपुद्टि्रा छ्ङ्कां राप्रणपाछिताम् ॥३॥ [३
३] सा ददश विमानाग्रे रावणं दीप्ततेजसम् ।
सहोपक्षटं सचवेेरुद्धिरिव वासवम् ॥४॥ [४
४] आसीनं सू्ंसङ्खा्चं ज्वलन्तमिव पावकम् ।* [५५
५२] द शास्थं िंशतिमुज दशेनीयपरिष्छदम् ॥५॥ [पू
विसाख्वक्षसं रोर राजर्टक्षणरुक्षितम् । [८उ
६] स्िग्धजीमुतसङ्काश्ं तप्दाटकभूषितम् । [९
युजं तद शनं महास्यं पवेतोपमम् ॥६॥ [९
७] देवगन्धवेभूतानामूषीणां च महात्मनाम् ।‡ [शि
२. रा-इतास्मि ।
३. म--सुवषोन् |
8. भच -खरं च निहत ष्ट्वा दूषणं च महाबलं ।
५ राअ-त सेन्यः । म~--ङ्वंसेन्यः।
६. म च~-भासीन सूयंसंकाशं कांचने परमासने ।
रुकमवेदीङ्कत साञ्यं उवङन्तमिव पावकम् ॥
७. रा---लकष्मणल्ः । भ--'लक्ष्मणपाङितम् ।
८. च-- अतः परम्-
राजलच्तणलक्सित ¦ जिम्धजीमूतसंकाशं त्ठहारक भूषितम् । इति पाटः
पुनराद्रत्तः ।
आरण्यकाण्डम् ३६ । १९५ ॥ १८३
अजेयं समरे शूरं स्थितं व्यक्तमिवान्तकम् । [र
८] देवासुरविमर्देषु शक्राश्निटृतत्रणम् ।
पेरावणाविषाणाग्रेवहुशः इृतलरक्षणम् ॥८॥ [7
६] वसूनां शक्पातेश्च बहुशो देवसंयुगे ।
आहताङ्गं समस्तेश्च देवभरहरणेरापि ॥६॥ [११ष्
१०] अक्षोभ्यानां समुद्राणां क्ोभेने कषिपकारणम् ॥१०॥ [११३
भेत्तारं पवेताग्राणां पुराभां च महाबलम् ।
११] उच्छेत्तारं च धमोणां परदाराभिमषेणम् ॥११॥ [१२
प] हन्तारं च महर्षीणां तानां चेव दृषणम् ।
दिव्यानां साक्षसरानां च गन्धर्वाणां च सयुगे ।
१२] अचराणां पातुर्षाणां च प्रयोक्तारं महाबलम् ॥१२॥ [प
पुरा भोगवतीं गला परानित्य च वासुकिम् ।
१३] तक्षकस्य भियां मार्या छन्द्रीमाजगामं यः ॥१३॥ {१३
येन वैश्रवणो राजा वाद् विक्रम्य निजितः ॥१४॥ [7
१. °रविभन्देषु |
२. अ--ुरावतः ।
३. भ----रक्ष्मय |
५. अ--देेनाभि प° ?।
५, क--मेत्ताभ्ं । छ -- मन्तरं ।
६. छ--पुश्णां | भअ च--शुराणां।
७. रा--बताणां |
८. छ म--मायुषानां
९. भ च--माजहार । (यदयप्यस्मदाधारपुस्तकेषु शश्राजगामः इस्येव
प्रायिक; पाठस्तथापि शभ्राजहार' इति रम्यः प्रतीयते । बङ्गदि-
णपास्योरपि (्राजहार' इत्यस्येवाजुसारी पाठः ।)
आरण्यकाण्डम् ३६ । २७ ॥ १८५५
२१1} दविद्धानिषु यः सोमसुपहन्ति महाबछः ॥२१॥ [१९
उपयुपरि यस्यैष संश्रदीतांश्रदमान् ।
२२] पुरीं राक्षसराजस्य मीतभीतो दंदशे हं ॥२२॥ [प
पुण्ययज्नहनं क्रूरं बरह्मघ्रं दृष्टचारिणम् ।
२३] ककेशं निरतुकोश् परजानामहिते रतम् ॥२३॥ {२०
देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
२७] अवध्यं राक्षसैः सर्वेः सेग्रामे न त॒ मारुेः ॥२५॥ [१८
रावणं सर्वरोकानं सवेखोकविरावणम् ।
२५ राक्षसी भ्रातरं करुद्धं तं ददश महाबप् ॥२५॥ [२१
ते दिव्यमारयाभरणं दिव्यवस्नोपशोमितम् । [२२ष्
प] अनेय च महेन्ामं पौरस्वैुखनन्दनम् ॥२६॥ [२३
अथात्रवीर् दीप्विशाख्रोचर्ना
प्रदशयित्वा स्वयमेव मूच्छिता ।
सुदारणं वाक्यमदीनभूषणं वि
२६] महासुजं शुपनखी विरूपितां ॥२७॥ [२४
१2०५.
इत्यव रामायणे श्रारण्यकार्डे शपंनखीतजंनं
नाम षटर्रिशः सगेः ॥१६]
९. के छ ब--हाबदोनेषु | २. भ च--ऽतिककेते |
३. राअ म-निवारखणम् | ४. म च--कडधा ।
५.ठखञअव म-न्मालामरयं | ६. ब~ राङवन््ं |
७. अ--- °न्द्राममगस्त्यक० | €. भ च---° रोचनं ।
९. अ च --मयमोह ° । १०. छ अ-स्वदारुणे ।
११. भ च--गमदीनमाष्य । १२. राख्अव म-विभूषिता।
१३. ब॒ नास्ति!
१४. म च~ नास्ति |
१५. केरा ङबममच-नास्ति।
[वै - ३७] = [सपत्रिशः सगः] = [ दा-३३ |
ततः शुर्पणखो दीन रावणं ोकरावणम् ।
१] अमायमध्ये सकुद्ं परुषं वाक्यमब्रवीत् ॥१।॥ [१
परसर्तंः कामभोगेषु स्वैरदत्तो निरङ्कुशः ।
२] सथुतपन्नं मय घोरं बोद्धव्यं नोवदबुध्यसे ॥२॥* [२
प्रसक्तं कामभोगेषु स्वैर महीपतिम् ।
३] टोका न बहू मन्यन्ते इपशानाभिमिव नाः ॥३॥ [३
स्वयं कार्याणि यः काडे नानुतिष्ठति भूमिपः ।
४] तस्यात्मा सेह कार्येण तेनेवाद्च विनश्यति ॥४॥ [४
अथुक्तचारं दुदंशेम॑स्वाधीने नेराधिपम् ।
५] वजेयन्ति नरा द्रा्रदीपड्कमिव द्विपाः 1 [५
१. रा अ म--गूपंनखी । छ ब--गरूपंनखा। भ च-शु्पणखी ।
२. भ च-नाम |
३. रय अ-- सकरद ।
ॐ. भ च- भ्रमन्तः |
५. रा छ ब म~ नावबोध्यसे । अ-- °वबोधरे |
&. र अ--नास्ति।
७. भ च अ र~ स्वैरदृत्त ।
८. भ च-रोके |
९. भ च --नाम।
१०. रा छ अ ब--दुषेषे० ।
१९१. रा- नराधिपाः ।
१२. के अ- नरं ।
१३. रा--नास्ति ! कोशे किपिकत्रं पञ्चमश्टोकस्य द्वितीयपादान्ता-
दारभ्य षष्टछोकस्य द्वितीयपादान्तं यावत्पाटस्स्यक्रः |
आरण्यकाण्डम् ३७ । १२॥
ये' ते नेच्छन्ति विषयं पराधीना नराधिपाः
६] ते न मग्नाः वैकाश्चन्ते गिरयः सागरेष्िव ॥६॥
आत्मवंद्धिन्नगेदस्वं देवदानवराक्षसेः ।
७] अयुक्तचारश्चपलः कथं राजा भविष्यसि ॥७॥
येषां चारश्च कोश्चश्च नयश्च जयतां वर ।
८] अश्वाधीना नरेन्द्रा ये प्रातेस्ते नरैः समाः ॥<॥
यस्मात् पश्यन्ति दृरस्थाः स्वानर्थान् नराधिपाः ।
€] चरेण तस्मादुच्यन्ते राजानश्चारचक्षुषः ॥६॥
अयुक्तचारं मन्ये वां पारतः सचिविश्रुतम् ।
१०] जनध्थानं हतस्थानं यनमोख्यान्नावद्ुध्यसे ॥१०॥
` खरं श्रिशिरसं चेव दूषणं च निपातितम् ।
११] न बुध्यसे जनस्थाने शयानाञ्श्रपी डितान् ॥११॥
चतुदश सदखाणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
१२] हतान्येकेन रामेण मानुषेण पदातिना ॥१२॥
१. कैराभ च~-येन। ङ-येइ।
२. भ च-नेचन्ति।
३. म -प्रकाश्यन्ते ।
र. अ-- निचयः |
५. भ च ---श्रादवाद्धि्मे गृद्यस्स्वं | म --श्रास्मच्छिक्° |
म--°द्भिन्नदेहस्त्व |
६. छ -भ्राङ्तेस्तेः ।
७. भ च--दूरस्थाच् |
८. रा- चरेषु ।
९. स~ गवै्टेतम् ।
१०. रख मब-जनस्थाना। अ--जनष्थाना।
११. म~--मानुष्येण ।
२८७
(६
[७
[९
[१०
[११
[ष
[१२
१८८ वाद्पीकोय-रामायणम्
ऋषीणामभयं दत्तं कृताः प्षेमाश्च दण्डकाः ।
१३] धित च॑ जनस्थौने रामेणाकिष्टकमणा ॥१३॥ [१३
त तु डन्धश्च मत्तश्च पराधीनश्च रावंण ।
१७] विषये मयपुत्पन्ने बोद्ग्यं नावबुध्यसे ॥१४॥ [१४
तीक्ष्णमस्पपदातारं प्रमत्तं गार्धितं शम् ।
१५५] व्यसने सवैभूतानि नाभिनन्दन्ति भूमिपम् ॥१५॥ ` [१५
अभिमानिनमग्राह्मात्मसं भावितं नरम् ।
१६] क्रोधनं चैव तपति व्यसने घ्रन्ति मानवाः ॥१६॥ [१६
नानुतिष्ठसि कायांणि भयेषु न विभेषि च ।
१७] क्षिपं राज्याच्च्युतो वीर वृणतुस्यो मरिष्यसि।॥१७॥ [१७
द्कैस्तृणेभेवेत् कायैमथवा रोष्टपांदुभिः।
१८] न तु राज्यपरिभ्रष्टः कार्थं स्याइ् वधुधाधिपेः ॥१८। [१८
उपसुक्तं यथा वञ्च सजोऽपि गदित यथा ।
१९] एवं राज्यपरिभ्रष्टः समर्थोऽपि निरथकः ॥१९॥ [१९
अपरमेत्तश्च यो राजा धर्मन्नो विजितेन्द्रियः |
१. म--दण्डकान् ।
र्केराङञअ वब म-तं जनस्थानं |
३. कराल ब म--रावणः।
७. ब~ °बोध्यसे |
९. म च-नातिधावन्ति |
६. भ च-अतिमानिन° ।
७. छ नानितिष्ठति ।
८. भ च~ वीरस्तृणेस्तुल्यो ।
९. छ अ-- सजो ।
१५. भ च-जजे विदिता |
११. भ ब-राज्यात्परि०।
१२. अ च~ भअप्रमत्तस्तु |
आंरण्यकाण्डम् ३७ ! २९ ॥
१८९
२०] कृतज्ञो धमक्ञीरश्च सं राज्ये तिष्ठते चिरम् ।॥२०॥ [२०
नयनाभ्यां परसुप्नो यो जागर्वि नयचक्षुषा ।
२१] यक्तक्रोधोऽप्रमादश्च यो नयज्ञः स पार्थिवः ॥२१। [२१
तवै तु रावण दुडुदधे शुणरेते्विवनितः ।
२२} यस्य तेऽविदितं चारे राक्षसानां महद् भयम् ॥२२॥ [२२
पराभिरमं्षी विषयेषु सङ्गतो
न देशकालग्रति मासतच्वित्।
अयुक्तबुद्धिगणदोषनिश्चये
२३
विपन्नराज्यो न विशदवेक्ष्यते ॥२३॥
इतीव दोषाः परिकीर्तितं मया
विमृष्य बुद्धया क्षणदाचरेश्वर ।
धनेन दर्पेण बेन चान्वितः
२९]
१.
१०.
९९.
१२.
१३.
परचिन्तयस्वा्यय हितायं रत्रण ॥२४॥ ` ˆ
इ्थीषे रामायणे भआरण्थंकाण्डे रावशंतजेनो
93
नाम सश्रित्तैः स्मः | ३७ ॥
छ १४०५० ¢ श्रुख्च ।
. छ-- स्वराज्ये |
, भ च~ पराविमर्षी।
भअ च~ -ङप्रदिभागतम० |
. अ~न विरादिर्नक्ष्यति |
. भ च-अतीव।
= भ च-परिकीतितान् ।
, भ च-चान्वतं ।
. भ च-दहित हि।
रा-- नास्ति,
ब~ नास्ति ।
भ च~-नास्ति।
केराछवमम च~-नास्ति।
(२३
[२४
[व-३८] = [ अष्टत्रिंशः सगः ] = [दा-३४)
ततः शुर्षनेखीं दीनां बदन्तीं परुष वचः ।
१] अमात्यैः सह संक्कद्धः परिपप्रच्छ रावणः ॥१।॥ [१
कस्य रापः कुतो रापः किीर्यः कि पराक्रमः।
२] क्थस दण्डकारण्यं पविष्ट दुश्चरं बनम् ॥२॥ [२
आयुधं फं च रापस्य निहता येन राक्षसाः ।
३] खरश्च निहतो येन दृषणसखिशिरास्तथा ॥३॥ [३
इस्युक्ता राक्षसेशेन राक्षसी करोषपूडिता ।
९] रामे तस्मे यथातक्छमाख्यातुमुपचक्रमे ।॥४॥ [७
दीैबाहूषिश्ालाक्षश्वीरकृष्णाजिनाम्बरः ।
५] कन्दपस्मरूपश्च रामो दशरथात्पजः ॥५॥ [५
शक्रचापनिभे चापयुस्षिप्यं कानकङ्दम् ।
६] दीप्तान् क्षिपति नाराचान् स्पानिव महाविषान् ॥*६॥ [६
नाददानं श्रन् घोरनि न युन्तं मदावम् ।
७] कायुकं नापि कषेन्तं रामे पश्यामि संयुगे ॥७॥ [७
हन्यमानं तु तत् सेन्ये रामेण शरष्टिमिः ।
८] इन्दरेणेवोत्तमं सस्यं रापवेणासबृष्टिभिः ॥८॥ ` [८
१. भ च-श्युपेणखी ।
२. कैब म-पुर्ूषषमः | रा अ--पुरुषषभ।
३. ब- किं वारः,
ट. म च - दण्डकारण्ये । ५. द--कपदईस० ।
६. भ -चापसुच्डिषय् किल्ञ राघवः ।
व --चापुश्षिपन्निव राघवः |
७. च -- नास्ति |
८. ब--महाघोरं | ९. रा म-नास्ति।
आरण्यकाण्डम् ३८ । १५॥
रक्षसां कामवीर्यांणां सहस्राणि चतुर्दश ।
९] निहतानि हरैस्तीश्ष्ेस्तेनैशेन महासना ।
प] एका कथलिन्युक्ताहं परिभूता महात्मना ॥* ९॥'
भ्राता तस्य महातेजा गुणवास्तुरयविक्रमः ।
१९१
[९
[११
१२] अनुरक्तश्च मक्तश्च रक्ष्मणो नाम वीयैवान् ।॥१०॥ [१२
अ्षांह् दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान् बी ।
१३] रामस्य दक्षिणो बाहू नित्यं भाणो वदिश्वरः ॥११॥ [१३
रामस्य त॒ वि्चालाक्षी धर्मपत्नी यशस्विनी ।'
१९] सीता नाप वरारोहा वेदिर्भतिमपध्यमा ॥१२॥
नेव देवी न गन्धर्वी नाघ्रुरी न च राक्षसी |
१५५] यथारूपा मया नारी दष्टपूवां मदीतरे ॥१३॥
यस्य सीता मवेद् भाया थं च हृष्टा परिष्वजेत् ।
(२१
(१६३
[१७
१६] अपि जीवेत् स स्वेषु छोकेषिवव पुरन्दरः ॥१४॥ [१८
सातु सर्वेयुणश्छाध्या रूपेणाप्रतिमा सुवि ।
१. भ च- अतः परमाधकः पाठः-
खरश्च निहतः सस्ये दूषणबिशिरास्तथः।
२. कैराङअव म--नास्ति।
३. भं च-भद्रश्च।
छ. भ च~--अमर्षा |
९५. भ च-अतः परमधिकः पारः -
सा सुनामा सुकेशा च सुपाद् च यशस्विनी ।
देवतव वने तस्मिन् राजते भरीरिवापरा ॥
तक्चकाञ्चनवणा खा रक्ततुङ्गनखा शुभा |
६.केराअवमम च-वेदीपरतिम° |
वेदिशब्दस्तु सवेन्न हस्वेकारान्त एव रश्यत
दाक्षिणास्यास्तु षवेदेही तनुमध्यमा! इति पन्ति ।
कदाचिन्मरपाठोऽप्यस्येवापञ्चंशः स्यात् ।
७.छबम-ये) ८. छ ब म-- परित्यजेत् ।
१९२ वाल्मीकीय-र प्रायणम्
१७] तवानुरूपा भार्या सा खं च तस्यास्तथा पतिः ॥१५। [१९
| सा हि विस्ती्ेजघना पद्चरक्तान्तलोचनां । [२ण्पु
१८] दृश्यमाना प्रयलेन मपाप्याक्षिप्येते मनः ॥१६॥ [प
त्वया इष्टा च वेदेदी पृणेचन्द्रनिमानना ।
१९] पन्पथस्य शराणां सवं संविषेयो मविष्यसि ॥१७॥ [२१
रूपानुरूपायास्तस्याः सा कथा मघुराक्षरा ।
२०] अका्मैमपि काम सा श्रुखेव वकषमानयेत् ॥१८॥ [पि
यदि तस्यामभिप्रायो भार्याये तव जायते ।
२१] शीघ्रमुद्धियतां पादः सीताथमपि दक्षिणः ॥१९॥ [२२
कुरु प्रतिक्रियां तेषां रक्षसां राक्षसेश्वर ।
२३] वधात् तस्य व्रशंप्तस्य रामस्याश्रमवासिनः ॥२०॥ [२३
त शरेनिहते दृष्टा लक्ष्मणं च महावटम् ।
२४] हतनाथा घुदुःखातां तायुपस्थास्यते दि सा ॥२१॥ [२४
यदि रोचयसे वाक्यं ममेद् राक्षसेश्वर ।
२५] क्रियतां निर्विशङ्केन हियतां चाषा वलात् ॥२२॥ [२५
समीक्ष्य रमेण श्रेरजिद्यगे-
हेताज्लजनस्थानगतान् निश्चाचरान् ।
खरं च बुद्धा निहतं सद्षणं
प] त्वमास्मकार्थ न निहन्तुमहेसिं ॥२३॥ [२७
` इत्योष रामायणे आरण्यकारंड श्ूपनखीप्रति्रक्नो
क च २ र
नाम अश्टाच्रशः सगः | ३८।।
१. म च--रप्याद्रिपते । २. कै-सविधयो ।
३. रा अ म-अकालमपि। ४. भ च--कामस्य)
५. भ च-सीताथमिह। ६. अ--जकष्मयः । म-दचणः ।
७. ब - तव । <. भ च-प्रतित्तमहसि । ९. ब~-नारिति।
१०.व भवच -नास्ति। ११. रा अ--शषैनलीं रावणप्रक्नो
१२. केराख्बमम च~ नास्ति)
[वं-३९,४०]=[एकोनचत्वारिशः सगः] [दा-३५.३६]
ततः शूर्नखीवाक्यं श्रुता तद्रोमहषेणम्
१] सचिवानभ्यतुन्नाय जगाम स्वं निवेशनम् ॥१॥ [१
तत् कायाथ विदित्वा च यथावदुपटभ्य च ।
२] दोषाणां च गुणानां च सम्पधायं बरावटम् ॥२॥ [२
इति करम विचार्यैव गत्वा निश्च यमात्मनः ।
३] स्थिरबुद्धिस्ततो रम्यां यानशालां जगाम ह ॥३॥ [३
` यानक्गाखां ततो गत्वा भच्छन्ने राक्षसेश्वरः | |
९] सतं सञ्चोदयामास रथ मे युज्यतामिति ॥५]॥ [९
एवमुक्तः क्षणे तस्मिन सारथिछन्धंविक्रमः |
५५] रथं सयोजयामास तस्यातिरुचिरं छम् ॥५॥ ^
६ड] काञ्चन रथमास्थाय कामगं पणिभृषितम् ।
७यू] पिक्ञाचवदनैयुक्तं भरैः कार्थैनभूषणैः ॥६॥ [६
र] तेन मेयनिनादेन रथेन धनदानुजः
७३] राक्षसाधिपतिः श्रीमान् ययौ नदनदीपतिम् ॥७॥ [७
स श्वेतवारव्यजनः श्वेतच्छनो दक्चाननः
८] ल्िग्धवेडयंसङ्ाश्नस्तपकाचनभूषणः ॥८॥ [८
नतक
१. भ च--च्युपणखी० '
२.गा ङ अ म--्प्रदायं।
३. भ च--विचा्येवं |
७.केराङ्अव म-एनशलां।
५, अ--एवमुक्स्वः |
६. म~ लुञ्धवि० ¦ भ च-ख्षुविक्रमः ;
७. भ च--खरेः कनकभुषणेः ।
<. भ च-श्वतबाल० |
१९५ वाट्पीकीोय~राायणम्
दशास्यो विक्षति्ुनो दशनीयपरिच्छदः ।
ए] विदकारिभनिघ्रश्च दश्षशीषे इवाद्रिरार् ।९॥ [९
काचन रथमारूढः शद्छभे राक्षसेश्वरः ।
९] विद्यम्पण्ड्वान्मेवः सबखाक इवाम्बरे ॥१०॥ [१०
११य्] स शान् सागरान् मूयो बीयेवानवछोकयन् ।
प] नानाप॑फरैतैरयुकीणोन् समन्ततः ।१९॥ [११
रीतनिर्मटतोयाभिः पञ्चिनीभिः समन्ततः ।
ष] सागरं च सर्वन्तीभिः पदयमानः स सन्ततप्र् ॥१२॥[१
४११्] विशकेराश्रमपदनेरनारीसमोरतेः । [१२३
कदटीवनसम्बाधेनां रिकेटोपशोभितैः ॥९३॥
१३१] सोेस्ताटैस्तमाङश्च पुन्नागैश्च सुपुष्पितैः । [१३
१९] अस्यन्तं नियताहारः शोभितं परमर्षिभिः ॥१७॥ [११
नामैः सुपणेगन्धर्वेः किन्नरैश्च सदसस । [१४
५१] विधयाधरेश्च सिद्धैश्च चारणेश्चोपकोभिंतम् ॥१५॥ [प
पाण्डुराणि विश्चारखानि दिव्यर्भांखायुतानि च |
१९] तूर्थघोषांवघुष्टानि विमानानि समन्ततः ॥१६॥ [१९
१. म--्विंरतिसुजद० ।
२. भअ च-दशभ्रीव |
३. भ च~ नानावयफले° |
8. रा--दबन्तीमिः।
५.खुञअवबम्---न्समाब्रतम् । भ च--ग्समाङ्लम् )
दे. म च- नौल्तिकैरेश्च शोभितः |
७. भ च - ल्ङे० ।
८. क--ञ्रस्य्थनिय० ¡ भ च--अतयन्तनिय० ।
९. रा--श्ोभितेः |
१०. भ च~ दिभ्यमाल्य° ।
१९६ केराभ च--तूयंगतिवधु* ।
आरण्यकाण्डम् ३९ । २४ ॥
तपरःांजितल्लोकानां कातगान्यभिवतन् ।
२०] गन्धवाप्सरसभश्चैव ददै धनदाबुजः ॥१७॥
दिजर्वेखानसेश्चेव बाङ्खिल्येपरीचिपेः
7२; अत्यन्तं नियताहारः शोभितं परम्िभिः ॥१८॥
दिन्याभरणयुक्ताभिदिव्येरूपाभिरारतम् ।
प] क्रीडारतिविहारौमिरप्परोभिः समाहतप् ॥ १९॥
सेवितं देवपत्लीभिः श्रीमतीभिः; समन्ततः ।
प] देवदानवसद्धैश्च सेविते चामृताथिभिः ॥२०॥
तिर्यक्शंस्थानमूखानां चन्दनानां सहस्चश्चः ।
१९५
[२०
[१७३
(१९
[१६
[१७
[२१
प्र] ईैसोच्कष्टां एवाकीर्णा सारसैः सम्म्रणादिताम् ॥ २१। [प
वेडूयभरस्तरां मुमि ल्िग्धां सागरतेजसा ।`
7] वनानि पश्यन् सौम्यानि घाणसन्तपणानि च ॥२२।।[२१२
अगुरूणां च मुख्यानां सुरभीणि बर्नानि च |
२२] कङ्कीखानां च जात्यानां त्वचि स्यशेसुगन्धिनः \ २३।।[२२
वेचाणि च तरस्य गुरमान् वै मरिचस्य च |
भर, १
)२] युक्तानां चेव सद्धानि पुष्यमाणानि तीरतः ॥२४। [२३
म
१. छ च -तपक्षा पजतत° ।
भअ च--°सपतत् ।
"४, [ [५ [स रै क ७ १५
क-- शोचे पद्यस्य द्वि्वायवृतीयपादौ ज्जर्ति भ्रवीयेते।
ठ ब~--भाणश्नदपणान
. म च-ककालानां |
„ -जातनां | ९. मच -स्वचः |
१०. भ च-तमाराश्च |
१९१. भ च~च सस्षघानि |
१२. भ च--श॒ष्यमाणानि |
^ 5 ‰ = @ ५
च -नाल्ति । भ--प्रान्तममे पश्चाक्छेनापि निवेशितम्
.कैराअ म--सुरभीनिव०) भ च--वनान्युपवनानि।
१९६ वाद्पीकोय-रा्मायणम्
शङ्खानां पर्तरंश्चैव प्रवाखान्यपि चान्यतः ।
[२५
६] उद्धृतानि यथाकाठं तज्ज्ञैः सलिलजीिंमैः \२५॥ [र
कांचनांश्चैव शेा्रान् राजतांश्येव सर्वेशः ।
२३] हदान नि्मैखतोयांश रेरपरस्चवणानि च ॥२६॥
धनधान्योपपन्नानि स्रीरतरावृतानि च ।
२७] इस्त्यन्वरथषूटानि नगराण्यवलोकयन् ॥२७॥
तं सयं हरितल्तिग्धं भदुस्पशेधरतटम् ।
प] अनूप सिन्धुराजस्य ददश धनदानुजः ॥२८॥
ततो ददश मेषाम न्यग्रोधमरषिभिः सेह ।
२५९
[२९य्
[२५५
२६
[२६
२७] समन्ताट् यस्य ताः शाखाः संवतो योजनायरतौ ॥२९।। [२७
यस्यां हस्तिनमादाय महाकायं सकच्छपम् ।
२८] मक्ष्यार्थी गरुडः शाखामाजगाम महाबलः ।॥३०॥
स तां सुमहतीं शाखां मार्श पतगोत्तमः ।
२९] सुपर्णः पणबहुखां बम सुमहावरः ॥३१॥
तथ वेखानसा नाम बारालिस्या मरीचिपाः |
१.९, ध
३०] आसनं बभु मेध्याश्च सेरब्धाः परमर्षयः ॥३२॥
१. छ --चाथितः |
२.रख्अवब म-सङर्देदिभिः।
३. म--स्क्पस्पश० !
४. के राख म--अर्प,
कि ह € क
५. भ च - न्यो धसशिभिन्रेतं |
६. भम च-सवंश्च |
७. ठ--योजनायुताः । भ च--शतयोजनाः |
<. छ ---मरेण ।
९. म~ पतिरत्मः ।
१०. अ च--्ासां बभूव. ° ¦
[२८
[२९
३०
ण्डे अ, न ^
११. कं~--कोशे .सेग्याश्चं इत्यस्य स्थाने (मेध्याश्च) इत्यव चीनः पाठः |
आरण्यकाण्डम् ३९ } ३९ ॥
तेषां दयौर्थी गरूडस्तं शाखां योजनायताम् |
३२] जगामादाय वेगेन तौ चोभौ मनक्च्छपौ ।३३॥
सै निषदेषु धमात्मा भक्षयित्वा तदामिषम् ।
३३] निषादषिषयं कृत्सं शाखयाऽभिजघान ह ॥३५४॥
निषादाषेषयं हत्वा शाखया विहगोत्तमः।
३५] पहषेमतुरं छेमे मोक्षयित्वा तपस्विनः ॥३५५॥
स तेनेव प्रहर्षण द्वियुणीङृतमिक्रमेः ।
३४] अगमरतानयनार्थं वे चकार मतिर्मास्मनि ॥२६॥
अग्निज्वालासमाकी्ण ठदमेवं खगोत्तमः । ˆ
२६) महेन्द्रभवने गत्वा जग्राहैवातं घु ॥३७॥
स मत्ताहिगिणेजषठ सुपर्णशृतसक्षणम् ।
प] नाश्ना सुचन्द्रं न्यग्रोध ददश्च धनदानुजः ।
र] शाखाविरपसङ्खीर्ण खमगन्धं मनोहरम् ˆ ॥३८॥
स तु गत्वा प्रं पारं सागरस्य नदीपतेः ।
२३९] दद्षीश्रममेकान्ते पुण्यं २म्ये वनान्तरे ॥३९॥
ततः कृष्णानिनधरं जटमण्डङ्धारिणम् ।
` ९मच-दया्ध।
२. भ च-- "युताम् ।
अ--सुनेषादेषु ।
खअन म~-तमामिपम् |
ठछखअवम ~ रविम: |
रा-मतमास्मनि।
वृ--तरुमेदयो |
११
च- नास्ति ¦ भ--प्रान्तम्गे पश्चात् कृनाप्यद्धितम् |
ब~ सुमत्तहि° ! भ च-स मह्वेग° ¦
१०. व्--डुभगन्धमनो ° |
2 ^ ® 4 {5 5
१९७
[३१
[३
[र
[३२
[३३
[३४
[३५
[प
(२६
(३६२
0 1 ५०५५
~~~ १००
न ५०
१९८ वादपीकीप-राभायणम्
४०] ददश नियताहारं भारीच नाम ॒राक्षपतष् ॥५०\॥ [३७
९११] रावणस्तु समागम्य विधिवत् धवेन तेनसा
प्र] कुषं परिपपच्छ यथावत् तेन पूजितः ॥४१।। [३८
४१३] ततः पश्चादिदं वाक्यमत्रवीद्राक्यकोविद्ः ॥४२॥ [३९३
९०] मारीच श्रयतां तावद् वचनं मम भाषतः ।
१] आर्तोऽस्मि मम चान्तश््य खत्तो नान्या परा गति+। ४ ३।[स,३६,२
जानीषे लां जनश्थाने यत्र भ्राता खरो मम।
७] दृषणश्च महावीरः स्वसा शुपनेखी च पे ॥५५। {२
त्रिशिरा महातेजा राक्षसः पिश्चिताशनः।
८] अन्ये च बहवः दरा रक्षसाः प्षतनेक्षणाः ॥४५॥ [३
वसन्ति मान्नेयोगेन बनो विक्रमाः ।
९| बाधमाना महारण्ये मुनीन् धपेपरायणान् ॥४६॥ [४
चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां मीमकमणाप् । [८पृ
१०] बहुशो ङब्धलक्षाणां खरस्य वश्चवतिनाम् ॥४७॥ [५पू
ते विशनीं जनस्थानं वसमाना महाबराः।
११] सेगताः परमार्य॑स्ता रमेण किं संयुगे ।॥*४८॥ [६
तेन सञ्ञातरोषेण रामेण रणमूधौनि ।
९२] अनुक्स्वौ विषयं किञ्चिच्छरेराशीषिषोपमेः ॥४९॥ [७
२. अ-- नान्यः)
३. म -~जनस्थानी ।
४. भ च ---महावीयेः ।
५. अ च--शपंणखी |
द. भ च-शुरय ।
७, भ--लच्याणाम् ।
८. अ म--परमावस्ता ।
&. गा-धनथो । भ च--्रयुक्स्वा ।
आरण्यकाण्डम् ३९ ! ५९ ॥ 9
ततस्तेन सदस्राणि राक्षसां चतुर्दश ।
१३] निहतानि शरेस्तीक्ष्णेमानुषेण पदातिना ॥५०} [८
खरश्च निहतः सख्ये दृषणस्ि्िरास्तथा । [€
१७] इषीणाममपे दत्तं कताः क्षेपाश्च दण्डकाः ।॥५१।॥ [प
१५३] पित्रा निरस्तः केद्धेन समाय॑ः क्षीणजीवितः ।
स हन्ता तस्य सेन्यस्य रापः क्षत्रियपांसनः ॥'५२॥ [१०
१६] अशीः कंकशस्तीक्ष्णो मूर्खो छन्धोऽनितेन्टरियः ।
यक्तर्मो ह्यधमंज्ञो मूतानापहिते रतः ॥५३॥ [११
येन वेरं षिनारण्ये सस्यपाभ्रित्य केवल्य् ।
१८] कर्णनासापहारेण मभिनी मे विरूपिता ॥५५॥ [१२
तस्य भायां जनस्थाने नाश्ना सीतेति विश्चता ।
१९] रूपयौवनसम्पन्ना श्रीः पदनेवै भूषिता ॥५५॥ [7
भार्यो तस्य जनस्थानाव तामहं रोकुन्दसीम् ।
२०] आनयिष्यामि विक्रम्य सहार्य त मे भव ।५६॥ [१३
तया हहे सहायेन पाश्वस्थेन निशाचर ।
२१] सेन्द्रानपि प्रान् सस्ये ऽनवञ्चयितमुत्सह ।५७।॥ [१४
तत् सहायो भव सं मे समर्थो ह्यति राक्षर ।
२२] वीयं बुद्धौ च धम च मेहीस्ि सरशस्तव ॥५८।. [१९५
२३यू] एतदथेमहे भाप्तस्तवत्समीपं निक्ञाचर ।
२५३] श्रृणु कमं च साहाय्यं यत्कार्यं मवता मम |।५९;; [१७
निपाने ०७७ न ना ^
नमन 1 ता 1
१. -सकायः |
२. भ च--कूकंख० ।
३. र-पद्यनव दिभू° |
भ च--पद्यव चिगूुषित्ता|
धु. भ च-- सहायस्ठत्र |
५. भ च~न चिन्तायतुसुस्सहे ।
६.भच र दस्ति
२०० वादपीकीय रामायणम्
सौवणेस्त्वं रगो भूत्वा चितो रजतबिन्दुभिः ¦
२६] आश्रमस्थस्य रामस्य सीतायाः परशुखं चर ॥६०।॥ .[
त्रां च निःत्तश्चयं सीता निक्षम्य भरगरूपिणम् ।
२७] ग्रह्वतापिति मर्तारं क्ष्मणं चाभिधास्यति ॥६१॥ [१९
ततस्ताभ्यां भ्रयाताभ्यां शुन्ये सीतां यथाघुखम् ।
२८] निराबाधो हरिष्यामि राष्श्चन्द्रभमां यथा ।*६२॥ [२०
ततः पश्चात् सुखे रामे भायीहरणकरिते ।
२२] विरकषग्धं प्रहरिष्यामि कृताथनान्तसत्मना ॥६३॥ [२१
तस्य रापकथां श्रवा पारीचस्यागमह् भयम् ।
| यष्कमाप्तीच वदनं परिवर्तो बभरूव सः ॥६५॥* [२२
[+ =
८
१. अ च-चिन्नो ।
२. अ च-आआभ्रमे तस्य |
ष, ५,
३. कं राभ च--ग्रसुख)
९. अ म--शहूरिव्यारभ्य प्रहरिष्यामीस्यन्तः पाञे नास्ति ।
९. अ ---स्यच्छस् ।
६. भअ च~ विश्रब्धः ।
७. कै--छृतान्तेना० ।
अ म-द्ता्थो आतुराव्मना ।
८. कं- कोशस्य पाश्वभागे अतः परमपरहस्ताद्धितोऽधिकः पाठो यथा--
यज्ञेन महता चास्य वाचा वाक्याथमभूयस्ी ।
सुहु ताज्ञञ्धसज्ञाश्च रावणे वाक्यमब्रवीत् ॥
रकारादीनि नामानि रामात्तेस्य च रावण।
रत्नानि च रथात्रैव श्रासं सजनयन्ति मे |
आरण्यक्राण्डम् ३९ । ६५५ २०१
सं रावणं तत्र विषण्गचेता
महावने गामपशाक्रसन्ञः |
कुता छिस्तन्वशुवाच कारे
३५] हितं च भतुश्च तथात्मनश्च ।६२॥ [२४
इत्या रामायणे आरण्यकाण्डे राचणदाज्यं
नाम एकोनचत्वारिंशः सगः ॥२६॥
भ ७५ जानो म भम
६. अ म-<महाक्रमन्ञ ।
२. छ-- मूताञ्जद्धिः |
३. भ च -भतुहिंतमस्मनश्च ।
४. भ च-- नारित ।
गै, [+स्
५. चरठखवबम म च~नास्त)
[वै- 89] = [चत्वारिंशः सगः] = [ दा-३७]
एवयुक्तस्वु मारीचो दशग्रीवेण रक्षसा ।
प] उद्श्रान्तनयनः स्तब्धः पराञ्जदिर्वाक्यमत्रवीं ॥।१॥ ` [१
सुखमा वै पहाराज पुरुषाः परियवादिनः ।
१] अभियस्य सुपथ्यस्य वक्ता श्रोता च दरम; ॥२॥ [२
नूनं न बुध्यसे रापं यथां रामो महार्षटः |
२] अयुक्ताचारचपरो मदन्द्रवरुणोपमः ॥३॥ [३
अपि स्वस्ति भवेत् तात सर्वेषां मुवि ˆ रक्षक्षाम् ।
¢] अपि रावण सेकरुद्धः ्यांलोकमराक्नसम् ॥४॥ [४
अपि ते जीवितान्ताय नोतखन्ना जनकात्मजा ।
६] अपि सीतानिमित्ते ते न भावि व्यसनं महत् ॥५॥ (५
अपि त्रामीश्वरं प्राप्य काप निरङ्शम् ।
1
१. ब~ सुभीवो ।
२. म अ--उद्ञ्नान्तो न° । भ च --्रस्तः।
३. अ च--प्राज्ञ्ञिभयविहुरः ।
%. भ च~--श्रतः परमधिकः पाठः--
विदीशैह्दयो दीनो मूच्छिताऽभ्यपतदूश्ुवि |
श्रथोरेथतेो युक्रियुक्र भाज्जख्वोक्यमबवति |
प. ठ ब--च पथ्यस्य । भ च--तु पथ्यस्य ।
द्केरारअम-तु।
७. ठ अ म--यथाराम । ब-यथानाम।
८. छ अ ब म~ यथाबलम् ।
९. ब-अथ।
१०. म- तु चिरखसाम् |
११. ब छ--म क्रुद्धः ।
आरण्यकाण्डम् ४० । १२॥ २०३
८] मा विनश्येत् पुरी ख्ड्ा स्वया सह सराक्षसा ॥६॥ [६
अपि स्वस्ति मवेव् तात स्वेषां च॑ क्षपाचरं ।
प] येषां सं कको राजा दुषेदधिरजितेन्दरियः 1७! [प
पापदृत्तो बहिःशीरः पापमन्त्री नराधिषः |
९] आत्मानं सजनं हन्ति परजां हन्ति घुदुमेतिः ॥८॥ [७
११] सं हि प्ता परित्यक्तो रामश्चात्र कथं मवेत् ।
१२३] न डग्धो नातिदुःशीलो नापि क्षत्रियपांसनः ॥९॥ [८
"स,५१ ७ ६५०८ भ
न च पमे "गणे "दीनः कौसस्थोनन्दवर्धनः ।
१५] स्रं वीशष्गश्च न भूतानां सर्वेषां च हिते रतः ॥१०॥ [९
वितं पितरं पत्वा केकेय्या सयवादिनम् !
१६] करिष्यामीति र्मात्मा ततः म्वरजितो वनम् ॥११॥ [१०
केकय्याः प्रियकामार्थं पितुरद॑श्चरथस्य च ।
१७] हिवा राल्यं च मोगां श्च पविष्टो दण्डकं वनम् ।॥१२॥ [११.
१. केमवच-न।रामढ-मा।
२. ठव म-एुरा।
३. ~ ङणदाचर । म--श्षपयाश्वर ।
भम च--नः कषपाचर |
छ, भ च-दहि दुर्शाजः ।
५. भ च--प्रजारषट् ।
६. भं च~न ।
५७, २ च~ क्थ्न ।
८. बम छ-लु्ो।
९. ठ अब म~--नातिचन्नियपाप्मकः|
१०. के--घम्येेनः। भ च--षमगुणोर्दीनः ।
११. अ भ च-कोशस्या° ।
१२. म-नन्दि° ।
भ च~न ख तष््णिश्च।
१३. के रा म~-दणडकावनम् ।
२०५ वार्मीकीय-रापायणम्
न रापः करकश्ञस्तात नाधिद्वान् नानितेन्ियः |
१३] अनृतं दुशशरुतं वाऽपि नेव खं वक्तुपर्ैसि ॥१३॥ [१२
१८पू] धर्मो विग्रहवान् रामः साघु; सखमतिश्रवः |
१९३] राजा स्वस्य छोकस्य देवानागिव वासवः ॥१५।॥* [१३
कथं त्वं तस्य वैदेहीं रक्षितां स्वेन तेजसा ।
२०] इच्छसि भसम हरु भमामिव विवस्वतः ॥१५॥ [१४
शराचिषमनाधृर्यं चापखङ्धेन्नं र्णे 1
२२] रामा्धिं सहसा दीपे न भवेषु तमसि ॥१६॥ [१५
धनुन्यादितदीप्तास्थं शरदष्रममषभर्प ।
प्त] आश्चीविषमिव करुद्धं न राप द्ष्टुमईसि ॥*१७॥ [१६
राञ्यं घुखं च सन्यज्य जीषितं चेषएमास्मनः ।
२७] नवासादैयितु तात रामान्तकमिदीदैसि ॥१८॥ [१७
अप्रमेयं हि तत्तेजो यस्य सा जनकात्मजा । [१८
२८] भरियेभ्योऽपि ` प्रियतरा रामा राममनुव्रता ॥१९॥ [१९३
१. रा-दुःखश्चत व । अ च~-नैव चक्रा स।
२. कैरांअ म--ङोकानां।
३. छ अ ब म-अतः पर्मधिरूः पाठः-
रामाच सहसा दीप्त न प्रवेष्टुं स्वमहंसि ।
धनुन्यगदेतदीक्तास्यं शरं दष्डुममषणस् ॥
छ, छ-- ° नाचष्ट ।
५.कैराठ्व म-खडगधःं |
६. बं अ छ म--जतः परमाधेकः पाढः-
खङ्गाजहं हु राघवं शचचुखेनानिवदत् |
७. म--घनुम्याधित० । ब-धलुष्याहित० ।
<. ब अ म--शरं दष्टुमम्षेणम् ।
९. कं राख अ-नास्ति। १०. छ म-नेवासाद्०।
११. केभ च~--रामान्विकमिहा० |
१२. ब-ग्रियेभ्योऽपि । १३. अ अ छ---राममनुशनिता ।
आरण्यक्ण्डम् ४० । २५५ ॥ २०५५
न तं समर्थस्तां देतु रामवाहुवलाश्र्याम् । [१८३
२९] दीप्येव हुताशस्य शिखां दीक द॒ पध्यमाम् ॥२०॥ [२०३
किसु्यमं व्यथेधिमं इता ते राक्षसाधिप ।
३०] इष्टश्चेत् सं बने तेन तदन्तं जीविते तव ॥२१॥ [२१
३१] जीविते चैव राज्यं च सुखं चेव सुदूरम् । [२ष्
प्त] दौरात्म्यं यक्ष्यते राजन् रणे रामेण सङ्गतः ॥२२॥ [प
३८य१्] स सवैः सचिवः सार्धं संमन््रयितुमर्दसि ।
ए] पन््रयिता च प्ेज्ैः करत्वा निश्चयमाहे ॥२३॥ [२३
दोषाणां च गुणानां च सम्पधांयं बरावलम् ।
३७] आत्मनश्च वं ज्ञात्वा राघवस्य तथेव च ।
३८३] आयतिं तथां च ततस्त्वं कुमदैसि ॥२४॥ [२४
` अहं तु मन्ये तव नक्षमं रणे |
समागमं कोसरराजमूतुना ।
इदं च भूयः शृणु वाक्य॑मुक्तमं
३९] क्षमं च युक्तं च निक्ञाचराधिष ॥२५॥ [२५
इत्या रामायभे भ्रारस्यंकार्डे मारी चवाक्यं
नाम चत्वारश्च: सगः ॥४०॥
१.खअब ®--इतं।
२.राभवच- बाहुबल्लाश्रयात् |
३. व --वद्स्त ।
७. कं रा अ म-लयजके।
५.करारूञअ ब म--सप्रदश्यं।
६. भ च--भारत्ति च|
७, भ च - तद्व |
<. च-- यू । ४
९. अ भ च--कोश्रखराज> |
१०. अ--°सुद्यम |
१९१. भ च- नास्ति |
१२.केरारूबलरम च-नास्ति।
[व-8२] = [एकचतारिंशः सगः] = [दा-३ <]
पुरा वे बीयेमत्तोऽहं पयैटन् पृथिवीमिमाम् ।
४्] बल नागसहस्चस्य धारयन् पर्वतोपमः ॥१॥ [१
प्र] नीखजीमूतसङ्काशस् तथ्रकाचचनङुण्डलः ।
४३] भयं सस्य जनयन् किरीटी परिषायुधः ॥२॥ [रप्
५उ] आचरं दण्डकारण्य सुनिमां स्तानि भक्षयन् । [र
११३] विश्वामित्रोऽयं धमात्मा सत्रासं समुपागतः ॥३॥
१२्] अपि गत्वा दशरथ नरेनद्रमिदमव्रवीत् । [३
१३३] राजन् रक्षतु मां रामः पवेकाछे दर्पस्थिते ॥४॥।
१४] राक्षसेभ्यो भयं घोरं समुत्पन्ने नराधिप । [9
१६पू] इत्येवमुक्तो धमात्मा राजा दक्षरथस्तथा ॥५॥
ए] सुहतैमिरवं निश्ेष्ठो भूखा वचनमाददे । [५
२३] ऊनषोडशचवर्षोऽयं रामो रानीवलोचनः ॥६॥
न युद्धयोग्यतामस्य पश्यामि सह राक्षसैः । [र
प] कां नयतु मत्सेन्यं सर्व तेऽ प्रतिष्टितम् ॥७॥ [६
इयवपुक्तः स युनिस् ते नृपं पुनरब्रवीव ।
१.कैराखञअ व म--आचरन् |
२. भ च-विरईवामिनश्रोऽपि।
३. के रा--मत्वा |
४. भ च--ऽप्युपस्थिते |
५. भच--मारीचान्मे । ब--राङ्ष्ेभ्योपि ।
६. केरांकम च-युहूवैमपि।
७. अ --युद्धे योग्यत्तामस्य |
<. अमम च--तत्र।
आरण्यकाण्डम् १।१६॥ २०७
२५५] रामान्नाम्यवेकं लोके ' पर्याप तस्य रक्षसः ॥८॥ [८
बाखोऽप्येष महातेजाः पयाप्॒स्तस्य निग्रहे ।
२६1] यास्यामि रापमादाय स्वस्ति तेऽस्तु नराधिप ॥९॥ [११
इयेवसं्ता स युनिस् तमादाय सृपात्मजम् ।
३०] जगाम परमप्रीतो विश्वामित्रः खमाश्रमम् ॥१०॥ [१२
३१य्] स तथा दण्डकारण्ये पवंकारे तपस्विनाम् ।
३२३] बभूवोपस्थितो रामश्चित्रं विस्फायं कायुकप्र् ॥११॥ [१३
अजातव्यञ्जनः श्रीमान् बार एव दयमाननः ।
३३] एकवसख्रधरो धन्वी शिखी काण्डपलाश्वान् ॥१२॥ [१४
शोभयन् दण्डकारण्यं शमेन स्वेन तेजसा ।
३४] अदश्यत तदा रामो बार श्वन्द्र इवोदितः ॥१३॥ [१५
प] अथाहं मेषसङ्च्स्तप्रकाचनभूषणः ।
३६य्] बी छब्धर्तरो दपोदाजगाम तदाश्रमम् ॥१४॥ [१६
३६२] तेनाँ भषिष्टोऽहं तस्मिन पुष्ये महावने ।
३७] मां च दष्टा धतुः सज्यमसंभ्रान्तश्चकार ह ॥१५॥ [१७
३८३] अवज्ञाय वहं मोहाड् बारोऽयमरिति राघवम् ।
विश्वापित्रं पराम प्रदतोऽस्मि यथाघ्ठुखम् ॥१६॥ [१८
१. के--र।मान्नातिबरु । मभ च-- न्यक ।
२.कैराअ म--जोकं।
२. रा-- रसाः|
४. अ~ दस्यवसुक्तः ।
५. भ च-यशस्विनाम् ।
६. कं भ च~ दीप्तेन,
७. म भअ च~-इवोधतः।
८. भ च- ब्रञ्खवशरो ।
९. अ च-तमाश्रमम्।
१०. च तन इषः ।
१ १. अ~-स।
२०८ वाल्मीकीय-रापायणम्
३९] तेन मुक्तस्ततो बाणः शितः शछ्निवर्ेणः ।
प्त] तेनाहं वाडितस्त्रस्तः सुद्र पतितः पुरा ॥१७॥ [१९
४२] रामध्य शरवेगेन निरस्तोऽहपचेननः । [२०३
पराप्य सन्नं पुनस्तात खडा पतिगतः पुरीम् ॥१८। [२१३
४९] एवमस्मि तदा युक्तः कथचित् तेन संयुगे ।
५] अ्ृतांतेण बेन रामेणाकिकष्टकमेणा ॥१९॥ [२२
पया तु वायमाणो पै" यदि रामेण विव्रहम् ।
६] करिष्यस्यापदं घोरां क्षिपमाप्स्यसि दुस्तराम् ॥२०। [२३
कीडारतिविधिन्नानां समाजोत्सवकश्षालिनाम् ।
%७] राक्षसानां मयं घोरमनर्थं चापि र्स्य ॥२१॥ [२५
हरम्यपापादसंबाधां नान(पण्यविभूषिताम् ।
८] दरक्ष्यसे लं पुरीं ज्ड्माछुखां भैथिरीड्ते ॥२२॥ [२५
अष्वन्तोऽपि पापानि छचयः पापसश्र्यात् ।
५०] परपि्िनश्यन्ति मस्स्या नागहेदे यथा ॥२३॥ [२६
दिन्यचन्दनदिग्धाङ्गान् दिव्याभरणभुषितान् ।
४९] दरष्यस्यभिहतान् भूमौ रणे रामेण राक्षसान् ॥२४॥ [२७
१.म-चितः।
म--~-अश्चषताख्चण ।
केरा च--बणिन |
भ च~---वायमाणोा.ऽय |
के अ--स्यापदां ।
भं च~-चोपल्लष्स्यसे |
भ च-अङुबाणा हि | म~--अकुर्वतो ।
भ च--पापसंचयान् |
ब--मस्स्याशानां हदा |
-- मत्स्या नाशे |
9 {५ & 6 ¬ 9 ४ ६९
म--मस्स्यनागहदे ।
आरण्यकण्डम् १ । ३० | २०९
हृतदारन् हतधनान् दश्चाभिद्रकतो दिक्नः |
५२] इतशेषानशरणान् द््ष्यसि खं निशाचरान् ॥२५॥ [२८
शरजाटपरिक्षिदा्ैधिन्वाटा समाता ।
५३] पदग्धमवनां खट दरष्य॑सि चं निश्चाचर ॥२६॥ [२९
प्रमदानां सहस्राणि तव राजन् परिग्रहः । [३०३
५९] सीतारैतोः समस्तानि विद्रविष्यन्ति रावण ॥२७)॥ [३२३
आस्मनश्च दक्षग्रीव पुरस्यान्तःपुरस्य च |
५५] राक्षसानां विनाशाय मेथिीमानयिष्यसि ॥२८॥ [३३
सुखं इद्धि च राज्यं च जीवितं चेष्टमात्मनः । [३१३
५.८] यदीच्छसि चिरं मोक्ठुं मा था रामपग्रियम् ॥२९।[३४३
निवायेमाणः घुदा मया ठं
परसह् सीतां यदि पपषयिष्यसि ।
गमिष्यसि प्षीणबलस् माहे
५५९ | यमक्षयं रामश्ररास्तजीवितः ॥३०॥ [३५
इत्याषं रामायणे आररण्यंकाण्डे मारीचवाक्यं
नाम एुकुचत्वारश्षंः सगे: ॥४१॥
१. र-दिशाः ।
२. च--कप्तामसिज्वाल्ाः |
३. भ च--द्क्षयसे |
७. अ ब म~च । मच-द्'
५. भ-~--रामशरा त्तजीवितः । च--°शरासजी ° ।
६. अ च- नास्ति|
७.केरारुबम म च-नास्ति।
[व-४३]-[हिचलारिंशः सगं ]=[दा-३९]
एवमस्मि पुरा युक्तः कथचित् तेन संयुगे ।
६] इदानीमपि यद् त्तं तन्मे शृणु द्चांनन ॥१॥ (१
राक्षसाभ्यामह द्राभ्यां मृगरूपधरो वनम् ।
७] प्रविष्टो दण्डकारण्यं घोरं युनिजनाथुंतम् ॥२॥ [२
दीषेजिहयो महाकायम् तीकष्णदषरो महावलः ।
८] विचरन दण्डकारण्यं मांसमक्षो महाशनः ॥३॥ [३
अशिहोत्रेषु बेदीषुं चेयेकषेषु चावस ।
£| अखन्तनियताहारां स् तापसास्तानमक्षर्यैम् ॥५।॥ [४
निहत्य दटण्कारण्ये तापसान घमंसंभितान् ।
१०] रुधिराणि पिवस्तेषां तथा मांसानि मक्षयन् ॥५॥ [५
युनिपांसाशनः करूरस् जासयन् वनगोचरान् । वि
११] वसारुधिरसिक्तोऽहं विभ्व॑स्तं दण्डकं वनम् ॥६॥ [६
` प्रविश्य दण्डकारण्ये विचरन् राममभ्ययौम् । [फ
१] तापसोऽयमसु्गाला पुरा वेरमवुस्मरन् ॥७॥ [१०१्
म~--दुद्ाचनेः |
भ च-द्ाभ्यामर्थेतश्च समःगतः |
ला-सुनिजनेयुत ।
अ--वेदेही १। म~ वेदेषु ।
के-चैतय बृदेषु ।
८ राज म्-वा चक्षन्)
- क रा--तनमश्नयत् । म अ--तानसक्षयय् |
८. छ अ ब~ सचेताच् । म- सितान् ।
९.ङ्ञअ वब म--मांसाशनकरख। १०. भ च--विश्वस्तो।
११. भ च--तथाहं | ` १२. अ--°मभ्ययो |
@ 2 < %€ € ‰%
आरण्यकाण्डम् २ । १५ २११
तेन युक्तास् जयो बाणाः शिताः श्निवरईणः |
१९] विकृष्य बलवच्चापं सुपणानिलनिःखनाः ॥८।॥ [१०३
तेर्बाणिदण्डङारण्ये निपात्याश्षीविषोप्येः \
२१] छृतं वितिभिरं सर्वं रामेणारकिरुषटकपेणा ॥€॥ [११
ते वाणा वजरमङ्ाशाः सुघोरा रक्त मोजनाः ।
२२] आनजध्तुनिङिताः स्वे यस्त्रीन् सुसपाहितान् ॥१०॥{१२
२३] पराक्रमज्ञो रापस्य राजन् इष्टमयः पुरा । ° [१३य्
२६1 शरेण भक्तो रामस्य कथित् राप्य जीवितम् ।११।[१७्
फ] समीपं यदि गच्छेयं तदन्तं जीवितं च मे। [प
दक्षे इषे हि पर्यामि चीररुष्णाजिनाम्बरम् । [१५
३३1 शरचापधरं रामं पाक्षदस्तमिवान्तकम् ॥१२॥ [१५५३
अपि रामसदस्ाणि भीतः पश्यापि रावण । [१६य्
३२ रामभूतयिदं सवेमरण्यं परतिभाति मे ॥१३॥ [१६३
ए] राममेव हि प्यामि रदिते" राक्षसेश्वर ॥१४॥* [१७
रकारादीनि नामानि रामत्रस्तस्य रावण ।
२५] रत्रानि चेव रामाश्च जस मरञ्चनयनि मे ॥१५॥ [१८
न ~ ~ ~
१. भ च-दर्डकारण्यं |
२. भ च-निदयु्छाशीवि° |
३. भ च-भ्रतः परमकः पाठः-
उद् भ्रान्तश्जस्तमुच्छोऽहं ताबुभा र'क्षसो इतो ।
ततः प्र्रजितो मीसूसापख्योऽदं समागतः |
श्र, अच-समीपेपि न। ५. भ --श्चमिरा० |
६. छ ञअ ब-तभिवारण्यं सवं च|
७. म--रदहितं ।
<. भ च- भरतः परमधिकः पाडः ~
इट्ठेवा स्वपथि (चि ९) त रामसुद्धिजाभि निचेतनः |
९. रा वाक्यानि। १०. ठ--रामाच् |
२१२ वाल्मीकीय-राएयणम्
प] रणे रामेण ते युद्धं न क्षमं वीयेकाटिना ।
३६३] न ते रामकथा कां यदि मां पष्टमिच्छसि ॥१६॥ [२०
इदं वैचो बन्धुनना्थविद्धये
पयोच्यमानः यदि न ग्रहीष्यसि ।
हितं ततस्त्यक्ष्यसि जीवितं परियं
९२] हतोऽद्य रमेण शरेरजिदह्यगेः १७ [२६
इत्या रामायणे आरण्यर्काण्डि राम पौर्षवैणेन
नाम द्विचत्वारिंशः स्मः ॥४२५
१. म-- युद्धे ¦
२. अ-- दष्टुमिच्छल्ति |
३.गलख्बवम-षखवो।
. रा म~ मयोश्यमानं |
५. अ म--भ्रिये |
६. भ च-नास्ति।
७. भ च --रामपोरषाख्यानं ।
८्.कैराखबमम च--नात्ति।
[व-ष४] = [त्रिचतवारिशः सर्गः] = [दा-४०]
मारीचेन तु तड वाक्यं पथ्यमुक्तं निशाचरः ।
१] हितं न परतिजग्राह मर्तुंकाम इवौषधम् ॥१॥ [१
तं पथ्यंहितवक्तारं मारीचं राक्षसेश्वरः |
२] अव्रवीत् परुषं वाक्यमयुक्तं काखचोदितः ॥२॥ [२
कि किमेतदयुक्तार्थं मारीच मयि कथ्यसे ।
३] वाक्यं निष्फरटमयर्यं वी जसुप्रमिवोषरे ।:३॥ [३
चद् वाक्यै न पया ग्राहं मतुः रामस्य सयुगे ।
९} धरमैदीनस्य मूखस्य सानुजस्य विरेषतः ॥४।॥ [४
यस् यक्ता सुषटदो रामो मातरं पितरं तथा ।
५] स्रीवाक्यं प्रातं श्रवा वनवासमुपागतः ॥५॥ [५
अवद्यं तु मयां तस्थ राप्य खरघातिनः ।
६] प्राणैस्तुस्या वनात् सीता हतंग्ा तेव संज्निधौ ॥६।[६
एषा मे निशिती उुद्धि्मारीच हदि वतेते ।
७] न व्यावर्वयितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरारेः ॥७॥ [७
"व
१. ङ अ ब~-चमयुक्त ! राम-क्षम युक । (क- पुस्तकेऽपि मूले
“खम युक्रः› इव्यव पाठः |}
२. ब~--निशाचर |
३. अ म--प्रतिषिदवङ्कारं ।
%. अ मभ--राच्तपश्वर ।
९१. ॐ पारस्य: ।
६. अ म- मत्तं ।
७, छ अ ब~ पित्तरं ¦ य च--प्राङ्तः |
८. भ च--खयुगे ।
९. म- हंतव्या |
१०. भ च-सयुगेन च |
११. भ च~ निष्टिता।
२१४ वाल्मीकीय-रामायणम्
दोषान् गुणान् वाप न मे वं वक्तुमहेसि ।
८] अपायमप्युपांयं वा कार्यं वा सविनिश्वयम् ॥८॥ [<
पु्टदौ तेन वक्तव्यं प्रथितेन विपश्चिता ।
ए] पबद्धा्जछिना राज्ञे यदरकषेद् भूतिमात्मनः ॥९॥ [९
वाक्यं चापरतिकूटं हि यदपूर्वं हिते खमम् ।
१०] उपचारेण संयुक्तं वक्तव्यं साधु पाथिवे ॥१०॥ [१०
सावमान तु यद् वाक्यं न्यायतो हीनमुच्यते |
११] नाभिनन्दति तड राजा मार्बदो मानवजितम् ॥११॥ [११
प रूपाणि राजानो धारयन्ति महोजसः ।
१२] अप्रेरिन््स्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च ॥१२॥ [१२
प्रसाद चापि कुषेन्ति वाक्यात् कर्यं तथेव च ।
१३] तस्मात् सवास्ववस्थासु पूज्यमानाश्च पाथिवाः॥१३॥ [१३
त्वं तु घर्ममविज्ञाय केवरं मोहमास्थितः |
१५४] अभ्यागतं मां दौरात्म्याद् परुषं घक्तुमर्हसि ॥१४॥ [१५४
ुणदोषो न पृच्छामि क्षमे वा यदि वाक्षमम् ।
१५] अरस्मस्तु तावत् कसे मे साहाय्यं दातुमेि ॥१५॥' [१५
री
१.केरारुअवब म~-क्तम्हषि।
२. कै--जपायं वाप्यु° |
३. के रा म-घुहदानेन ।
%. म ठट--यद्रक्षय | ब--यद्रचा।
५. अ च~ प्रतिभू ।
केराअम-च प्रतिद्छ
£. अ च --मान्)
७. भ च--कप |
८. ब अ म~ पेदव |
९. के--रर्वुभह स ।
१०. ड नास्ति |
आरण्यकाण्डम् ४३ । २२॥ २१५
त्वं काश्चनाभ्यां पादाभ्यां मृगरूपधरो भव ।
रनणृंडो संगो मुता रन्नचित्रतनूरुहः । [१८प्
१६] पलो मयानो ` वेदेदं यथं गन्तुमरैसि ।।*१६॥ [१८३
स्वां व मायामयं दृष्टा काञ्चनं जातविस्मयों ।
१७] आनीयतामेष इति रामं वक्ष्यति मेथिली ॥१७॥ [१९
अपक्रान्ते च काकुस्स्थे लक्ष्मणे च यथासुखम् ।
१८] आनयिष्यामि वेदेहीं सहक्ताक्षः शचीमिव ॥१८॥ [२२
एवं कृतमिदं कायं निर्वाधं भविष्यति ।
२१] गच्छ सौम्य शिवं मार्ग कारयस्यास्याथसिद्धये ॥१९।॥[7
प्राप्य सीतामयुद्धेन वच्चयिला च राघवौ ।
२०] टङ्कामभिपतिष्यामि कृतकायस् स्वया सह ॥२०॥ [२५
एवं तेऽस्मिन् कार्ये तु तर्सदायेन राक्षस ।
7] राज्यस्यार्धं मदास्यामि मारीच तव सुव्रत ॥२१॥ [२३
एतत् कायेमवश्यं मे बलादपि करिष्यसि ।
२१] राज्ञो हि प्रतिकूखो यो न जातु सुखमेधते ॥२२॥ [२६
१. म च-- पाशाभ्यां |
२. भ--रनश्ो्गो ।
च --रन्लश्टगमयो |
३. खअ ब म--्रतः परमाधिकः पाटः |
त्वां तु मायामय द्वा चित्रणं मनोहरम् ।
%. भ च- प्रलोभयित्वा ।
५, छ ब-नास्ति।
६. अ च--चित्रवणं मनोहरम् ।
४. १
५७, क मह ।
८. म~ निराबाधा |
९.राछञअ ब--करिष्यति।
२१६ व्रस्पीकीय-रापायणष् |
आपाय तं जीवितसक्॑यं ते' ।
मृ्युधुषस्तेऽच पया विशेषे ।
एवं धरुवं चिन्तय यत् पुनीते
पि] सचिन्त्य तत्वं कर् यन् मतं पे* ॥२३॥ [२७
इत्या रामायणे श्रारणयकूण्डे रावशवाङ्यं
। कि
नाम न्रिचस्कारशं; समः | ४२॥
१. भ च-
२. रा अ~ तस्य |
३. भ च--गते।
@. भ च--धमततं |
५ केराङबमम च--बास्ति।
[वं-४१ ] = [चतुश्वत्वारिंशः सगः] = [ दा-४१]
आज्ञपरे दारणे वाक्ये भतिकूे निक्षाचरः ।
१] अत्रवीत् परुषं वाक्यं मारीचो नेक्रताधिवैम् ॥१॥ [१
केनायमुपदिष्टस्ते विनाश्चः पापकर्मणा ।
२ सपुरस्य सराष्रस्य सापासस्य प्षपाचर् ॥२॥ [२
कस्त्वया सुखिना राजन् वद॑ति च॑ नृशंसरत् ।
३1] केनेदमुपदिष्टं ते मृयुद्रारमपाटतरं ॥ ३॥ [३
रात्रवस्तव सुव्यक्तं हीनवीयां दश्चानन ।
९] इच्छन्ति लां नाशयितुमर्परुदं बरखीयसा ॥४॥ [४
केनेदयुपदि ते शरेण कुद्रकर्मणा (५ [५प्
२} बद्धाः खल न बुध्यन्ते सचिवास्तव रावण । [प
६] ये* सामत्यथमापन्ने नयन्ति न शाश्वताः ॥६॥ [६उ
८ अ,
अमत्यिः कामत्तो हि राजा विषयमाध्रितः।
७] निग्राहः सवेथा स चं निग्रा्चान् न निष््से ॥७॥ [७
१. के रा--भतिकको ।
२.कैराखञअव म-नेताधिपम्।
३. छ अ--वदन्ति च । ब-वदेति च । भ च~न नदति ।
४. छ-- चृशसवव् ।
५. छ अव म-नास्ति।
६. भ च --विनश्यन्तमषप० ।
७. ब ङख- यत् ।
८. कैङम ब~--जमात्याः | रा अ--अमास्याः।
९. अ ब--विनयमादृतः । रा छ अ ब म--विषयामवृतः ।
भ च --विषयमास्थितः |
१०. छ ञअ वब म-निग्राह्य।
२१८ वार्पीकीय-रमायणप्
धर्ममर्थं च कमं च यक्शश्च विपु सुति ।
८] स्वामिप्रसादात् सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर ॥८!॥ [८
९] विपर्यये हि तिष्ठन्तो मन्त्रिणो घनदानुन ।
वरलिनं स्वाभियेकरये पराप्तुवन्ति सवान्धवाः ॥*९।॥ [९
राजमूलो हि विजयो जयश्च जयतां वर ।
१०३] तस्मात् स्वांखधस्याघ्र रक्षितन्यो नराधिपः \॥१०॥ [१०
न चापि प्रतिकूखेन नाविनीतेन रावण ।
११ राज्यं पाटयितु शक्ये न तीक्ष्णेन निशाचर ॥११। [११
१५३] रक्यर्माणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा | [१५७३
निःसश्शयं विनश्यन्ति राजन् स॑ निशाचराः |
१६] येषां खं कको राजा दुञद्धिरजितेन्दरियः ॥१२॥ [१५५
तदिदं काकतालीयं घोरमाप्तादितं मया ।
१७] अत्र किं शोमनं यत् व सेन्यो विनश्चिंष्यसि।१३॥ [१६
मां निय वु रामोऽसौ न चिरात् खां हनिष्यति । `
प] एतेन कृतकत्योऽस्मि भियेयं द्विषता सह ॥१९॥ [१७
दशनादेव राभस्य मृतं मासुपधास्य ।
२०. आत्मान निहते विद्धि हृत्वा सीतां च जानकीम् ॥१५।[१८
आनयिष्यसि चेत् सीतामाश्रमात् सितो मया ¦
२१] नैव तमसि नेवाईं नेव लङ्का न राक्षसाः ॥१६॥ [१९
१. भ च व्यसन |
र.रारुअवब म~ नास्ति। के प्रान्तभावे परहस्तेन किखितम् ।
३. ब-- विनयो |
४. कराड अ म--रदमाणा।
५. भ च-- यस्त्वं |
६.केराङअवबम--°्पि विनश्यसि)
७. ऊ अ ब म--एतेनाङ्त० ।
आरण्यकाण्डम् ४९ | १७ ॥ ५
निवायेमाणस्तु मया हितैषिणा
वचो न गृह्णासि हितं दक्षानन ।
परीतकाखा हि गतायुषो नरा
२२ हितं न गृह्णन्ति द्विरीरितम् १७ [२०
इरा रामायखे भारख्यकार्ड रावगर्महर नाम
चतुश्चत्वरिंशः सर्गः ॥४४।।
जि -णाक- य
१. रा~- गृह्णन्ति ।
२. अ--रदणविगर्हयं ।
भ च-मारचवाग्य रवणगहयं |
३.केरोखबमम च~ नास्ति।
ॐ $ ¢ 1९
[ व-8& |=[ पञ्चचतारिशिः सगः ]=[ दा- |
९पू] भूय एव तु मारीचो रावणं वाक्यमव्रवीत् ।
२१ | आकेशग्रहणाद् राजन् वक्तव्यस्त्वं मया किं „१
आत्मनश्च हिते कार्थं तव चेव न स्यः ।
प] घर्मे पुरस्करत्य मया कार्यं हितचिकीषेणा ॥२॥
न कामास्मतया धर्म परिस्यक्तपिहार्हसि ।
प्र] सत्यधमेभुवो दारान् नं तमानितुमरैसि ॥३।
पुरस्तादेव रामस्य गुणास्ते कीतिता मया
३] भूय एव वै वषष्यापि धय तस्य महास्प्तः ॥४॥
पु] तस्य धर्म निवोधं ते यत् पुरेरपि दुष्करम् ।
प्त] पुराऽध्युषितमस्माभिर्जनस्थानं वश्चीकृतम् ॥५॥*
विराधर्् सुबाहूश्च दुराधषों महावरौ ।
प] तीक्ष्णदंष्रौ महाकायौ बलिनौ राक्षसेश्वरौ ।
४३] निहत्य विजनेऽरण्ये रमते रक्ष्मणाग्रनः ॥६॥
१. कं म--खन्त्य्य धमन् सुवान् सुवादात् ।
रा-- ;, मात्मना वादान् |
ख ब अ-- , धमाच् दुवौत् ।
, कै रा--ततत्वमाने° ।
ख अ ब म- त्व द्याने |
रख-ते।
च--भयंतस्य महाबद्धो |
भ-- चेव)
म-नेरोध।
च-- नास्ति
भ--विराधं च सुबाहू ।
&. ब म--राचसश्वर)
4
^ @ ॐ = 5 £
आरण्यकंण्डम् ७५ । १३ ॥ २२१
तस्य दारातुदारस्य निरस्य हरस्व |
६] विनाकशषमनुपश्यामि न चिरादात्मनस्तथा ॥७॥
© ॐ ॐ
मषयेतं च काङ्कत्स्थः कचिदन्यन्यतिक्रमम् ।
७] सतां धमेमनुस्परत्य न तु दारपपर्षणम् ॥८॥
सर्वखहरणादेतेदेवं कमं जुरथप्सितम् ।
८] खप्राणीन् प्राणिनो हतर दिता छ्ुर्वम्ति विक्रमम् ॥९॥
स रामो दारदरणान्निृतस्तेऽन्तक्इ भवेत्।
€] तदनागतमेवीत्र बोद्धुमहेक्षि रावण ॥१०॥
कामाट् द्रेषादमषाच प्रकृत्या इहविक्रमः ।
१०] स तप्यमानसतेनखी समुद्रमपि शोषयेत् ॥११॥
त शङ्खमिरनासाद्यमासाच न भविष्यसि ।
१९१य्] न चास्मिन् सं मति कुया रामदारातुधं्षणे ॥१२॥
११३] विभंशन् नः तु पश्यामि सुनीतस्य कामपि ।
यदि बवाऽप्यपनेष्यामि मृगरूपेण राघवम् ॥१३॥
के ब छ--निङ्प्याहर ० ।
अ म-तिनाशमन्न पश्याभि |
केराअम मभ च--मषयन्रदि।
. भ च--काचददय व्य |
भ च~ शइरणादेत्तत् |
भ च-्वारजगुष्सितम् ।
ब ङ--स्वदखाच् । भ च--स्कन्प्राणाच् !
अ वम-रिडुभवेव्।
अ म-तदुगतत° |
.भच-समति कांचिद् ! के ङ अ म~--स रति ङयौद्
.केञअम च-°ुदशने।
, अ~ विष्य |
१३. भ च -- नानुपश्याम |
१४. म च--चप्यप० |
© ¢ @ ॐ ‰ ~ ~ <
ऊ
©
2 ५
~€ = ‰*@®
आरण्यकाण्डम् ४५ । २२ ॥ २२३
१६] प्रतियाहि पुरीं छ्डामहृखा रामकिल्विषम् ॥२०॥
उच्यमानोऽपि मद्राक्यं न गृह्णीषे दक्ञानन ।
२०] क करिष्यामि मन्दासा करिष्यामि तव प्रियम् ॥२१॥
२१३] अकां यादे वा कार्यं परियमिच्छसि चेत् पमो ॥२२॥
इत्या रामायणे भ्रारयकाण्डे मारीचवाक्यं नाम
पञ्चच॑स्वार्शिः समैः ।४९।
१. भ~ गृह्णीयात् ।
च--युह्ीया |
2. भ च-- मन्दात्मन् ।
३. म--हरिष्यामि ।
. भ च-- नास्ति)
प. केराछ्वममच-नास्ति।
[वै-४७] = [षट्चत्वारंशः सगः] = [दा-४२)
मारीचस्य तं चद्ुत्वा करिष्यामीति वे वचः ।
१। रावणः भीतिमहूवाक्य मारीचमिदमत्रषीव ॥१॥ [५
रामो राञ्यात् परि ग्रो मन्त्रहीनो वनेचरः ।
२] फ करिष्यति मारीच शक्रतुस्यवखोऽपि सन् ॥२॥ [प
मक्ष्यभ्रुतः स वै रामः किं तसुद्विनसेऽनघष ।
ष] बल्मारमतां संख्ये रेश्व्ये च निरीक्षणे ॥३॥ [प
३३] कथं रामाद् विद्रीनाथाह् भयं मारीच पश्यसि ।
राज्यभ्रष्टस्य दीनस्य पारीच त्वे बिमेषि किम् ।
फ] हीनसाधनपित्रस्य पानुषस्यारपमेधसः ॥४॥ [7
अगतिस्तत्र मत्यानां रक्षसां तिदित गतिः।
9] मेधिरीमहमादाय उत्पतिष्ये विहाया ॥५॥ [प
प्यतरादण्यसो रामः परं पारं समाध्ितः।
५| फं करिष्यति छङ्कायां पतन्नपि यथाबख्प्रू ॥६॥ [प
सुराश्चासुरसंघाश्च न मे प्रतिबछा युधि।
६] चयाणापपि खोकानापरमस्मि निवारणे ।७। [१
१. ब ङ-स ! म--च |
2. अ-मक्रे्टीनो ।
३. के रा म--मक्षमूतः ।
४. भ च- निरीक्षतां ¦
५. छ अ ब म--श्रगतिस्तस्य ।
६. अ ~-विहता |
७. अ~--डपत्तिषटे |
रि 1
आरण्यकाण्डम् ५६ । १५॥ २२५५
मया विक्रम्य श्ञक्रोऽपि मत्तेरावणपास्ितः ।
७] सवजश्वासंनिर्मभ्रः समसेख्िदरै; सई ।॥८॥
श्राता मे धनदश्चेव यमोऽपि बरूणस्तथा ।
८] स्वे च परथिवीषाखा अवशाः स्थापिता वहे ॥६॥
जेखोक्यं निभतं इत्लं वशे च स्थापितं मया ।
६] मच्छाप्रनावघुष्टे ठ बिभेति स कथं मवान् ॥१०॥
शङ्करः क्रीडमानश्च उपया सह पर्वते ।
१०] सुजाभ्यायु दतो वीयां च अर्तोऽमवर्च॑दा ॥११॥
१२३] वेहाययेन यास्यामि सीतामादाय राक्ष ।
छङ्ां चापि प्रवेष्यामि निमिषे इततररः ॥१२॥
१३] सागरेण परिशिष्रां चिक्टश्चिखरे स्थिताम् ।
लङ्कां गन्तुं कस्य शक्तिः खमेऽपि खमंनोरथेः ॥१३॥
१९] मायावी ख समथश्च कती शक्तश्च बुद्धिमान् ।
परलोभमयिता पेदे क्िपमन्तहिती मव ॥१४॥
१५] सवंयेव सम्पधेयांश मोहयिता च राघत्रम् ।
मुरि्द्धो गमिष्यामि इृतार्थेनान्तरालसना ॥१५॥
१. छञअवब म---शखमाश्रितः।
२.कराकअ ब म--'साशनि्भ्ः ।
३. क्राटख्ञअ ब म-मच्छस्चानावधुष्ट)
@. भ च~--न बिभेति।
५, अ--्मया |
६.छबमम च--ऽमवं तदा|
७. अ--परयाभि |
८,
ह ब~ निमेषण | ध
९.ख्बम च-सुमनोरथः।
१०. रा--दजी |
१९. करा अ म---म्येव।
१२. ब ठ अ-सप्रदायाश । म~--सप्रवष्यश् ।
यानन
२२६ वारमीकीय रामायणम्
१७] एवं ससान्तितस्तन मारीचो रावणेन वें ।
१८प्] विनिश्वस्य युहुशचेव चदुःखः स राघवात् ॥१६॥
तमन्यः कृष्यमाणमिद्दियाणां वक्षातुगम्।
एप] अश्चक्नुवन् वारयितुं मारीचो ह्यभ्यपद्यत ॥१७॥
रामादपि चं मतेव्यं मर्तव्यं रावणादपि ।
व] उभाभ्यामपि मत्यं वरं रामो न रावणः ॥१८॥
प्र] उयाय परिदुःखातेस्यक्रा जीवितमालसमनः ।
१८] प्रतस्थे मनसा पूर्वं दशग्रीवेण नोदितः ॥१९॥
हस्या रामायये भारय्यकायदे रावशवाक्य
नाम बट् चत्वारिंशः सगे: ।४६॥
१.खअच--सख सान्स्वि्त° |
२. कं रा--राधवम् ।
२३. म--भशभनुबद् |
४. ब~ परदुःखातेः
५. भ च~ नास्वि |
्केराछबममभ ब~ नास्ति।
[व-8८ ][ सप्तचत्वारिंशः सगेः]-[दा-४२)
स चात्ममरण त्गाला सश्चयं परमं गतः ।
१] अकामो भयसंविप्रो निःश्वस्य च सुहस्तदा ॥१॥ [1
निश्चितं रावणं दृष्टा मारीचो मयविहलः । [क
२] गच्छामीयत्रवी् दीनो भयाद् राक्षसमीश्वरम् ॥२॥ [१ उ
दृष्टश्चाह से रामेण श्षरचापातसिपाणिना ।
प्त] मद्बधोश्रतश्चस्रेण विनष्टं जीवितं च मे ॥३॥ [२
पप] एष गच्छामि हेः तात खलजि तेऽस्तु निक्ञाचर । [४३
मरष्स्स्व मवत् तेन वचनेन दश्चाननः ।
३] परिष्वज्य च चुश्छिषटमिद् वचनमव्रवीत् ॥४॥ [५
एतत तु वीर्ययुक्तं ते मच्छन्दादिव भाषितम् ।
इ] इदानीमपि मारीच मन्यसे मां निशाचर ॥५॥ [६
आरोह तमिदं दिव्यं कामगं रबभुषितप् ।
५] मया सह रथं युक्तं पिश्ञाचव्दनेः खरः ॥६॥ [७
ततो रावणारी चौ विमानमिव ते रथम ।
£] आरुह्य ययतुः शीघं रापाश्र॑पपद्ं प्रति ॥७॥ [८
तथेव परयमानौ तौ पत्तनानि वनानि च ।
७] गिरश्च सरितश्वेव सरांसि नगराणि च॥८।॥ {१०
सैप्राप्य दण्डकारण्यं राघवस्याश्रमं प्रति ।
८] ददश्न सहमारीचो रप्रणो राक्षपश्वरः ॥९॥ [११
१. अ च-निरिचख
२.भ च-च।
६. कैराङ्बयमभच-ते। ४.मच-माषतः,
५. म च--रथे) &. अव ~ राघवस्य श्रमं प्रति|
२२८ वाटमीकीय-रापायणम्
अवतीर्य रथात् तस्मात् तप्तकाचनमुषणाव ।
९] हस्ते श्रदीत्रा मारीचं रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥१०॥ [१२
१०] एतहू रामाश्रपपदं ख्यते कद रीडतम् । [१३
प] नानापक्षिगणेशित्र वुष्टवाग्मिरलङ्ुतम ॥११॥ [
प] मनोहरेस्तरूगणैः पुष्पवद्धि विभूषितम् ।
१०३] क्रियतां तत् संखे शीघ्रं यदर्थं वयमागताः ॥१२॥ [१३३
स रत्रणवचः श्रत्वा मारीचो राक्षसाधिपः ।
१३३] म्रगो भूतवाऽश्रमपदे रामस्य विचचार इ ॥१३॥ [१५
पर] विषाणी छोभनीयश्च काचनश्चारुसपरमः।
६] रुकमबिन्दुशषतेश्चित्रः पवाटमणिभूषितः ॥१५॥ [१५
सुंक्ताजार्परिच्छन्नः स बभूव मनोहरः ।
१२] घुसारास्वकनिमेशितरेः पार्थैः यमानंनः ॥१५॥ [7
१२१] जातरूपमयेः गृदधेश्वुर्भिं मणिभूषितः
प] सवेतश्चिचन्द्रशच रुक्मताराविचिक्नितेः" ॥१६॥ [1२
१५] ततोऽस्य बुद्धिरभवत् तस्मिन काटे गतायुषः |
प्र] अस्याश्रमपदस्याग्रे परिवतितुमोजसा ॥१७॥ र
नि 1111
१,केराखअबम-सवे।
2. भ च--विरखपे |
३. अ-सुङ्टाज्लः |
४. रा-सुसागंकनिभः° ।
ख्अव म-सुसारगभार्कनिमैः |
के--चचार नाल्ञाकनिभ
५ रा-सवद्युभाननः ।
६. भ च---तश्ारचन्द्रेश्च |
७. भ च-गविचिच्रितः।
आरण्यकाण्डम् ४७ । २३॥ २२९
१५३] अकार्यं यदि वा कार्थं कतैव्यं' नात्र सश्षयः।
मरतुराज्ञाथिना शीघ्र स्वर्गं वौप्यभिकाडता ॥९८॥ [1
१५५] स्म्रता रापस्य वीर्यं च भवुराह्नां च दारुणाम् ।
श्रेयो मम स्यान् परण न जीवितमिहात्मनः ॥१६॥ [प
१६] एतां बुद्धिं समाश्रि इत्वा निश्चयमात्मनः ।
१७पु] मृत्यु चात्मनि सिन्य मारीचः प्रचचार ह ॥२०॥ [प
7] प्रकीडितः स विक्लष्धो खाडव; स षदे षदे |
१७] समीपे तस्य रामस्य सीतायाश्च मनोहरः ॥२१॥ [प
स आप्रसादाभिजनोपपन्न
मारीच उग्र नरदेवपुत्रम् ।
रामं परतिन्नाऽभिरत बनध्थं
१८] दृष्रैव ते धर्मपये निविष्टम् ॥२२॥ [कि
तस्या विद्रेऽभिगतार्मनिन्धां
भमामिवाकंस्य विश्ोभमानाम् ।
स घन्दुतरोऽय दर्दशे सीतां
१९] सीता च तं सन्नचरं ददश्च ॥२३॥ [ष
इत्या रामायणे भारभ्यकार्डे मारीचगमनं नाम
स्तचस्वारिक्षः सगः ॥४७।|
१. छ ब--गम्तभ्य ।अ म--चन्तम्बं |
२. अ च--चाप्यमि०।
३. भ च~ सहसा श्स्युचोदितः।
ट. छ अ ब-- मनस्विने | म~ मनोर |
५. भ--तत्याभिद्रे |
६. के--°भिमताम ° ।
७. भ च--प्रमामेवाकं स्वभिशोभ० |
८. अ---सुन्दपुत्रोपि नि° ¦ अ च--सु्दपुत्रः रद्द
९. भ च-नारित।
१०. कराठवमम च~ नास्ति|
[वै-8९ ] = [अष्टचत्वरिंशः सग; ]=[दा-४२, ४३]
मणिपवरभृङ्ाग्रो मीतस्पितमुखाङृतिः । [१५३
प] किञ्िदभ्यानतग्रीव इन्दरनीश्चिरोरुहः ॥९॥ [१६
प्त] ऊन्देन्दुदेससदशेनोदरेण विराजितः । [१५७
१३] हेपरंजतचित्राभ्यां पाश्वाभ्यापरतिक्ोभितः ॥२।॥। [१
वेय सदशखुरस्तात्रजासुः सुसंहतः ।
प] इ्द्रायुधसवर्णेन पुच्छेनाभिविराजिर्तः ॥३॥ [१८
विचित्रपृष्ठराजिश्च चकुकर्णो पदाहतुः ।
प्र] रामाश्रमपर्दद्रारि विचचार यथाघुखम् ॥५॥ [२३
स राम पर्णशालायामुप विष्टं महारथम् ।
प] जगापर मन्द सोवणेः सवैगाजाणि दक्चयन् ॥५॥ [प
फ] ततः सीता मग दृष्टा कुष्ुपानि विचिन्वती । [सग ४३, १पु
प्रहृष्टा चानबयाङी विस्मिता च वरानना | [२
प] मतीरमभिचक्राम रुक्ष्मणं च महाबरप् ॥६॥ [२
१. अ च--शगाग्रः )
2. अ --भीतः स्मित० । भ च-सित्ताल्ित ° ।
३. के म व--किञ्चिदुभ्युन्रत० ।
%. म च--विराजता।
५. छ म~--हेमरजत० ।
अ हेमराजत ० ।
8. भ च -वेडूयेसद्शसुरस्तयुज्ञानुः सुसहितः ।
७. अ च -- विराजता |
८. भ---अप्रपद् हरि ।
&. अ-~-सखा।
आरण्यकाण्डम् ५८ । १७ ॥ २३१
व्याहृतौ तौ नरव्याघ्रौ वेदेद्या रापलक्ष्मणौ ।
प] वीक्षमाणाथे सा ताभ्यां दशयामास ते मृगम् ॥७॥ [४
बभूव हष्टा वैदेही सुहेदरुदीक्षती ॥८॥
पप] तं मं काश्नं दृष्टा दिव्यं भगमिवाम्बरे । [7
५५] उवाच राघवं सीता समितपु्ाभिमाषिणी ॥६॥ [२
इषं मणिवि विशङ्क वश्य हेममयं म्रगम् ।
६] आश्च्भूत काकुस्थ कामाद स्वयमिवागतम् ॥१०॥ [प
ईटशां दण्डकारण्ये यदि हेममया मृगाः +
७] न मिथ्या खलु काङकत्स्य छोककान्तमिंदं वनम् ॥११॥ [प
आर्यपुत्र परगस्यास्य जाम्धूनदमर्यीं खचम् ।
€] श्रष्पव्ष्ट्या परीतां तां व्वयेच्छामि सहासितुम् ॥१२॥ [२०
कामसुक्तमिदं रोपर स्ीणामसश्नं पया ।
१०] वपुषा त्वस्य स्वस्यं विस्मयो जनितो मम ॥१३॥ [२१
तच्छुत्वा वचनं तस्याः सीतायाः पुरुषषैभः ।
११] उवाच रस्हृष्टमनाः सौमित्रिमथ राघवः ॥९५॥ [२३
१२] पय छष्ष्मण वेदेष्या मृगत्वचि गतस्पृहा । [२४ष्
न वने नन्दने दृष्टो नापि चैत्ररथे बने |
३२] कुतः एथिन्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित् समो मवेत् ॥१५५। [२५३
पतिरोमानुखोपाश्च रुचिरा रोमराजयः ।
३२] श्लोभयन्ति ग्गं रम्यं दश्चनीयं सुसंस्थितम् ॥१६॥ [६
प्रयास्ये जृम्ममाणस्य प्रदीप्तागिश्चिखोपमा््
३४] जिहां मुखान्निःसरन्तीं सन्ध्या रादिव विधतम ॥१७। [२७
१. कअमम च~--वीदयमाणाथ।
2. अ-इंदसो दण्डकारण्ये यदि हेममयो शगः |
३. ेराअम--कान्वनिमं। ४. देराङुअबम-नास्ति।
. ५. दै---पश्याभिः | ६. अ व---शिखोपमाव् |
२३२ वादमीकीय-रामायणम्
ससारगल्वककमयः शंखशक्तिनिमोदरः । [२८१
फ] विराजमानः भूद्धश्च हिमवान् शिखेरेरिव ॥१८॥ (पि
तप्देममयो शेष पदेविद्रुमसभरभेः ।
३५] पा्वैतो भराजते चास्य चन्दरस्तारासमन्वितः ॥१९॥ [1
परणिस्निग्धच्छविशिज्ः शंखद्यक्तिनिमोदरः । [प
३६] कस्य नामाभिरूपोऽयं नै मनो ोभयेन् मृगः ॥२०॥ [र२८उ
चारुरूपमिदं शष्ट जाम्बूनदविभुषितप् । [२९प्
३८] सर्वरनाङ्कं चित्र नरः को नाम म्यते ॥२१॥ `
मांसहेतोरपि प्रगार्गे विहराथाय धन्विनः ।
३९] घ्रन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायां बनं गताः ॥२२॥ [३०
अप्रमत्तेन ते भाव्य राजपुत्या नृपात्मज । ह।
यावत् पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम् ॥२३॥ [४९्
ह्म चमे आदय शीघ्रमेष्यामि छकष्मण । [४९३
५४] अहमेव हनिष्यामि मृगरतरं त सदयः ॥२५॥ [४६१
५९] इह त्वं भव सभद्धः श्स्ववार्न् रक्ष मेथिरी् । [ध्५्पू
यावद् गच्छामि सौमित्रि मृगमानयितु बनात् ॥२५॥ [४६३
प्त] न सतेव्येमितोऽन्यत्र यावन्नांयापि रषं ।
५६३] राक्षसा दष्टभावत्वाद्ं विकतुं भरभवन्ति हि ॥२६॥ (7
१. अ च~ विन्नाजमानश्ङ्गश्च } २. व~नो |
३. व --सबेरस्वाकर ! म--°रर्नकुके । भ च~--रत्नाक्रं ।
४. भ च~ ।
५. भ च--वने |
६. ष---चमंमादाय ।
७. भ च---बहमेने |
८. भ ष --स्त्रचाणसहायकाम् |
९ केराभम मभ च~-गन्तस्यण 1
१० केरा ज व स--यावन्नाहमितो शरवः ।
आरण्यकाण्टम् ७८ । २७॥ २३३
अद्य भ्राजिष्यति श्यमा मेथिटी मृगचर्मणा
प्त] अजिनपरच्छदे पूवेमयोध्यायामिवास्ने ॥२६॥ [१
पदक्षिणेनातुमतेन पक्षिणा
जटायुषा बृद्धतमेन मानिना |
भवापमत्तः पारश मेथिखीं
ए] प्रतीक्ष मां शड््ति एव सवशः ॥२७॥ [५०
इत्यप रामायणे अ1रण्यङृाण्डे सगदुशनं नाम
६
अष्टचेव्वारिशः सगे: ॥४८।
६.केरालअ व म-° प्रच्छदां।
२. म~--°भिवासनेः।
३. म--रक्षिखा ।
र. अ-- सवेदः ।
५. अ च~--नास्ति।
६कैरारभ् म च--नास्ति।
[वै-५०] = [एकोनपञ्ास्षः सर्गः] = [दा-8४]
पु] तथातु ते समादिश्य च्नातरं सर पुनः पुनः| [१य्
४] ततस्जिवित्ततं चापं पप्रहाटफभुषितप् ॥१॥ [रपू
आक्षिप्य च काप द्रे नगामोदत्रैविक्रमः। [२
प} अरि बवन्ध धन्वी स पदुद्राव तदुन्युखः॥२॥ [३
स तं सन्हश्य रूपेण धोतमानमिवाग्रतः ।
ष] मृगं वै रघुशादृखः परा्रवत् कपितेन्द्रियः ।
मृगरूपैमिव क्रुद्धो यन्ञं दक्षस्य शूटभत् ।*३॥ [२
प] तमाकृष्य स दूरं वे प्राद्रवन्तं निरीक्ष्य च ।
पू] बमभूवीन्तदितस्तस्मात् पुनः सन्दश्नेऽभवत् ॥५॥ [प
६] सुहतीद इश्यते दृरान्युहृतोन्तहितोऽमवत् । [७
१२] बिच्छिननैरिव संवीतः शारदाभेनिशाकरः ।॥५॥ [६
ए] तथा सन्दर्शनेनेवं चोपाकषत राघवम् । [प्
कुटुम्बभरणासक्तं नरं मोक्षपथादिव ` ६॥ [ष
प] म गता दूरमध्वानं राघवस्त्वगभीप्सया। 8५
जन
१. ङ ~ *खिविततं ।
२. ब--जगामोद्ग्ध० ¡ भम च-जगामोदार० ।
२. भ च~च बध्वा |
४. म--अआतृवत्०।
५. भअ च--ख्गरूपधरं |
& छख ब--बभूदान्तःस्मित० ।
७. भ च--दशनाद्शेनेनैव ।
८. क राञअ म-चोपकषेत) म च~ सोपाकर्षत।
९. भ च~ क्रुधं च दारसंसङ्तं नरं मोक्षपथादिह।
आरण्यकाण्डम् ५९ । १४॥ २३५५
१८पु] मुमोच ज्वरितं दीप्तमख बह्मविनिर्भितम् ॥७। [१५३
प] सू्याधिष्े घोरं ज्वछन्तं पावक यथा |
तमेव श्मुदिश्य ह्यविच्छिन्नेन सुना ॥८॥ [ष
फ] स रक्षो मृगरूपत्व संनिभि् वरः शरः ।
१९पू] मारीचस्याद्य हृदयं विमेदराशचनिनिःस्वनः॥९॥ [वि
१९ब्] तेन म्॑णि निविंद्ध; शरेणाप्रतिमेन च। [१९
२२] छक्ष्मणेति विचुक्रोश जहौ रूपं मरगस्य तत् ॥१०॥ [१९
१९३] तारमातज्रपथोस्प्टुत्य न्यपतत्तच्छराहतः ।
२११] विरवन् भेरवं नादं धरण्यां शरपीडितः ॥११॥ [१६
अन्तकारेऽपि समापने तस्य बुद्धिरभूदियम् ।
२३] सदश्च स्वरमाड्ग्य रामस्य विदितात्मनः ॥१२॥ [१८
हा छक्ष्मणेति चुक्रोश जहीति च हेतो वने।
२२] स्वरमेन तु संश्रुत्य लक्ष्मणं प्रेषयिष्यति ॥१३॥ [ए
सीता शुन्येन मनसा भैलेदसमाकुख ।
२४] रक्ष्मणेन विहीनां तां मेथिटीं रावणो हरेत् ॥१५॥ [१७
संप्ाप्रकाडमाज्ञाय त चकार स्वरं तदा ।
१.ठ८खअवबम दोक्त शबं ।
२. ल ब स~ द्यवच्दधित्रेन ।
३. ङ अ-्णखूपं तत् । भ च~ प्धगदूपस्म ।
ट. केराअव--सनिःभच।
५. अ-- सारः |
६. भ च ~~ स्ुक्राशन् |
७. छख बम म च--ज्जप्रथेप्पस्य।
<. म-विमव्द् । भ च- भिस्दन् ¦
९. करार म--म्हता) भ च--च महा०।
१०. भवच- स्वरमेतत्त ।
१९. के भ च--सयुस्सुद् |
२३६ वारमीकीय-रामायणम्
२५५] रावणस्य भियं ङुषैननन्तकारे निशाचरः ॥१५॥ [शि
तत्र विचित्रकेयुरो दिव्याभरणभूषितः ।
प्र] हेममाछी मदाद॑ष्नो राक्षसोऽमुच्छराहतः ॥१६॥ (२०
२१३] न्रियमाणस्तु मारीचः पदध्यौ चेव ठक्ष्मणम् ।
२२पू] सहर राघवस्याथं हा सीते रक्ष्षणेति च ॥१७॥ [४
म्रगरूपं तु तं ` व्यक्ता राक्षसं रूपमात्मनः ।
२६] सशचक्रे चै यैहाकायं जीवितं साक्षसस्स्यनन् ॥१८॥ [१९
तं दृषा पतितं मुप राक्षसं षोरदरैनम् ।
२७] जगाम मनसा सीतां रामो हृषएतनूरुहः ॥१९॥ [२१ .
तजर रामे मयं तीव्रमाविवेश विषादजम् ।
र] राक्षसं भृगरूप तं हत्वा श्चुखा च ते स्वरम् ॥२०॥ [२५
सै जघान शृगानन्यान् मांसदरत्येन राघवः ।
प] मैमने खरितो हषं आश्रमाभिशुसः स्थितेः ॥२१॥ [२६
इत्यपि रामाये आरण्यकाण्डे मारीचचधो नाम
एकोनपञ्चाखः सथः ॥४९॥
1 त्तमा
१.ख अब म--बक्ष्मणस्याथ)
२.भ च-मं।
३. भ च-सुमहारूाय।
४. भ च--राक्चषसोष्यज्ञत् ।
५९. म---मयादइजम् ¦
६. के-- निजघान ।
७. अ च--अगाम स्वरिवस्स्वेब |
८. म~ भमाभिसुखं |
९. अ च--ततः।
[व-५९१ ] = [पञ्चाशः सगः ] = [दा-४१]
आतैस्वरं यु त भदविज्ञाय सदशं वने ।
१] उवाच खक्ष्मणं सीता गच्छ जानीहि राघवम् ॥१॥ [१
न ्ि मे हृदयस्थं तस्नीवितं तद तिष्टति ।`
२] क्रोशतः परमातैस्य महान् शब्दः श्चुतो मया ॥२॥ [२
सखायं भ्रातरं उयेष्ठं मम पन्थानमागतम् । पि
३] आक्रन्दन्तं च सौमित्रे परित्रातुं तमसि ॥३॥ [स्पृ
तत् क्षिममभिधाव चं आ्रातरं श्ररणेषिणम् ।
9] रक्षसां वश्चमापन्ने सिहानाभिव गोपतिषर् ॥५॥ [३
न जगाम तयोक्तोऽपि भ्रादुिज्नाय शासनम् ।
८} अथोवाच ततः सीता पिता जनकासखमजा ॥४॥ {
अभिनरं मित्ररूपेण भ्रावुस्त्वमसि रक्षण ।
९] यस्त्वमस्यामवस्थायां च्रातरं नाभिपद्यसे ॥६।॥ [५
व्यसनं ते परिय मन्ये स्नेहो भ्रातरि नास्ति वे।
१०} तेन तिष्ठसि चिखन्धस्तपपश्यन् महाद्युतिम् ।७।॥ [७
कि हि सश्चयमापन्ने तस्मिनिह पया तव ।
१३] अथैः स्यादि जीवर्नत्या यः प्रधानः च्ियः पतिः; ॥८॥ [<
१. भ च--च।
२. भ च-नदहिमे जीवितस्थाने जीविते तात तिहति।
२. रा ऊ महाश्चब्द्ः |
@. अ म-खत्
५. अ--च शरे्िणम् ।
६. कै रंम-तथक्रा ।
७. भ च-का)
८. रा--जीवस्याः ।
२३८ वारमीकीय-रापायणम्
इति ब्रुवाणां वेदेदं वाष्पश्लोकपरिष्डुताम् ।
१५] अत्रषीह्टकष्मणः सीतां जस्तां मृगवधूमिव ॥९॥ [२९
देवि देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु पतजरिधु । |
१५] राक्षसेषु पिशचेषु करिन्नरेषु पुरेषु च ॥१०॥ [११
पन्नगेषु च सर्वेषु विधते न सं शसोर्भने।!"
१६] यो रामं भ्रतियुध्येत समरे वासवोपमम् ॥११॥ [१२
अवध्यः समरे रामो नवैः लवं वक्तुमसि । |
१७] न त्वामेकां वने दे परित्यक्तुभिहोरदे ॥१२॥ [१३
अनिवार्यं वं तस्य बरं बखवर्तामपि ।
प्र] निभि; सथुदयक्तेः सामरैरपि सेश्वर; ॥१३॥ [१५४
हृदयं नितं तेऽस्तु सन्तापस्त्यञ्यतापयम् ।
२२} आगमिष्यति ते मतां वन्यमादाय पुष्करम् ॥१५॥ [१५
नैव व्यक्तं स्वरं मन्ये दशनं किचदेव तु!
प] गन्धवेनगरभरख्या मायेषा रक्षस कृता ॥१५॥ [१६
न्यास्तभूतासि वैदेहि न्यस्ता मयि महात्मना |
१. भ च-- त्रस्तां सीतां । अ--षातां अस्तां
>. ब~-देव देविमनु° ।
३. अ-तपत्रेषु ।
छ. अ च~--समो रण ।
५. म~ नास्ति ।
६केराङब म-नेव।
७. के राअव म. परिरदितुसुस्षे | र -परिस्यातु°
<. अ च~-जविषद्य बङ् तस्य राघवस्य महस्मनः।
&. म च-सासुररपि मानवेः।
१०. भ च-कसैस्वरं !
११. के--राचसी । भ च--रक्षसैः ।
१२. केराबम म च--ज्यासखभूता हि।
1
अरण्यकाण्डम् ५० । २९ २३९
१८] राघवेश वरारोहे न सां त्यक्तुपिहोरपदे ।।*१६॥ [१७
कृतवैराश्च कस्याणि वयमेतैने संशयः ।
१९] यक्षसैः सह मद्रं ते जनस्थाननिवासिभिः ॥१७॥ [१८
राक्षसा विविधाचारा विषजन्ति महावने ।
२०] हिंसाविदासं वेदेहि न मेषयितुमदहैसि ॥१८॥ [१९
अप्रमेये हि तत्तेजः श्क्यं वलयितुं न वे।
२१] सा विचाथ बलं तस्य न चिन्तयितुमर्हसि ॥१९॥ [प
न तस्य स स्वरो देषि विस्वरोऽ्य' श्रुतस्वया ।
२३] कष्टायामप्यवस्थायां न रामो महितं वदेत् ॥२०॥ [प
छक्ष्मणश्िन्तयामासर सीतां प्रति महाब ।
प] कर्तव्यं किं ससुत्छञ्य नेति बुद्धयां विचारयन् ॥२१॥[)
एवमुक्ता तु बेदेदी कद्ध रक्तान्तरोचना ।
२५] अत्रवीत् परुषं वाक्यं रक्ष्मणं पथ्यवादिनम् ॥२२॥ [२०
नैतचिन्नं सपत्ेषु पापं छक्ष्मण यद्मवेत् ।
२६] त्वद्विधेषु चृश्सेषु नित्यं भच्छन्नचारिषु ॥२३॥ [२३
सदुष्स््वं वने पाप रामं नेवागच्छसि ।
२७] मम हेतोः प्रतिच्छन्नः प्रयुक्तो भरतेन वा ॥२५।॥ [२४
| १. रा--रावणेन । [श
२. के रा भ--हेतुमिशेत्सहे ।
म--दंतमिहोस्सवे ? ।
३. ख अब म--सिहा वराहा ।
४. अ--विस्वरोध ।
५५. ब~ -नीतिङ्खदया ।
६. अ म~~ प्रतिवादिनम् |
म च~ तथ्यदादिनम् |
७. भ च-सदुश्ष्वं |
<. भ च-समनुगश्कसि |
२४० वारमीकीय-रामायणम्
क्थगमिन्दीवरद्यामं रामे पञ्मदलटेक्षणम् ।
२८] उपसगस्य भर्तारं कामयेयं पथमूननम् ॥२५॥ [२५
अश्चपृणयुखी सीत तथोक्ता पुनरब्रवीत् ।
प्र] अहं तावत् पपश्यामि हतो रामो महात्मवान् ॥२६॥ [ ए
इत्युक्तः परुषे वाक्यं सीतया रोमहर्षणम् ।
३१} अत्रवीद्धक्ष्मणः सीतां पाञ्जङिश्चचिेन्दरियः ॥२७॥ [२७
उत्तरं नोत्सहे वक्तं देवतं भवती मम ।
३२] वाक्यमपरतिखूपं तु न युक्तं तव मेथिलि ॥२८॥ [२८
स्वमाव एष नारीणां जिषु खोकेषु कथ्यते ।
३३] षिसुक्तधमाश्चपला भराव मेदकराः सियः ॥२९॥ [२६
उपण्यण्वन्तु मे ररव साक्षिभूता वनेचराः ।
३७] न्यायवादी यथा वाक्युक्तोऽहं परूषं त्वया ॥३०॥ [३१
निवेखं धमेसक्तं च यन्पापिव विश्ंडसे ।
२५५] सरीस्वमावेन दृष्टेन गरुवाक्ये व्यवस्थितम् ॥३१॥ [३२
१. भ च--पड्मनिभेण ¦
२. भ च -उपक्लपद्च
३. भ च- दीना
ध, भ---तथोक्ता ।
५५. ठं मम च-~-एब)।
६. अ च~ भतृभद्कराः |
७. भ घ सर्व ।
८, वं म~--ज्यास्यवादी \
९. रा--दिमुक्रबास्तुभ्रणयं ।
अ च--धिक्स्वामाद्चु पशश्येः स्वं |
१०. भ च--बिगहेसे
१९. के रा-गुरवीक्ये भ्यवस्थितः । र ब-गुर्वोक्यो भ्यवस्थित ।
--गुरूवांक्या ष्य ° । भ-गुरगांक्यं भ्यव° ।
आरण्यकाण्डम् ५० । ३७ ॥ २९४९
यास्यामि यत्र काङ्क्स्थः खस्तिं तेऽस्तु वरानने ।
३७] रक्षन्ु लां विज्ञाछाक्षि समये वनदेवताः ॥३२॥ [३३
निमित्तानि च घोराणि यानि परदुभेवन्ति पे।
३८] अपि लं सह रामेण परयेये पुनरागतः ॥३३॥ [३५
टक्ष्मगेनेवमुक्छा तु वेदेदी जनकात्मजा ।
३९] पत्युवाच ततो वाक्यं सीता बाष्पपरिष्टुता ॥३५॥ [३५
गोदावरीं भवेक्ष्यामि बिना रामेण रक्ष्षण |
९०] उद्रध्य गा विपोक्ष्यामि रिपिने देहमासनः ॥ २५॥ [३६
अप्यहं ज्वलितं दीपै पविशेय हुताशनम् ।
9१] विष वा मक्षयिष्वामि विना रामेण लक्ष्मण ॥३६॥ [३७
पर] रामेश हिः विनाभूता न खरं स्थातुमुत्सहे । [प
तापार्तरूपां रुदतीं निशम्य
सौभिभिरालोक्य विश्चाटनेजाम् |
आश्वासयामास नै चैव भुस्
९३] तं भ्रातरं किंचिदुवाच सीता ।॥३७॥ (३९
१. अ च-्वस्तिरस्तु ।
२. भ च~--पश्यामि |
३. कै अ म--उरनाद्। छराब--तरनाद्।
%. अ च--विषम)
५. छ अव म-अद्याहं) म-ञजपिह।
६. भ च--राघ्वेण |
७. अ म--स
२७२ वास्मीकीय-रापायणम्
ततस्त सीतापभिवाद्च रक्ष्मणः
कृताञ्जलिः किचिदमिप्रणम्य ।
अवेक्ष्य(क्ञ ?ाणो बहुजश्च मेथीं
९८| जापर रामस्य सकाश्मातवान् ।॥३८॥ (४०
इव्या्चे रामायणे आरण्यकाण्डे लक्ष्नणग्रयाणं
नाम पञ्ाशंत्तमः सगे; ॥५०))
१. क राअ ब म--डिन्चिद्पि भणम्य |
२. के--श्रवीक्ष्यमाणो | अ ब~ भवौषमाणो |
३. च~ छद्मणवाक्यप्रमाण |
ध.केराख्वममच- नास्ति
[वै-५२] = [एकपञ्चाशः सगः] = [दा-४६]
१] तया परुषमुक्तस्तु रुषितो राघवानुजः ।
३३] अवेक्षमाणो बहुशः प्रतस्थे नचिरादिव ॥१॥ [१
एतदन्तरमासाय दशग्रीवः प्रतापवान् |
९] परिव्रानकलिङ्कन वैदेहीं समुपागमत् ॥२ [२
रावणश्चाप्रति्षलो श्रातृभ्यां रहितां वने ।
४] रहितामकेचन्द्राभ्यां सन्ध्यामिव महत् तपः ॥३॥ [४
विहीनां रापचन्दरेण पतितां कमलेक्षणम् ।
र] रोहिणीं शशिना दीनां दिवि घोर इव ग्रहः ॥४॥ [५
१०पु] तसुग्रतेनःकममीणं जनस्थानमुपागतम् ।
११य्] दृव दक्षा कम्पन्ते प्रौ न च मारुतः ॥५॥ [६
११३] शीप्र सीता चते ष्टा वीक्ष्य सरक्तछोचनम् |
१२] स्तिमितं गन्तुमारेभे याव् गोदावरीं नदीम् ॥६॥ [७
१३३} रामस्य खन्तरापरेष्डर राघरणस्तदनन्तरम् ।
१४ प्राप्योपस्थ्गतां सीतां भिषुरूपेण राक्षसः ॥७॥ [८
१४] अमन्धो भव्यरूपेण मतरं समनुव्रताम् ।
न 0०५०
न ~~ ~~ ००
~= "मितम
१. रा म च-अवेक्ष्यमायो | ब~ श्रवीक्षमा० |
२. भ च--परिनाजकरूपण ।
३.भ च-- तामासक्षादाक्तबलो।
छ. भ च--श्रोताश्च।
५. भ च--सयाद् }
६. भ च~--प्राप्योपतस्थे तां |
७५, म--अमव्य मवचरूपेण |
२५४ वारस्पीकीय-रामायणम्
अभ्यगच्छत वैदेहीं चित्रामिव शनेधरः ॥८॥ [९
१५३] स पापः साधुरूपेण तृणे: कूप इवाहतः ।
१६य्] अभितः परेक्ष्य वेदेदीं पतीं रामस्य रावणः ॥९॥ [१०
१६३] स तां रुचिरदन्तीष्ठी पूणचन्द्रनिभाननाम् ।
१७पू] आसीनां पर्णशाखायां वाष्पशोकाभिषीडिताम् ॥१०। [११
` १९३] पद्मप्रविश्ारक्षीं पीतकौशेयवासिनीम् ।
२०यू] अभ्यगच्छत वेदेदं दुष्टचेता निश्चाचरः ॥११॥ [१२
२०३] स मन्मथक्षराविष्ट ब्रह्मघोषमुदीरयन् ।
२१य्] अत्रवीत् भमितेवाक्येरभिंतो राक्षसेश्वरः ॥१२॥ [१३
उत्तमां सवेटोकेषु पद्महीनामिव धियम् ।
२२] विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रश्णशंस ह ।॥१३। [१५९
मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ । [१९
२७] समौ निरन्तरौ पीनो दृतौ नरग्नोहरौ ॥१५॥ [प
चारुस्मिते चारुदन्ति चारुविर्सृतरोचने । |
२३] मनो हरसि मे भीर् नदीवेग इव एवम् ॥१५॥ [२०
२५३] काचनाम्भोजगमामा पीतकोशेयवासिनी । [१
२६३] दीः कान्तिश्च यभा रुक्ष्मीरथवा स्वे वरानने ॥
१. रा--दुशचेता निशाचरः । कदाचिदयं पाठः भ्रममूलः स्यात् | अत
एवातः परं शेषान् छटोकान् हाय स मन्मये' स्यादि सार्धश्टो-
कमेकं दिःखतम् |
१.खअब म--यवास्सम् |
३. भ च- रथ तां भरसृतेवौक्यैरवदद् ।
४. भ च-ज््ो। _
५. के राम च-चास्नत्रविशाक्तिनि।
६्केरार्अव म~ नदीवेगमिव सुवः |
७. भच--का स्वं कृ्चनगभोमा।
८. भ च--भीः कीर्तिः,
अ(रण्यकाण्डम्र् ५१ । २५
भ्रतिर्वासि वरारोहे रतिवां खेरचारिणी ॥१६॥
२७] सपाः शिखरिणः ल्िग्धाः पाण्डुरा दशनाक्तव ।
३९३] विश्चारे विपुले नेत्रे रक्तान्ते कृष्णतारके ॥१७॥
३२३] विशाठं जघनं पीनमूरू गजकरोपमौ ।
कर सम्मितमध्यासि सुकेशी कटिनस्तनी ॥१८॥
३५] नेव देवी न गन्धर्वी नासुरी न च किन्नरी ।
एवैरूपा मया नारी इष्टरूपां मदहीतरे ॥१९॥
३६] रूपमण्च्यं च ते खोके सौकुमायं यशखिनि
इह वासश्च कान्तारे किमर्थ ते वरानने ।॥२०॥
२७] सेपरतिक्र(काणम भद तेन तं वस्तुपिदार्दसि
२१५४५
[१६
[१७
[१८
[२१
(२३
[२२
राक्षसानामयं बास्तो घोराणां कामरूपिणाम् ॥२१॥ [२४
३८] परासादाग्राणि दिव्यानि नगरोपवनानि च ।
३९य्] सपञ्ानि सुगन्धीनि युक्तान्यासेितुं खया ॥२२॥ [२५
०पू] वरं मास्यं वरं वचं वराण्याभरणानि च ।
०३] मतारं च वैरं मन्ये तव युक्तं वरानने ॥२३॥
रपू] का खं मवसि रद्राणां परूतां वा य॒चिस्मिते।
४२३] का वभूनां वरारोहे देवानां पतिमासि मे ॥२॥
नेहागच्छन्ति गन्धव न देवा न च मानुषाः ।
७९] रक्षसापयमावासः कथ च त्मिहागता ॥२५५
इह व्याला मृगाः सिहा व्याघ्राश्च पृषतास्तथा |
1 काका
१, अ-गणकरोपमो ।
२. के राङञअ ब म--करम्मितषुमध्याषि।
२३. ब-- श्प |
४. छ-- नास्ति|
५.कंराङअ ब म~-सुगन्धानि ।
६. ब म-वस्त्राणयामरः । ७. भ च-प,
[२६
(२७
(२८
२४६ वारमीकीय-रामायणम्
५] ऋषा सतरक्षषो येऽन्ये तेभ्यस्तवं न बिभेषि किम् ॥२६।[२९
घोराणां गिरिकद्पानां कुञ्जराणां तरखिनाम् ।
६] कथमस्मिन् महारण्ये न बिभेषि वरानने ॥२७॥
कासि कस्य इुतश्वंसि रं निपित्तं च दण्डकम् ।
४७] एका चरसि कराणि घोरराक्षं्सेवितप् ॥२८॥
द्विजातिवेषेण हि तै दृष्टा रावणमागतम् |
५०] सर्वैरतिथिसस्कारेः पूजयामास मेथी ॥२९॥
तपनीयासनं मद्रं पादेनोपनिवेचं च ।
५१] अव्रवीत् सिद्धमियेवं तं पापं सौम्यदशनम् ॥३०॥
द्विजातिरूपेण हि वीक्ष्य रावणं
तमागतं शसङुशान्तपाणिनम् ।
अभक्यमुद्रष्टुमुपायदशनं
प्र] न्यमन्त्रयहू ब्राह्मणमेवमङ्गना ॥३ १॥'
इयं बरी ब्राह्मण काममास्यता-
मिदं च पाद्यं रतिष्रह्यतां तया |
इदं च सिद्धं परमानेपुत्तमं
प) त्वदथमंग्रे तदि होपयुज्यताभ् ॥३२॥
२. अ--दण्डके |
३. भ च -घोरं राक्षससेवितम् ।
५ ऊ भ
ध.केराल्अवं म--द्विजातिवेशेन ।
५. ब -- युत |
६. के रा--पादेनोपानिमन्भ्य ।
७. के --समागतम् ।
८. भ---क्यमुदेष्ि ।
९. च-- नारित । भ--पुल्तकस्य पाश्वमागे पञ्चादङ्खितः |
१७. क--द्नमुन्नतं | ११. भं च - स्वद्थमस््यं |
[३०
(३१
(३२
(३३
[३५
[२५
आरण्यकाण्डम् ५१ । ३५॥ २४७
निमन्या (माणां परिपूणेभाषिणीं
नरेन्द्रपतीं समवेक्ष्य रावणः ।
प्रस्य तस्या हरणे दृढव्रतः
५२] दयुमाननां तां न तथाऽभ्यमन्यत ॥३३॥ [३६
सातं वरोरभ्रगयागतं तदा
निरीक्षर्माणा सहरक्ष्मण पतिम् ।
अजातमाना हरणं समन्ततो
५३] मह् वनं भीतमना ददश इ ॥२५। [३८
हृव्यर्वे रामायणे आरर्थकाण्डे रावणद्शेन नाम
एकप्चाक्त्तमः समः ॥५१।
१. ख ब--ह्रणं |
च.अच्- तथस्यमाश्त |
३.राअभ च- निरीक्ष्यमाणा)
७. भ च~ मास्ति
[ ।
५ केराख्वंम म् च~-नाद्धि)
[वै-५३ ] = [दिपञ्चाशः सगः ] = [दा-४७]
रावणेन तु वेदेदी तथा पष्ट छचिस्िता।
ए] परिव्राजकरूपेण क्लसात्मानमात्पना ॥१॥
तदुक्तं मधुरं वाक्यं रावणेन वरानना ।
१] अर्चयित्वा तु वेदेदी तमुवाच दशाननम् ॥२॥
दु्िता जनकस्याहं मेथिरस्य महात्मनः |
२] सीता ब्राह्मण भद्रं ते पत्री रामस्य पीपतः॥३॥
उषित्वा द्रादशेवाहं समाः श्वद्यरवेरमनि ।
३] सुज्ञाना मानुषान् भोगान् सवेकामसमृद्धिनी ॥५॥
तत्र चयोदशे वषं राजापन्यत मे पतिमर्।
छ] अभिषेचयितुं राज्ये समेतो राजमन्तिभिः ॥५॥
ततः संभियमाणे ठं राघवस्याभिषेचने ।
५] केकेयी नाप मतांरमाया वरमयाचत ॥६॥
नाद्य मोक्ष्ये न च स्वप्स्ये न च पीस्ये कथचन ।
७] एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते ॥७॥
इति ब्रवाणां केकेयीं श्वद्यरो मे समन्मथः
११] उवाच वाक्येरन्वथरर नान्यदयाचतं ॥८॥
१. के रा -संश्चियमणि । २. च-च
३. भ च--श्नतः परमाधेकः पाठः--
-्रतिगृदय तु केकेयी परथमं सुङृतेः पतिं ।
मम ब्रात्राजनं मतुवेरं परमयाचत ॥
९. भअ च~यस्पे |
९५. छ ब~--जीवितत्यार्थो |
६. रा छ ब~--यद्याभषेच्यते ।
७. अ च-नान्यमयाश्वत)
[१
[२
(२
[५
(५
(६
८
[९
आरण्यकाण्डम् ५२ । १७॥ दय
९२य्] मम मती तद्रा ब्रह्मन् वयसा सपर्विशक ।
प] अष्टादशे तु वर्षाणि ममाप्यादुिगण्यते ॥&॥ [१०
१२३] छोके राम इति ख्यातो गुणवान् सप्यविक्रः |
एए] विश्नाटाक्षो हबहु सवमृतदिते रतः ॥१०॥ [११
कामार्तश्च महातेजाः पिता तस्य महामनः |
१३] केकय्याः पियकामाथं राघवे नाभिषिक्तवान् ॥११॥ [१२
तदाभ्रक्राय पितः समीं राममागतम् ।
१९] कैकेयी मम मतारपिल्युवाच इदव्रतम् ॥१२॥ [१३
तव पित्रा समाह्नप्र पमेदं रघुनन्दन ।
१५] भरताय प्रदातव्यं स्फीते राज्यमकण्टकम् ॥१२॥ (१५
त्वया च खलु वस्तव्यै नव वर्षाणि पच च ।
१६] वने भरव्रन काङकुस्स्थ पितरं मोचयानृताव् ॥१४॥ (१५
तथेत्युक्ता च तां रामः केकेयीमकुतोभयाम् ।
१७] स चकार वचस्तस्या पम मता चटवतः ॥१५॥ [१६ `
दां न परतिगृह्णीयां सस्यं ब्रयां न चानृतम् ।
१८] इति ब्राह्मण रामस्य व्रतधममनुततंमम् ॥१६॥ [१७
तस्य राता तु वेभात्रो लक्ष्मणो नाम वीयेवान् ।
१९] रापस्य पुरुषन्याघ्रः सहार्य; समपयत ॥१७॥ [१८
१. ख अवममवच-श्ष्टादश्णपि।
लछञअबम-महजुद्धिः।
भ च-तथाभिषेकपाथेतुं \
भच-तु)
ब-- चानृता |
भ च-- बत ममः)
@ 4 ॐ % < €
. अ-खोमिन्निर् \
८. भअ च-- सहाय ।
२५५० वारपीकीय-रापायणम्
स भ्रातरं महाबाहूभक्त्या पर मंवीयेवान् ।
२१] अन्वगच्छन्पहातिजाः प्रवजम्तं मथा सह ॥१८॥।
ते बयं प्रच्युता राज्यात् केकेभ्यास्तु कृते चयः ।
२२] विचरामो द्विजश्रेष्ठ वन मम्भीरमोनप्ता ॥१९॥
२३३] सपाश्वस युते च शक्यं वस्तुपिह त्वया ।
आगमिष्यति मे मत्त वन्यपाद्ाय पुष्कलम् ॥२०॥
२४] सत नापच गोत्र च कुटं चाचक्ष्व तत्वतः,
२९५प्] एकस्त्वं दण्डकारण्ये किपथं चरसि द्विन ॥२१॥
२६३] एव बुवन्त्याः सीताया रामपल्या महाब; ।
२७१] प्रत्युवाच तत्तीव्रं रावणो राक्षसाधिपः ॥२२॥
२८] येन वित्रासिता खोकाः सामराः सचराचरा
२९प्] अहं स रावणो नाम सीते राक्षपपुङ्खवः ॥२३॥
त्वां तु काचनवर्णाभां षट कौशेयवासिनीम् ।
३३] नाहं स्वकेषु दारेषु उत्ति विन्दाम्यनिन्दिते ॥२५॥
बहुीनायुत्तमख्लीणां मार्यणां मम मेथिलि |
३५] सर्वासां लं वरारोहे सारपण्त्या भविष्यसि ॥२५॥
ठ्द्धा नामर समुद्रस्य द्रीपे श्रीमति स्ता पुरी
३५] सागरेण परिक्षि जिषिष्ठा गिरिमूषधनि ॥२६॥
१. भ च~ परमयास्मवान् |
२. भ च-दर्डकारण्य।
३. भ च~ ततस्तीक्ण ।
र, म -- विञ्नरासिता |
५. कं-- नास्ति ( यक्त; }
६. ब~ विन्दाम्यानेन्दतता ।
५७. भ चद--तासामम्यूा |
[१९
[२१
[२२
[२३
[२७
[२५
[२६
[२७
[२८
आरण्यकाण्डम् ५२।३३॥ २५१
३७३] नीरजीमूतवणोनां राक्षसानां मह्यपुरी ।
३८१] विश्वकमरकृता दिव्या अिक्षदयोजनमायता ॥२७॥ [
३९प्] तत्र सीते मया सार्धं वनेषु विहरिष्यसि ।
३९३] न चास्यारण्यवाप्नस्य स्प्रहयिष्यसि भामिनि ॥२८॥ [२९
पच दासीशतानि लां सर्वाभरणभूषिताम् |
४१पृ] सीते परिचरिष्यन्ति भायां मे मव श्लोभने।॥२६॥ [३०
२३] रावणनेवयुक्ता सा कुपिता जनकात्मजा ।
तयुवाचानवच्याङ्गी अनाहत्य तु राक्षसम् ।॥३०॥ [३१
७३] महाचरमितराकम्प्यं नागेन्द्रसद्शे पतिम् ।
महोदधिपिवाक्षोभ्यमहं राममतुत्रता ।॥२३१॥ [३२
७४] पूर्णचन्द्रनिमं रपं राजपुत्र जितेन्ध्ियम् |. [ ३५५
४३] महाबाहू महोरस्फे सिहविक्रान्तगामिनम् ॥३२॥ [३४
सिहं सिहीव दुषेषेमहे राममनुव्रता । [३४३
७६] नम्बुकरस्तं नरव्यधरीं पापुपासितुपिच्छसि ॥३३॥ [३७
१. कं रा-विचरष्यसि |
२. ब~ पद्यपन्रविशाररीं |
२. भ च--भूषिताः।
. ब--रावणन विमुक्ता |
५५. च--घरटितः पाठः |
६्केरामम च--महाबमिः।
ख--महाबल्लमिवाकम्पं य ~-त्रटितः पाठः |
७. छ --भिवाद्चाद्यः |
८ भ च-वीर ।
९. भ च-अतः परमधिकः पारः-
पृथुकीतिं महावीयेमहं राममनु्रता ।
१०. भ च- नरब्याघ्र
१९१. भ च~ गसितुमसि |
२५२ वारमीकीय-रामायणम्
ने च शक्यां तया स्पष्टुमादित्यस्य प्रभां यथा। [३६३
४७] पावकस्य सम्रद्धस्य शिखां तं स्पष्टुमिच्छसि ॥३५।। [र
१] कालकूटं पिष पीता स्रस्तिपान् रन्तैमिच्छसि । [३९३
अक्षि सूच्या विमृश्चति जिहया टिश्वसि क्षुरम् ।
५०] यो रामस्य प्रियां मायोर्मपहरषु खमिच्छसि ॥३५॥ [४०
५११] व्याध्यास्तरुणपुत्रायाः पएूनामादातुमिच्छसि ।
प] सिंह सुप वने दुगे मौर्योद् दोधुयेसे पदा ॥३६॥ [प
यदन्तरं सिहन्ृगाटयोवेने
यदन्तरं स्यन्दनिकासमुद्रयोः ।
मुरा्सौवीरंकयोयदम्तरं
५६] तदन्तरं बे तव राघवस्य च ॥३७॥ ` [४५
यदन्तरं काचनष्टीस्लोहयोर्
यदन्तरं चन्दनवारिपड्कयोः ।
यदन्तरं हस्तिविडाखयोवेने
५७] तदन्तरं वै तव राघवस्य च ॥३८॥ [५५५
यदः्तरं वायस्षवैनतेययोर्
यदन्तरं काकमयूरयोवने ` ।
यदन्तरं सारसण्रद्धयोवंने
५८] तदन्तरं वे तव राघवस्य च ॥३९॥ [४६
१. भअ च-न हाक्याह |
२ भमच--भ्रमा)
३. भ च--स्वस्तिमानास्तुभिच्चसि |
४. म--्यामपहन्तु ।
५.अभनच्- भोधयसे ।
६. खअनम -सोवीरजयो |
७. भ च- नास्ति |
८. भ च--°मेवेत् ।
९. ब-~--नास्ति |
आरण्यकाण्डम् ५२ । २॥
तस्मिन सदसराक्षसमपभवे
रंमस्थिते राक्षस चण्डवेगे ।
हृतापि तेऽहं न जां गमिष्ये
५५६] वजो यथा मक्षिकया निगीणः ॥५०॥
इत्येव तद् वाक्यमदुष्टमावा
पुरुक्षमुच्का रजनी चरस्य ।
गावपरकम्पैर्यथिता बभूव
६१) स्पृष्टे क्ता कदटी गजेन ॥४१॥
तां वेपमानामुषरभ्य सीतां
स रावणो भृ्युरिवोप्रतेनाः ।
कुं बरं वीयमथापि चात्मनः
६२] स्वमाचचक्षे भयकारणायेम् ॥४२॥
इत्या रामायणे श्रारण्यकण्डि रावणभत्संनं नाम
दिपज्चाशत्तमः सगे; ।५२॥
१. इड -शभरभावये |
२.केराभ च--रणे स्थिते
३. भ च- इतीव ।
8. छ अ व-स्एटेव | अ-खृष्टव | म- स्वैव |
५.खअबवमम च--रष्युमिवाभ्र० |
६. भ-- नास्ति |
अ केराखवमम च्--नास्ति।
२५३
[४७
[४८
[४९
[वं-१५४ ] = [त्रिपञ्चाशः सगः ] = [दा-ष्य)
भ्राता वैश्रवणस्याहं सापन्यो बशणिनि ।
२] रावणो नाम मद्र ते दशग्रीवः पतापवान् ॥२॥ [२
यस्य देवाः सगन्धर्वाः पिज्ञाचाः पतगोरगाः ।
३] विद्रवन्ति भयाद् भीता मृत्योरिव सहजाः ॥२॥ [३
येन वैश्रवणो राजँ द्रेमार्जः कारणान्तरे ।
७] द्न्द्रमासाय् युद्धेन बछेनाल्ु मथा जितः ।॥३॥ [४
मद्धयाच परित्यज्य स्वमधिष्ठानमृद्धिमत् ।
५] केखासपवतं श्रेष्ठपध्यास्ते नरवाहनः ॥५॥ [५५
तस्य तत् पुष्पकं नाम विमानं कामगं महव ।
६] वीर्येण विजितं मद्रे तेन यामि विहायसा ॥५) [६
मम सञ्नातरोषस्य सुखं टैव मेथिटि ।
७] प्रपतन्ति परिभ्रष्टा; सर्वभूता दिशो दश्च ॥६।। [७
यत्र तिष्ठाम्यहं त परारुतो वाति शद्धितः ।
२] दीपनाः शिक्षिरांञचम भयात् संपद्यते रविः ॥७॥। [८
नित्कम्पपत्रास्तरवो नयश्च स्तिमितोदेकाः ।
१२३] मवन्ति तत्र यत्राह तिष्ठामि वरबणिनि ॥८॥ [९
१. भ च~-सापत्नो ।
२. भ च --सद्ा प्रजाः |
%. भ--देमान्नः |
५. भ च-चविनिजितः।
# १
६. क ग् सहमता; }
७. अ - याति!
८, भ च~ शिशरःशस्वे
९. अ--स्वभितोदकाः
आरण्यकाण्डम् ५३ । १८ ॥
मम पारे समुद्रस्य खडा नाम महयपुरी।
१९} सम्पूर्णां राक्षसेधीरे रिन्द्रस्येवापरावती ॥९॥
पराकरिण समृदन् पाण्डुरेण षिरानिता ।
१५] हेमकक्ष्यान्तरा रम्या वेडूर्यपणितोरणा ॥१०॥
दस्त्यश्वरथसम्पृणां नानातु्थनिनादिता ।
१६] सर्व॑कापफठेर्ेरचनिरुपशोभिंता ॥११॥
तत्र सीते वसन्ती खं राजपुत्रि मया सह् ।
१७] न स्मरिष्यसि नारीणां मानुषीणामनिन्दिते ॥१२॥
भुञ्जाना पानुषान् भोगान् दिव्याश्च वरवणिनि ।
१८] न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः ॥१३॥
स्थापयिला मियं पुत्रं राज्ये दशरथेन वैं |
१९] मन्द्वीयतरः पुत्रो दष्टः भस्थापितो वनम् ॥१५॥
तेन फ श्रष्टराञ्येन रामेण गतचेता ।
२०] करिष्यसि विश्ाखाक्षि कृपणेन तपस्विना ॥१५॥
स्राक्षस्मतांरं रावणं स्वयमागतम् !
२१] न मन्मथशराविष्टं भररयाख्यातुं समसि ॥१६॥
प्रत्याख्याय च मां मोर् परितापं गमिष्यसि,
२२] पदाभिह्येव पुरा पुरूरवससुवैशी ॥१७॥
एवयुक्ता तु वेदेह क्रुदा रक्तान्तरोचना |
२३] अव्रवीत् परष वाक्ये रणं राक्षसाधिपम् ॥१८॥
१. केममच-ग्द्रद्धन।
९.२रङखुअबनबममभच- विराजता)
३. म -°रूपशो भितः ।
८, म- नास्ति
(११
५. कराल अव् म--दृष्टः |
६. ठ ब--°हन्येव | म~ शदतव ।
१
[११
[१२
[१४
(१५
[१६
[१७
[१८
[२०
२५६ वास्मीकोय-रामायणम्
कथं वैश्रवणं देवं स्वैभूतनपस्कृतम् ।
२४] श्रातरं व्यपदिश्य ठं पापं कर्त॑मिरेच्छसि ॥१९॥ [२१
अवद्यं तु विनश्यन्ति सर्वे रवण राक्षसाः
२५] येषां लं कर्कशो राना दुदुद्धिरजितन्दरियः॥२०॥ (२२
अपनीय शचीं भार्या शक्यमिन्द्रस्य जीषितुष् ।
२६] न वु रामस्य वै मायामपनीयौस्ति जीवितम् ॥२१॥ [२३
जीवेच्चिरं वज्रधरस्य दस्ता-
च्छवीं परधृष्योप्रतिरूपरूपाम् ।
न मादृशीं राव धषयिला
२७] जीवेद्धि शोकान्तरगोऽप्यमत्यः ॥२२॥
भ्रियमतिविपुखां विहाय रो
द्रिजन्रपदेवगणान् प्रपथ्य सस्ये |
यमरविषयमतो गपिष्यपि सं
२८] धवाभह छकष्मणपायकरेः प्रदीपः ॥२३॥ [प
इत्याष रामायणे जारण्यकौण्डे सौतावाक्यं नाम
त्रिपञ्चाशः सर्गः ॥५२।।
१. भ च--त्वमपक्तर |
४. अ-- विनदयन्तु |
३, अ-7मपनायासि |
र. ग अ - जीवेतुम् ।
५९. रा---प्रविष्ठां प्रतिरूपरूष्यम् ।
६. भ च -- राक्षस)
७. भ च~ पि मस्ये ।
<. भ च-रोढो ।
९. छ ब भ--°मतो । अ~गतो ।
१०. भ च- नास्त |
११. केराखबमम च--नस्वि।
[ व-५५] = [चतुःपन्ाश्ः सगः] = { दा-५९
सीताया वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महाबछः ।
‰] दृस्तेन हस्तं निष्पिष्य चकार सुमहद् वपुः ॥९॥
ह] स मेथि्टीं पुनर्वाक्यं बभाषे कुपितो भृशम् ।
८उ] उन्मत्ते न श्रुते मन्ये पम वीर्यं त्याऽतुखम् ॥२॥
उद्रहेयै च बाहुभ्यां मेदिनीमम्बरोपरि ।
९] प्रपिषेयं समुद्रं च मृत्यु हन्यां रणे स्थितम ॥३॥
अकं रुन्ध्यां शरेस्तीक्ष्णेभिन्यामपि महीतलम् ।
१०] कामरूपिणयुत्सिक्तं पर्य मां कामचारिणम् ॥५॥
एवयुक्कता तु वेदेरीं रावणस्य रिखिर्भ॑मे ।
११.] करुद्धस्य रपैरि पयंन्ताद् रक्ते नेत्रे बभूवतुः ॥५॥
तच सोम्यं परित्यज्य भिक्षुरूपं स राप्षसः ।
३] खरूपं काटरूपाभे भेजे वैश्रवणानुजः ॥६॥
स रक्तनयनः श्रीमांस्तप्काचनकुरडलः ।
१२] दृश्ञास्यः कायुकी बाणी बभूव क्षणदाचरः ॥७॥
१. कैरालम ब महस्ते)
२. कैराल्लञ् ब म--विनिषपिष्य ।
2 कैरालञअम म च--भसबेेपि च।
छ. कैरालम्म च म--०अकरथ्याः।
५, ल्म व म--कामरूपिणस्।
६ कैलञअवबम-शिसिप्रभां,
रा-शिखिमर् ।
$ भ ख--परिपयैन्ते।
[२
[३
[*
[५
[६
| ७
२५८ वाद्मीकीय-रामायणम्
स परित्रानकच्छर् महाकायो विहाय तत् ।
२] प्रतिपेदे स्कं रूपं रावणो राक्षसाधिपः ॥८|॥ [८
सं रक्तनयनः क्रोधान् जीमूतनिचयैप्रभः।
१३] रक्ताम्बरधरस्तस्थो शीरं प्रक्ष्य मेथिलीम् ॥९॥ [९
स तामसितकेशान्तां भाखंरोटकापरभामिव । |
१४] वसनाभरणोपेतां परत्युवाचाथ रावणः ॥१०॥ [१०
निषु लोकेषु विख्यातं यदि भतीरमिच्छसि ।
प] मामाश्रय वरारोहे तवाहं सदशः पतिः ॥११॥ [११
रालज्याच्च्युतमंसिद्धार्थं रामे परिमितायुषम् । [१३
२०] कैरीणरनुरक्तासि मूढे परिडतमानिनि ॥१२॥ [१४्प्
यः सियो वचनाद् राज्यं विहाय सयुषहटलनम् । [९४
२१] अस्मिन् व्याटीनुचरिते वने वसति दुमेतिः ॥१.२॥ [१५
१६३] मां भख चिराया छाघ्योऽदहं तव संश्रयः ।
नेवायासं कचिद् भ्र खप्स्यसे त्वं विना प्रियम् ॥१०। [१२
१७] त्यज्यतां मानुषो भावो मयि सेहो निपात्यताम्)! [९६
२२८] इत्युक्ता मेथिलटीं वाक्यं पियार्हौ भियवादिनीम् ॥१५॥ [१ दप
१. अ-0त्राजच्छदमन् । ` |
केरा क्ल व म--0कच्छद्मा।
२. कैराञ्म म च-सरक्तनयनः।
३२, छ अ ब म-<तचयसम्रभः।
. म्--श्रीरल ।
५. कैराञ्म भ च--भास्करोल्का० ।
€. ठ ब--मामाश्रयं ।
अ मअ~-ममाश्य)
७. भ च--राज्यश्युत० ।
८ भअ च--भ्याडानु०।
आरर्यंकार्डम् ५४ । २४ ॥ २५९
२६३] वामेन सीतां पद्माक्षीं मृधेषु करेण सः ।
२५७् ] ऊर्वोस्तु दक्षिणेनैव परिजग्राह पाणिना ॥१६॥ [१७
२८उ] ते द्रा गिरिसङ्काशं तीक्ष्णदं्रं महाबलम् ।
२९] प्राद्रवन् जातसन्त्रासा भयात वनदेवताः॥१७॥ [१८
३१] स तु मायामयो दिव्यः खरयुक्तः खरस्वनः ।
३२१ ] प्रत्यदश्यत हेमादधो रावणस्य महारथः ॥९८॥ [१९
३२उ] ततस्तत्परूपैवा्येरभिगजैन दश्चाननः ।
३२३ ] अङ्केनादाय वैदेदीं रथमारोपयव् तदा ॥९९॥ [२०
३८] सा गृहीता विदयुकोश रावणेन मनखिनी ।
३५ ] रामेति सीता दःखातो रमे दूरं मते वनम् ॥२०॥ [२१
तामकामां सुदुःखातौ पन्नगेन्द्रवधूमिव ।
फ] वेष्टमानं परिष्वज्य खमुत्पषात रावणः ॥२१।। [२२
३५३] ततः सा राक्षसेन्द्रेण हियमाणा विहायसा ।
मन्दं मन्द्मथोवाच क्िप्नचित्तेव चातुरा ॥२२॥ [२३
३६] हा लक्ष्मण महावाहो गुरुचित्तप्रसादक ।
३७ ] हियमाणां न जानासि रक्षसा पापकर्मणा ।२३।॥ [२४
४] जीवितं सुखमथाश्च धर्महेतोः परित्यजन् ।
३८३] हियमाणामधर्मेण मां राघव न पश्यसि ॥२४॥ [२५
रा---तथा ।
भ च--गहीतापि चुक्रोश ।
खञ्म ब म--रामं दुरे गतं।
भ च~--परित्यजेः ।
५. मं च-नमा।
६ भ च- नास्ति;
> 3
आररयकारडम् ५४ । ३५ ॥ २६९
४८] सर्वाणि शरणं यामि मृगपक्षिगणानपि ॥३१॥ [ ३४
हियमाणां प्रियां भाया प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् ।
५१] विवशां मां पतौ सीतां रावणेनेति शंसथ ॥३२।॥ [३५
विदित्वांऽ्पि महाबाहूरमुत्ापि महामनाः ।
५२] आनयिष्यति विक्रम्य वेवखतग्रहादपि ॥२३॥ [३९
इमं मम यथातत्त्वं जटायो हरणं त्वया ।
}र] रामरक्ष्मणयोः क्िप्रमाख्यातन्यमदोषतः ॥३५।॥ [४१
रावणो नाम दुबद्धी राक्षसो धनदातुनः ।
प्र] सीतां हरति दृष्टात्मा ततर प्रतिविधीयताम् ॥३५॥ [प
इत्यं रामायणे आरण्यैकाण्डे सीतारापो नाम
चतुःपन्चादात्तमः समैः ॥५४॥
१. म च-विदित्वा मां।
२. अ च--नस्ति।
३. अ--सीताहरणम्ररपो ।
भ च-सीतप्रमाथे सीता्ररपो |
४. कैरालवममच-नास्ति।
वि-५>= [ पञ्चपन्ाराः सगः 1 =दा--५०]
प] ततः पवेतक्ूटाभस्तीकष्णतुर्डः खगोत्तमः ।
८ उ] वनं प्रतिगतः श्रीमान् व्यानहार मां गिरम् ॥१। [२
दशग्रीव स्थितो धमे पुराणे सत्यसंश्रयः |
९ ] जगयुनाम नाम्नाऽहं गरदभराजो महाबलः ॥२॥ [३
राजा सवस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः ।
१२] छोकानां च हिते युक्तो रामो दश्षरथात्मजः ॥३॥ . [४
तस्येषा छोकनाथस्य धर्मपतरी यक्षखिनी ।
१३। सीता नाम वरारोहा यां वं हूर्तुमिदेच्छसि ॥४।॥ [५
कथं राजा स्थितो धरम परदारान् पराभृरोव् ।
१.६] रक्षणीया विषेण परदारा महार्यैश्षः ॥ ५ ॥ [द
९५ पू ] निव्तेय मति नीचां परदाराभिमरशिनीम् । [जू
प्प ] मया साम्ना भोच्यमानो यदि सीतां न त्यक्ष्यसि ॥2॥ [र
१५] इन्तादिव फं पकं पातयामि रथोत्तमात् । [ष
१६ ] न तत् समाचरेद् वीर यव परस्तु विगरहैयेव् ॥७ [छ
१ देख] यथाऽऽत्पनस्तथाऽन्येषां दारा रक्ष्या विरोषतः। [जद
प ] आत्मानसुपमां ता स्वेषु दारेषु रम्यताम् ॥८॥ [प
१. कैराल श्र ब म-सत्यसस्तवः।
2. म--दैतुमिहेच्छसि ।
३. अ ब---महायसाः ।
- भ च~-महत््सना |
छ. अ---°भिमर्षिताद् ।
ल ब म---०मर्षिनाम् ।
आररयकारडम् ५५ । १.७ || २६३
कामं स्वभावो यो यस्य न स शक्यः परमाजितुम ।
९७] न हि दुष्टात्मनामाययां निवसन्त्यालये चिरम् ॥९॥ [११
अर्थ वा यदिवा कामं नं शाद्धेष्वनागंतम ।
१८] व्यवस्यन्ति वरात्मानो धर्म पौरस्त्य धर्मतः ॥१०॥ [८
राजा धर्मस्य कामस्य द्रव्याणां चोत्तमो निषधिः।
१९] धर्मे शुभं वा पापं वा राजमटं प्रवतेते ॥*१॥ [९
पापसखभावश्चपरः कथं तं राक्षसाधमः । [१०षू
२०] तस्मान् नासि सप्रप्तुमिमां सीतां यश्खिनीम् ॥९२॥ [र
विषये वा पुरे वाऽपि तव रामो महाबलः
२१] नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि ॥१३॥ [१२
यदि बुरपनखीहेतोजनस्थानगतः खरः ।
२२] अतितो हतः पूवं रामेणाष्धिष्टकर्मणा 1१५) [१३
अत्र ब्रूहि यथासत्यं को नामास्य व्यतिक्रमः ।
२४] यस्य त्वं छोकनाथस्य भार्या हतुंमिरेच्छसि ॥*५॥ [१४
क्षिप्रं विखन वेदेहीं मा ता घोरेण चक्षषा |
२५] दहेद् दहनभूतेन दक्षामिन्द्रा्ानिरयथा ॥*६॥ [१५
सपेमाीषिषं वदं वसखरान्ते नावकुंध्यसे ।
२द| ग्रीवायां प्रतिसंयुक्तं काल्पाश्च न पश्यसि ।॥१७।॥ [शदे
म--राखेषु नागतं। =
भ च--द्यपैणखी ।
कैरालञअ व म--अनिवृक्तो।
म च~ सब्ब ।
भ च-रमस्य )
म--व्यतिद्रमः ।
कै रा-क ।
म भ च--नवबध्यसे,
†# ॐ ‰% < @ ¢ ‰
२६० वाल्पीकीय-रामायणम्
भारः स सम्यंग् हर्तव्यो भारो यो न विषादयेत् 1
२७] तदन्नयुपभोक्तव्यं जीर्यते यदनामयम् ॥१८॥ [१७
यत् कृत्वा न भवेद् धर्मो न कीतिं यश्चो भुवि ।
२८] शरीरतो भवेर्त्व्मं कथं प्राज्नस्तदाचरेत् ॥१९॥ [१८
षष्टिविधसहस्राणि मम जातस्य रावण ।
२९] पित्रपेतामहे राज्ये यथावदततिष्ठतः ॥२०॥ [१९
५] नश्रुतेन चमे दषं परदाराभिमर्षणम् । [प
दद्धोऽदं त्वं युवा धन्वी रथस्थः कवची श्री ।
३०] असन्त्यल्येह वेदेदं कुशली त्वं न यास्यसि ॥२९॥ [२०३
न शक्तस्त्वं बलाद्धर्त बेदेदीं मम पर्यतः ।
३९१] देतुमिनन्ययसंयुक्तैर्ूढो वेदश्चुतीपेव ॥ २२ [२१
युध्यस्व यदि वीरोऽसि युद तिष्ठ रावण ।
ध | शयिष्यसे हतो मूमो यथा भ्राता खरस्तव ॥२३॥ [२२
असकृत् संयुगे येन निहता दैत्यदानवाः ।
५] न चिराच् चीरवास्ास्तां रामो युधि वधिष्यति।।२४।॥ [२३
किं तु शक्यं मया कर्तु गतो दरं नृषास्मनौ ।
प] क्षिप्रं त नश्यसे नीच तयोभ्रा्ोम संशयः॥२५॥ [२४
कैराल्लम ब म-सस्यस्य।
कैराभच--यो भरो
भ च-तदन्नं नृप भोक्तभ्यं ।
कराल बम--भ्वेद्धमैः। रीरस्य भवेल्छ्धेशः, इति द1० पाठः,
1 अ~--भ्वेद्धमैः ।
भ च-न सत्यज्येह ।
भ च~ नक्ते; शुद्धो ।
$ म--दूरे ।
90
ॐ
आरर्यकारडम् ५५ । २८॥ ६५
न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि निशाचर ।
प] सीतां कमर्पत्राक्षीं रामस्य पदहिषीं प्रियाम् ।२६॥ {२४
अवयं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः
7] जीवितेनापि रामस्य तथा दश्चरथस्य च ॥२७।॥ [२७
तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूत पर्य मे वलम् |
युद्धतिथ्यं प्रदास्यापि यथाप्राणं निशाचर ।
प्र] सीतां सन्त्याजयिष्यामि स्थिरो भव सुदुर्मते ।२८॥ [२८
इत्या्षे रामायणे आरण्यकाण्डे सीताग्रेमाथे जटायुवीक्यं नाम
पञ्प्ार्दत्तमः समैः ॥५५॥
१. कैलबम अ--यथाति्यं
२ कराल ब म-सीताप्रमाथे
अ~--जटायुवाक्यं ।
३. कैरालबमम ख~-नाभिः
(व-^2] = [षटूपन्ाशः सेः] = [दा-^१]'
इत्युक्तस्य यथान्याय्यं रावणस्य जयायुषा ।
३२] क्द्धस्यामिनिभाः संख्ये विरेजुः शरद्ष्टयः ॥१॥ (५
स रक्तनयनः श्रीपांसप्तकाञच्चनभूषणः ।
३३] राक्षयेन्द्रोऽभिदुदराव पतगेन्द्रममषेणम् ॥२॥ [२
स संप्रहारस्वुम॒टस्तयोस्तास्मिन् महावने |
३४] बभूव वातोद्ध॑तयोर्मेघयोगेगने यथा ।३॥ [३
तद् बभूवाद्रतं युद्धं शृद्धराक्षसयोस्तदा 1 `
३६] सपक्षयोमीस्यवतोभेहापवैतयोरिव ॥*)। [४
ततो नारीकनाराचेसतीक्ष्णपमिश्च विकंणिभिः ।
३७] अभ्यवषेन्महाधोरेशेद्धराजं महावरम् ॥५॥ [५
रितानि शरजाखनि गृद्धः पत्ररथेश्वरः ।
३८] जटायुः प्रतिजग्राह रावणास्राणि सेयुगे ॥६॥ [६
तस्य वीषष्णनखाभ्यां तु चरणाभ्यां महावलः ।
४० | चकार बहुधा गाने व्रणीन् पतगनायकः ।\७॥ [७
अथ क्रोधाद दक्षग्रीवो जग्राह द मागेणान् ।
ए] मृत्यदण्डस्मान् घोरान् शवरममावमेदिनः ॥८॥ [८
भ--वातोहतयो० ।
भ च--0राक्चसयेोग्रैषे ।
अ---विकर्षिभिः
र-बह्यन् ।
भ च--पतगसत्तमः ।
अ--सत्युदण्डकरान् ।
भ च-खल्युदण्डोपमान् 1
ढैरालम् व म-ममौणि भेदिनः,
क = ‰@ ‰ ‰ ^
ॐ
आरर्यकार्डय ५६ । १४ ॥ २६७
स ते्बाणेरमहांवीर्यो सुक्मपखेरनिद्यगेः |
प्त] विभेद निशिते पोरिद्धं तीक्ष्णैः शिलाशितैः ॥९॥ [९
४४ ] ततोऽस्य सशरं चापं सुक्तामणिविभूषितम् । [११्
प] पक्षाभ्यां स महातेजा बभञ्ज पतगेश्वरः ॥९०॥ [र
प] तस्याभ्िर्खदशं दिव्यं रावणस्य।शुदशषनम् । क `
५४८] चरणाभ्यां महातेजा बभ्र सुमहावरः ॥ [११
प] सारथि च रथोपस्थात् स जघान नखाङ्कः ॥१.९॥ [प्
५८यू ] काचनोरञ्छदान हत्वा पिश्ाचवदनान् खरान् [द्
प] पणेचनदरभरतीकाश्ं छत्रं तस्य न्यपर्तियत् ॥९२॥ [१८ पू
४९. उ] मणिहेमविचित्राङ्गं बभञ्च स महारथम् ॥१३॥ [१७ ख
ततश्च तं परबट्मानभञ्जनं
मुरारेः समरमुखेष्वनिभितम् ।
पराजितं पतगवरेण रावणं
५३] विसिस्मगुः सुरयुनयो विोक्य तैत ॥९४। [र
म च--0र्महाघेर ।
म च--वौणिग° ।
लब म--सुमहबरः।
कै--तथाभ्नि० । भ--तचाभ्रि° ¦! च--तच्पि सदारं ¦
ल अब म-नस्ति।
कैरलञअव म---कज्नरथच्छद्न् ।
जय मूल्टतपादस्यैवापश्चंशोऽवभाति ।
ल ब--भ्यपतयत् ¦
८. भं च-ततस्तु ।
. म च--ीक्ष्य।
१०. भ च-खचरशूरचा जनाः ।
इ 14
+
२६८ वारस्मीकीय-रापाय्णम्ं
अभिष्टुवन् पतगवरं शुभा गिरः
सुदुष्करं कमं कृतं त्वयाऽद् सुतम ।
परभासितो द्विजवररानसन्तमो
९.४] व्यवस्थितः पुनरपि युद्धनिर्श्वये ॥१५॥ [7२
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकाण्डे जटाचयुदधं नाम
षटुपन्नारात्तमः समैः ॥५६॥
कैराटङञ्नब म-मभिष्ुतं।
अ म--गिरेः।
म च--प्रहौसितो ।
म च-युखनिश्वयः ।
भ च--रामायणे महर्षिवाद्मीकिविरश्ित .
अ--जयरायुरावणयुद्धं ।
केरालबममच-नषस्तिः
क 0 0
[व-५2,.७] = [सप्रपञ्चाशः स्मः] = [दा-९९ 1
स भग्रधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
५१] अङ्केनादाय वैदेहीपुत्पपाताय रावणः ॥ ९॥ [२०
अथ तां नेतुकामस्य रावणस्यातिकोपतः ।
५.७-३] जटायुरत्रवीद् वाक्यमिदं स्यायाथेसथुतम् | ।२| [२३
४उ] अस्पवुद्धे हरस्येनां वधाय खल रक्षसाम् ॥३॥ [२४३
५५ पू] याता सपित्रबन्धुस््वं सलः सपरिच्छदः [२५पू
ए] यमस्य खोक बाणार्तो रापस्य ररखणिडितः ॥८। [ए
«उ; विषपानं पिवस्येतव् पिपासित इवोदकम् ॥५॥ [२५ उ
बद्धस्त्वं काटपाशेन क गतस्तस्य मोक्ष्यसे ।
७] बन्धाय बडिशं गृह्य सामिष नजो यथा ॥६॥ [२७
न हि जातु दुराधर्षो धमेसेतुः प्रधधणीाम् ।
९] सीता्याश्चाश्रमस्यास्य रा्धवो मषर्िध्यति ॥७॥ [२८
--------- ~~~ -------~-------
१. भं स--०° त्पपाताथ }
२. कै भ च--अतः परमधिकः पाटः--
तं त्वरन्तं निधायाङ्के हरत जनकात्मजां ।
गृद्धूराजः ससुत्पत्य जटायुरिदम्रवीत् ॥
नच्रसस्परौीवाणस्य मायौ रामस्य रावण ।
के-पुस्तके पावै भागेऽयं पाठः कोशञान्तरादिवोद्रस्य विन्यस्तः ।
१ भ च--अतः परमाधिकः पाटः--
सपुत्रमित्रबंधस्त्वं सबलः सपरिच्छदः ।
छ. कै रा--यद ।
५. कैराल्लञअ व म~क गतरू्वं विमोक्ष्यसे
६. अ--प्रधषणम् ।
भ स--घ्षेणां चाश्र ।
८. म च--राषवो मषेविष्यतः ¦
म॑
२७० वाल्मीकीय-रामायणम्
१९ ] हत्वा वा हरते श्रूरः शेते वा निहतः परैः ॥८ ॥
१३ उ] नचिराद् रघुशादूछः स लां पाप हनिष्यति ॥९॥ [ष
परीतकाछो हि रुषा यतत कमे प्र॑तिपद्ते ।
१८] विनाश्चायात्मनोऽधर पतिपनोऽसि कम्र्व् ॥९०) [३९
पापातुबन्धो येय स्थात् कमणः को नु कमं तत ।
१९] कुर्वीति लो करौधिपतिः स्वयभरूभगवानपि ॥१९॥ [३२
अतुबन्धमजानन्तः कमणामविचक्षणाः | [२६ष्
समित्रबान्धवेननाः सामात्याः सपरिच्छ्दाः। [२९
४६] क्षिप्रमेव विनश्यन्ति तथा तर विनशिष्यसि ॥१२॥ [२६३
एवमुक्ता थम वाक्य जटायुस्तस्य रक्षसः ॥
२१] निपपात भृश प्ष्े दशग्रीवस्य वीयेवान् ॥९३॥ [३३
स बिनुनैः नलेस्ती्े विचचार समन्ततः ।
२३] अवरूढो वरारोरैथथा स्याददुष्वारणेः ॥१४॥ [३४
१. भ च-अतः परमाधिकः पाटः-
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः ।
२. भ च--परीतकार्पुरूषो ।
३. कै रा म-्रतिपाचते।
@. अत्र "कमे तत्ः इति युज्यते पाठः ।
५. कैरालञअ ब म--यस्यास्य।
६. लं भ च----छ्ृत् ।
ॐ. भ च-कयौष्छोकस्याधिपातिः ।
८. कै राब म--समन्तरिगाम्धवा जाताः ।
ल अ-समित्रनान्धचा जाता; ।
६. र{--रक्षछः)
१०. कैरारुअ व म--चवितुण्डो,
१९१. कैराख्ञ व म--स्तस्य पृषठ।
१२८. कैरालञअबम--नस्ति।
आरण्यकारडम् ५७1 २१ ॥ २७१ `
स विदार्य नखेस्तीक्ष्णेस्तस्य परष्रं समन्ततः
२५] केञ्ाश्चोत्पाद्यामास नखपक्षयुखायुधः ॥९५। [३५
स तथा गरद्भराजेन छ्िर्यमानो मुदूुहूः ।
२६] अमर्षात् स्फुरितोष्रश्चं स पभ्राकंपत राक्षसः।१६।॥ [३६
तां परिष्वज्य वेदेदं वामेनाङ्कन रावणः ।
२७] तेनाथ जघानार्तो जयायुषममषणम् ॥१७॥ [३७
तस्य क्रुद्धो दशग्रीवः सीतामुत्छञ्य वीथवान ।
२९ मुष्टिभ्यां चरणाभ्यां च जटाय्ुषमपोथयत् ॥१८॥ [४०
तयोयुहतं संग्रामो बभ्रवातुखवी्ययोः ।
३०] राक्षसानां च मुख्यस्य पक्षिणां प्रवरस्य च ॥१९॥ [४१
तस्य व्यायच्छमानस्य राघवार्थे स रावर्णः ।
३१] पक्षो तुर्डं च पादौ च खडुदयम्य चिच्छिदे ।२०। [४२
स छिनपक्षः सहसा रक्षसा रोद्रक्मेणा ¦
३२] निपपात ततो ग्रद्धो धरर्यांमस्पजीवितः ।२१।। [४३
प भाता ७७ ०५
१. कैराङञअ वब म-नास्ति।
२. भ च--स्फुरितोष्ठर्च ।
२- भ च--जतः परमधिकः पाटः-
विददार खगेन्द्रोऽसो राक्षसेन्द सुजान्खगः ।
हृदय च नखेस्तीक्षेदौरयामास पक्षिराट् ॥
लोचनानि महावीयश्वन्च्वाघतेर्विदारयन् ।
आयुधान्यपि चिक्षेप खगेन्द्रं सर्वतोदिशं ॥
गताञ्ञाणि शरीराणि चकार च नखैः खगः।
चरणेश्च नसेश्वैव वदनेन तु रावणम् ॥
जघान बहुधा क्रुद्धो जटायुर्विहगाधिपः ।
2. म---नास्ति ।
५. अ--पक्षतुण्डो च पाद ।
म--पक्ष तुण्डं च पादौ ।
२७२ वाद्मीकीय-रापायणम्
ष्टा निपतितं भूमौ क्षतजा जरायुषम् ।
३३] अभ्यधावत वैदेही स्ववन्धुमिव दुःखिता ॥२२॥ [५४
तं नीटजीमूतनिकाश्चवण
सुपाण्डरोरस्कयुदारवीयेम् ।
ददी खडाऽधिपतिः प्रथिव्यां
३४] जटायुषं शान्तमिवािदावम् ॥२२३॥। [५
ततस्त तै पत्ररथ पीतले
निपातितं रावणवेगनिजितम् ।
पुनः परिष्वज्य सरिपरभानना
३५ रुरोद सीता जनकात्मजा तदा ॥२४।॥ [४६
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकाण्डे सीताप्रमाथे जटायुवैभो नाम
सप्तपञ्चाशः सर्गैः ॥ ५७ ॥
१. केरा भ च-जाययुवधो।
२. कैरालवबममभच--नास्ति।
[व--^= [ अष्टपञ्चाशः सगः ] =दा-५ र
तमस्पजीरितं भ्रमौ क्षतजा जटायुषम् ।
%] ददश श्रद्धाधिपति समीपे राघवाश्रमात् ।॥१॥ [९
सीता तारापिपषमुखी रावणेन समीक्ष्य तम ।
८] ग्रद्रराजं विनिहतं बि्छाप सुदुःखिता ॥२॥ {२
निमित्तक्षणं ज्ञानं ज्ञानिनां खरद्थनम् |
५] अवद्यं सुखदुःखेषु नराणां परतिदश्यते ॥३।॥ [४
न नूनं रामं जानासि महदव्यसनमात्मनः |
१०] तवैव नूनं काक्रुसस्य अनथाः सदर्चौरिणः ॥५।॥ [५
असङ्कद् राम रामेति तथा क्ष्पर्ण॑मङ्नाम् ।
९१] आक्रन्दमानां सन्वस्तां किन्नरीं वा वनान्तरे ।॥५॥ [7
तां छिश्यमानाभरणां विवणेवदनां पुनः ।
१२] अभ्यधावत वेदेदं रावणो राक्षसाधिपः ॥६।॥ [९२
क
करार व म--समीश्चितम्।
भ च-निमित्तं ।
म च--साकुन ।
ल ब-सुरदशनम् ।
म--सुरदिनम् ।
रा--नाम ।
केरा व म--तथैव।
म च-सगचरिणः ।
भ च~--रकमणसमङ्गना । अष्छन्दमना स्रस्ता किद्ठरीब ।
के रा--किञ्नरीं च,
भ च~-ङ्किषटमास्याभरणां ।
£ @ ॐ 0
4.
(1
९.७९ वार्मीकीय-रामायणस्ं
पादपेषु च सल्न्तीमालिङन्तीं महादुमान ।
९३] मुञ्च युशेति बहुशः करोशन्तीं कुररीमिव ।॥७॥ [९३
एकां क्षामस्वरां दीनां रामेण रहितां तदां ।
९४] रक्षःपतिस्तौं केशेषु जग्राहान्तकसन्निमः ॥८॥ [११
प्रथषितायां वेदेदं बभूव सचराचरम् ।
९६1 जगत् सेममयादं महता तमसादतम ॥९॥ [१५
द्वा सीतां परामशदीनां दिव्येन चक्षुषा ।
१७| कृतं कायमिति श्रीमान् व्याजहार पितामहः ॥*०। | [१७
हृष्टाश्च परमप्रीता आसन् सवै महषयः ।
१५] दृष्टा सीतां परामृष्टां दरडकारख्यवापसिनः ॥९९॥ [९८
वदन्तीं रामरामेति स्दन्तीं टक्ष्मणेति च ।
१८] जगामाकाशमादाय रावणो राक्षसाधिपः ॥९२॥ [१९
छस्ताभरणसवांङ्गी पीतकौरेयवासिनी ।
९९] राजपुत्री रराजाथ विद्युत् सौदामिनी यथा ।९२॥ [२०
उद्धूतेन च बस्रेण तस्याः पीतेन रावणः ।
२०] अधिकं परिव्राजं गिरिरदीप्र इवागिना ॥९५॥ [२१
रा-ऊुररीरिव ।
भ च~--वने ।
भ च~ जीवितान्ताय ।
भ च--अन्धम ।
ॐ @ & & ~
केरा ल्ल म--पराष्ृष्य दीनां।
अ---पराश्ष्टां दीनां ।
भ च-- नास्ति)
$. भ च--नीरुमघाव्रृतोजजाजदे
ॐ
आररयकार्डम् ५८ । २२ | २.७९
तस्याः कुसुमगन्धीनि ताम्राणि सुरभीणि च)
२३] पडमपत्राणि वैदेद्या अभ्यकीयेन्त रावणम् |॥१५॥| [२२
तस्यास्तद् विमलं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम् । [२४ष्
२५] बभासे नलदं नीरं भिचा चन्द्र इवोदितः ॥*६।। [२५ प्
सुखछारं सुकेशान्तं पद्मपत्राभमव्रणमं । [२५
ए] रुदितस्यापमृष्टा्चं चन्द्रवत प्रियदश्चनम् ॥१७॥
सुना चार्ताम्रोषएमाकारे कनकपभम् । [२७
फ] राक्षसेन्द्रसमाधूतं तस्यास्तद् वदनं शुभम् ।
प्त] शुशुभे न विना रामं विननक्तमिबोडपः ॥१८॥ [२८
सा हेमवर्णा नीर्खछोड़ं मैथिली राक्षसाधिपम् ।
२६] शुशुमे काञ्चनी काञ्ची नीरं मणिमिवाध्रिता॥९९॥ [२९
सा पद्मशोरी नीड रावणे जनकात्मजा ॥२०॥
२७] विद्युद् भ्रान्ता इवाम्भोदे शुशमे तप्तभूषणा ॥२१॥ [३०
तस्या भूषणशब्देन वेदेद्या राक्षसाधिपः ।
२८] बभूव विमो नीरः सघोष इव तोयदः ॥२२॥ [३२
4
५ &@ ^ 6
ब--सुरर्भनि ¦
कैराङञअ ब भ~--राघवम् ।
ल ब म--भमव्रज ।
भ च~--अतः परमधिकः पाठः-
इरुक्षणतीक्ष्णसमेदन्तेः प्रभावद्िररङ्कतम्
तस्यास्तत्सुनसं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम् )
न रराज विना रामं विनाटमिव पकजम् ॥
रलम वे म--~न्द्र् समाभृत
रा--०मिवोत्तमः। भ--<सिवोखपः ।
ब--नास्ति
भ च~~मेघामे ।
२७६ बाट्मीकीय - रामायणम्
उत्तमाङ्ाच्च्युता तस्याः पुष्पदरष्टिः समन्ततः । [रेदषू
२९] समाधूय दशग्रीवं पुनरेव व्यज्ञीयत ।२३। [३५२
३०य् ] सा त॒ रावणेगेन समाधूता समन्ततः 1 [३४य्
अभ्यवर्षन पुष्पाणां टष्िवश्रवरणानुजम् ॥२२॥ [३५
३१] ततुप्हवरक्ता खा नीखाडं राक्षसेश्वरम । [३१ष्
भरषणेषिविधेः सा तु राक्षसेन्द्रमशोभयत् ) [प
प] नक्च्रमाखा विमला मेर नगभिवोत्तपंम् |२५।; [२३५३
तस्यास्तान्यण्निवणानि भूषणानि महीतले ।
३५ सपघ्ोषारयववीयन्त उसका भ्रष्टा इवाम्बरात् ।२९॥ [३८
चरणान्नपुरं ष्ठं बेदेद्याः पावकोपमं !
प्र] विद्ुदरख्यसङ्काक्षं पपात मधुरस्वनम् ॥२७॥ [३६
अश्लोभयत वैदेही गजकसेवं काचच॑नी ॥२८।॥ [३१३
फ] तां सहोद्कामिवाकाश्चे दीप्यमानां खतेजसा
भर] जहाराकाशमाविश्य सीतां वश्रवणातुजः ॥२९॥ [३७
विशीणेः पारडरः श्रीमांस्तस्या हारः स्तनान्तराव् ।
३६] वेदेघा न्यपतद् गां वै दिषो गङ्गेव भर्ते ॥२३०॥ [३९
१. छ ब--नागमिवोत्तम ।
२, छ--उल्को अष्टा इ० ।
म---उद्काञ्ष्टमिवा० ।
भं च--क्षीणास्तारा इवा० ।
३. कराल मभ च-पावकोत्तमम् ।
७. कैरामम च--विद्युडख्य०।
५, रा--गजकक्षीव काञ्चने ¦
द. अत्र पूवाधेस्य अशः ग्रतीयते । वस्तुतस्तु अयं पाञ्च ल तजुपषछछबरक्ताः
इस्यादिना २५ तमस्य शोकस्य पृजौर्देन युज्येत ।
ॐ. अ--दिवि ।
८. कै--भृतरम् ।
आररयकार्डम् ५८ । ३९ ॥ ७७
उत्पातवाताभिहता ान्ता द्विनगणाकुखः।
३७] मा भेरिति विधूता्रा व्याजहरिव प्रादपाः ॥३१॥ [४०
नछिन्यो ध्वस्तकमरास्वरस्तमीनजरेचराः ।
३८] सखीमिव निरुच्छरासाः शोचन्तीव सम मेथिखीम्॥ ३२।।[८१
समन्तादभिसंपत्य सिदव्याघ्रमृगद्विनाः ।
३९] अभ्यधा्व॑सतदा रोषात् सीतच्छायाऽनुयायिनः।३३। [४२
जटपवार्हविरुतैः शृद्धरुच्छितवाहवः।
४०] सीतायां हियमाणायां विक्रोशन्तीव पवेताः ॥३५। [४३
हियमाणां च वेदेदीं दृष्टा दीनो दिवाकरः ।
१] प्रतिष्वस्तप्रभः श्रीमानासीत् पारुडुरमर्डखः; || ३५। [४४
नासि धर्मः कुतः सत्यं नाजवं नानृशंसता ।
२] यत्र रामस्य वेदेदं भार्या हरति रावणः ॥३६॥ [५५
इति सवीणि भ्रूतानि गगने पर्यदेवयन् । [४५
४३] दृष्टा सीतां पराम्रष्टा रावणेन तपखिनीम् ॥३७॥ [7
अश्तका दीनमुखका उन्युखा म्रगपोतकाः ।
प] उद्रीक्योद्रीक्ष्य नयनेरसपाताषिरेक्षणाः ॥३८॥ [४६
सेभवेपितशाचाश्च वभरूबुषैनदेवताः ।
प्त] विक्रोशन्तीं शशं सीतां दषटरा दुःखं तथागताम् ॥३९॥ [४७
र ब--विधृतारच । [र ।
कराल व म--0ध्याघ्नमिव।
म च--अनुयान्ति ।
ङैराम य च-०वितते
मपर ।
अ-सप्रवेदित०।
“नि
2.७८ वाद्पीकीय-रापायणम्
सतीमाकुलकेशान्तां धिषमष्टशिरोरहाम ।
४५] जहारात्मविनान्ाय दश्रग्रीवो मनखिनीम् ।}४०।॥ [२४९
ततस्तु सीता रुदती व्यचिन्तयद्
विनाष्ता बन्धुजनेन मेथिदी |
अपरयती राघवलक्ष्मणाघुभौ
६६ | विव्णवक्रा भयभारपीडिता ॥*१॥ [५०
इत्य्षे रामायणे आरण्यकाण्डे सीताप्रमाधो नाम
अष्टपच्चादीत्तमः स्मः ॥५८॥
१. कराम च--सीता०।
भ--विप्रञ्रष्ट° ।
३. भ-- नस्ति ।
ख---भारण्यकाण्डे वाल्मीकीविरथिते ।
४. केरालवबममभ च-नस्ति।
>
[वं-५९][ ऊनषषितमः सगः {=दा- ५९
खमुत्पतन्तं तै दृष्टा मेथिटी जनकात्मजा ।
प] दुःखिता परमोद्रि्ा भये महति वतेते ॥१॥ [१
वेपमाना वर्त्कायाँ पृणेचन्द्रनिभानना ।
प्त] व्यसनस्यात्मनो नान्तं परयन्ती वरवबणिनीं ॥२॥ [प
विहायसा नीयमाना रदन्ती करुणं वनात् ।
प्र] अचिन्तयद् वरारोहा दुःखे महतिर्वत(तििनी ।।३॥ [7
कथ ज्ञास्यति मे मता लक्ष्मणो वा मदाबः |
र] रावणस्य वंशं पराप्ना मिथिखाधिपतेः सुता॥४॥ [प
प्र] रुरोद करुणं बाला विखछापातिदूःखिता । [क
९ उ] रोषरोदनतासराक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम् ।५॥
रपू ] विद्वा राघणं सीता दियमाणेदमव्रवीन् | [२
पष] यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः ॥६॥ [५१्
न व्यपत्रपसे नीच कमेणानेन रावण ।
३] ज्ञात्वा विरहितां यो मां छात् लं दुमंईसि ॥७॥ [३
7
१. अ-समुत्पतन्तं ।
2. छ म--वर्तती ! वस्तुनस्तु मूले वर्तिनीः
इति दाक्षिणात्यसम्मतः पाठो युज्येत ।
अ--वतिते ।
३. व म--वरूच्छाया।
७. कैराङबमम च---वर्वती।
५. क रावे ।
६. कराल व म--विङ्कवं।
ॐ. ब म--ऽयसु्तस् ।
८. म-विपत्रपसे ।
६ रा म--हि रहितां ।
भ च-हि रहिते ।
१०. भ--बरत् ।
११. म--इम्तु° ।
२८० वादमीकीय-रामायणंम्
त्वयैव नूनं दष्टात्मन भीरुणा पापकर्मणा ।
ट] ममापवाहितो भती मरगरूपेण मायया ॥८॥ [४
परमं खलु वीर्य ते दश्यते राक्षसाधिप ।
९५] विश्राव्य नामधेय खं युद्धे नास्मि जिता त्वया ॥९॥ [६
$ंदशं गहिते कमं कथं छ्रला न छ्लसे ।
७] खियोऽपहरणं नीच रहिते च परस्य च ॥१०॥ [७
कथयिर्घ्यन्ति छोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम् ।
८] सुनृदोसमधपिषठं तव शोदीर्मानिनः॥९९॥ [८
धिङ् ते वीय च सच्वं च यत्त्वया कथितं स्वयम्।
९] कुरखाक्रोश्चकरं लोके धिक ते चारिजरमीदशम् ॥१२।॥ [९
किं शक्यं कतुमेषेह यन्वेनाभिधावसि ।
९०] मुर्हूतेमवतिष्टख न जीवन् प्रतियास्यसि ॥९३॥ [१०
न हि चक्षुष्पथ प्राप्य तयोः पाथिवपुत्रयोः !
११] ससेन्योऽपि समथेस्तं युहूतमपि जीवितुम्।॥९८॥ [११
न त्वं तयोः शरस्पशं सोहुं शक्तः कथचन ।
९२] वने पभरञ्वलितस्येव स्परेमगेषिहङ्गमः ॥१५॥ [१२
मुच मां राबणासाधोऽसाधो मुञ्चख रावण ।
प] बुद्धया सचिन्त्य चनकैने त्यक्ष्यसि यथा तथा।॥१६॥ [7
१. अ म---क्थयिष्यति ।
२. अ म--पुरुषः ।
३. क--सोधीर० ।
ब- सोय ० |
भ च~--लोटीरमाछिनः ।
४. केञल ब म--सुहूरैमेव० ।
भ च-युहुतेमिव ।
५. कराल ब म--करनिक्षप त्वं
आरण्यकारडम् ५९ । २३ २८१
मत्मधर्षणरुषो हि सह भ्राजा पतिमेम ।
फ] विधास्यति विनाशं ते देशाव तेनोपमोक्ष्यसे ॥९७॥ [९४
येन स्वं व्यवसायेन बछान्मां हर्तुमिच्छसि ।
९३] व्यवसायः स ते पाप भविष्यति निरथेकः ॥९८॥ [१५
न ह्यहं तमपर्यन्ती तारं विद्वुधोपमम् ।
१५] उत्सहे शच्रुवशशगा प्राणान धारयितुं चिरम् ॥९९॥ [१६
१७ ] सूनं च नात्मनः श्रेयः सेपरेक्षितुं यथेच्छसि ॥२०॥
फ] मरत्युकाले यथा रम्यो विपरीतानि सेवते । [९७
युमूपणां हि मत्यौनां यत् पथ्यं तन्न रोचते ॥२१॥
९८] पयाम्येव च॑ करटे त्वां कापाचावसादितम्। [९८
यथा चाति्भयस्थाने न बिभेषि दशानन ॥२२॥
९९] व्यक्तं हिररमयान् हि वं सपय॑सि वने नगान् । [१९
त्वं हि वैतरणीं मृत्यो रचितामूमिमटिनीम् ।
२०] खड्धपजवनानद्धामिमां दर्टांऽसि राक्षस ॥२३॥ [२०
१. के रा--० र्ष्टोपि । ।
ल--र्शेस्ति ।
केरालख्बम म च--° मोक्ष्यसि,
खय ब म--हंतुमि०।
ब--सुत्यो ।
भ.च-हि ।
के--चाभिमय० ।
ङं ब-स्वा।
भम-- सपर्यामि ।
के रा भ च~--वनेचरान्
„ ब--रचिरा्कुगमा० । ब--रचिताञ्चुग ०
म~--रचिताद्यगदाखिनां ।
अ भ---~वनारुद्धा० ।
अ--दकष्यसि ¦
® £ @ ¢ ¢ % &
1)
@
[ +कः
+^ १
२८ वार्मीकीय-रामायणंम्
तप्तकाचनपुष्यं च वैडूयपवरच्छदम ।
२१] ईक्षसे शाल्मछि तीक्ष्णेघोरेरायसकरटकेः ।२४।। [२१
न हि त्वमीदशं त्वा तस्यारीकं महात्मनः ।
२३] जीवितुं शक्यसे मूढ विषं पीत्वेव वालिश्चः ।२५।। [६२
बद्धस्त्वं कारुपारेन दुविदंर्थेण रावण ।
२२] क गतो रुप्स्यसे शमं सपुत्रामात्यबान्धवः ।२६।॥ [२३
निमिषान्तरमातरेण विना भरात्रा महावने ।
२४] हतानि रक्षसां येन सदख्राणे चतुर्दश ॥२७।॥ [२४
स कथं राघवो वीर; सवीखकुशखो बरी ।
२५] न तवां हन्याच्रेसतीकष्णेरिषटभार्यापहारिणम्॥।२८॥ [२५
एतच्ान्यच संततं मेथी रावणाङ्गा ।
२६] भयद्रोकसमाविष्टा करुणं विखछाप ह ॥२९॥ [२६
तथा भं तां बहुरूपभाषिणीं
विखापपूरव करुणं च भाषिणीम् ।
जहार तां पापमति विवेरैतीं
२७] नृपात्मजामागतदुःखवेपथुम् ॥ ३०॥ [२७
इत्यार्षे रामायणे आरणण्यकाण्डे सीताप्रमाथे सीताप्ररुपि नाम.
एकोनषष्ितमेः स्मः ॥*९॥
म--दुर्विधार्येण ।
भ च--दुर्निवार्यण ।
अ--निमेषान्तर० ।
कैराङद् व म---वीर।
भ च--पुरूषं ।
म~ च विरूप |
भ च---भामिनीम् |
अ भ च---विचेष्टतीम् ¦
म च~ नास्ति|
कैरारुबम भ च~ नास्ति
ध
¢ ¢^ © ^ 5 % ९ ७
[ब-६० 1= [षष्टितमः सर्गः] = [दा-^ |
दियमाणा तु वेदेही कञ्िन्नाथमपरयती ।
५] ददश गिरिषृद्खस्थांस्तज वानरपुदवान् ॥९॥ [१
तेषां मध्ये विज्ञाखाक्षी कौशेयं कनकप्रभम् ।
£| उत्तरीयं वरारोहा शुभान्याभरणानि च ॥२॥ [रपू
५७षू ] मुमोच मां हि रामाय शसेयुरिति पैथिी । [रउ
ए] एतां बुद्धि तदा कृता सीता करतरोदरी ॥३॥ [7२
सेभ्रमाच दर्रीवो वेदेदं नोपटब्धवान् । [३
१३] भूषणानि विधुन्वन्ती तेषां मध्ये वनौकसाम् ॥।*॥ [र
तर्तम्तेऽपि विशालाक्षीं नेतेरनिमिषेरपि ।
९०] विवेच एष्न्तीं तदा सीतां ददथ्बानरपभाः ॥५॥ [५
स तु प॑म्पामतिक्रम्य ङ्कामभियुखः पुरीम ।
१५] बाहुना सदतं गृहच पैथिरीं राक्षसेश्वरः ॥\६॥ [५
जहार तां सुसंहृष्टो रूपिणीं म्रत्य॒मात्मनः ।
ए] उत्सङ्नेव भुजगीं वीक्ष्णदर्रां महाविषाम् । ७} [६
१. भ स-~शङ्गस्थान्पञ्च ।
२. रामञअमच-सा)
३. र{--ततः।
७. कराल अ म--करतरोदरे ।
५. छव म--विनिघ्नन्ती।
द. भ च--पिङ्गाक्षस्ते ।
9. कैराङअब म--पद्भ्या०।
अर्य छसङ्गतः पाडः
८. के रा-वदर्ती
६. भ च--उत्सगेनेव भुजं दीक्ष्णर्दषटं महाविष
ख ब म--उस्सने भुजगी ना ती°
२८ `: वाद्मीकीय-रामायणय
वनानि सरितः शैलान सरांसि च विहायसा ।
१६} पय॑स्तृणमतीयाय चापाच्छर इव च्युतः ॥८|॥ [७
मीननक्राकुखं तं तु वस्णाटयमक्षयम् ¦
२] सरितः समतिक्रम्य समतीयाय सागरम ॥९॥ [८
सैभ्रमात परिषत्तोमिः कृदमीनमहोरगः ।
१५] वैदेश्यं हियमाणायां वभूव वरुणाछ्यः ॥१०॥ [९
अन्तरिक्षगता वाचः सष्टजरदरुणास्तदा ¦
१७] एतदन्तं दशग्रीव इति सिद्धास्तदात्रुवन् ॥९॥ [९०
स तु सीतां विचेर््न्तीमङ्कनादाय रावणः ।
२०। प्रावेशयत् पुरीं डां विश मृत्युमात्मनः ॥९२॥ [११
सोऽभिगम्य पुरीं दिव्यां पविभक्तमहापथाम् । [१२प्
२९१] निदध्यौ रावणः सीतां मयो मायामिवाधुरीम् ।*३। [९३३
२२् ] अथात्रवीद् दक्षग्रीवः पिशाचीर्घोरदशनाः ।
२२] यथामी मस्स्तरियं तद्रतं सीतां परयत सेमताम्।।१४। [१
२४] मणिमुक्तापवाछानि वश्नारयजिनचन्दनम् ।
यद् यदिच्छेत् तत्तदस्य देयमच्छन्दतोऽपि बी ।९५।१५
१. भवच तिमिनक्रा०।
अ वारिवरत्तो० ।
भ च--एतदन्तो ।
कराल यञ ब म--विवेष्ग्ती° ।
५. भ च-रूपि्णी ।
अ--मिवावरीं ।
क-म न पुमास्त्ी वा ।
रा-मांस्त्रीमांस््रीवा)
रा--वस्प्राणि जिनवैदन ।
£. अ च-देय मच्ब्द् ० ।
१०. भच)
% ‰ &
®
आररयकारडम् ६० । २९ ॥ 2८५
२५] यच्च वक्ष्यति वैदेही वचनं किखिदप्रियम ।
२६३] अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानात्तत् सोढव्यं निरन्तरम् ।१६। [९४६
२५ ] राक्षसीश्च तथोक्ता स राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ।
२७] निर्मत्यान्तः पुरात् तस्मात किं कृत्यमिति चिन्तयन् ।
ददर्श महाधीर्यान् राक्षसान पिशिताशनान् \॥९७।[१८
२८ | स तान् दद्रा महावीर्यो वरदानेन मोहितः)
उवाचेतानिदं वाक्यं परस्य बल्रीयैतः ॥१८।॥ [१९
२९] नानाप्रहरणोपेताः क्षिपं गच्छत सराः ।
जनस्थानं हतस्थानं भूतपूर्वे खरार्टयम् ॥१९॥ [२
२०] तनोष्यतां जनस्थाने शून्यैः निहतशक्नपे ।
पौरुषं वरमाश्रित्य ्रासमृत्छल्य दूरतः ।२०॥ [२१
३९] बं च मे बहुरूपं जनस्थाने निषेरितम् ।
३२प् । सदूषणंखरं युद्धे हतं तद्रापमसायकतैः ॥२१॥ [२२
र. कै भ च--त्ततरासरां जीितं प्रियम् ।
रा--त्तनासां जीवितग्रियम् ।
भ च--निर्मस्या० ¦
भ च--अतः परमधिकछः पाडः-
+
सख चिन्तयित्वा सुचिरं रावणो राघव, . `
केरालञ्न व म--नास्ति।
रा---वरान्मानेन ।
भ च~ गच्छन्तु ।
स--वराख्यम् ।
भ च-बहुश्रुत ।
कै--सदूषणं खरं ।
9 ¢ © ~ $
२८ . वाल्मीकीय-रामायणम
प] तस्य क्रोधान्महामर्षौ बी च समवभेत ।
वैरं च सुमहत्नातं रामं भरति सुदारुणम ॥२२॥ [२३ `
३३] निर्यातयितमिच्छामि तस्य वररंमहं रिपोः ।
३प् ] न हि कप्स्यास्यहं निद्रामहत्वा सेथुगे रिपुम् ॥२३।।[२४
तं चिदानीमहं हत्वा खरदूषणघातिनम् ।
३५] रामं नर्मोपलप्स्यामि धन रन्ध्वेव निधनः ।॥२४।। [२५
एप] मया हतस्य समरे चीरवस्कखधारिणः ।
प] वजाद्धौ भक्षयिष्यन्ति तस्याङ्गानि दुरात्मनः ॥२५।।[एए
जनस्थाने वसद्विस्त॒ भवद्वी राममाभरिर्त ।
३६] प्रटरत्निरधिगन्तव्या कि करोमीती)ति तत्त्वतः २६।[२६
अपरमोदश्च कंतैव्यः सरवैरेवं निक्नाचरः ।
२७] कतेव्यश्च मवेद् यलो राघवस्य वधं परति ॥२७॥ [२७
युष्माकं हि वलञोऽद बहो रणमूर्धनि ।
३८] अतोऽपि वे जनस्थाने मया वे विनियोनिताः॥२८।। [२८
ततः भियं वाक्यपवेत्य राक्षसा
महाथेवन्तं प्रणिपत्य रावणं ।
भ--रेष च । च--रोषः च|
ल्ल ञव म- वैरं महारिपोः।
अ--वजाङ्ग ।
भ च~-राममाश्चिः :।
कैरालञअ् ब म-अभ्रमादैश्च कर्वभ्यं |
कै-सेधरेवं ।
कै-च।
भ च~-मदज्तोऽहं ।
के राख व म--प्रतिपच।
क ररख्ब अ--रावणात् ।
1.
१७.
आररयकार्डम् ६० । ३० ॥ २८७ ,.
विहाय छङ्कां सहसा परतस्थिरे
३९] यतो जनस्थानमरक्ष्यदशेनाः ॥२९॥ [२९
ततस्तु सीतां प्रतिरुभ्य रावणः
सुसंप्रहष्टः परिणं मेथिलीम् ।
प्रसह्य रामेण च वैरसुत्तमं
7२] मुदान्वितो राक्षसराड बभ्रव ह ।॥३०।॥ [३०
इत्यार्षे रामायणे आररण्यकाण्डे सीताप्रमाथो नाम
षष्टितमः सर्गः ॥६०॥
२. कराल वब म--0नमरक्ष० ।
३ कै रा-परतिगद्य ।
खव म--प्रतिरभ्य |
४. भं च~-नस्ति)
५. कैरालबममच-नारिः
[वे-१६ एकषष्टितमः स्मः] [रा-^५]
सन्दिश्य राक्षसान घोरान् रावणोऽष्टो महाबखान् !
९] आत्मनो बुद्धिदौ्बैस्याव कृतं कायेममन्यत ॥९।॥ [२१
सं चिन्तयानो वैदेहीं कामबाणवखादितः।
२] प्रावेशयद् ग्रह रम्य सीतां सोकपरायणाम् ॥२। [२
अश्ुपणमुखीं दीनां मखिनामपि शोभिताम् । |
प] बायुवेगैरिवाक्रान्तां मल्लन्तीं नावमर्णवे ।॥३।॥ [४
मृगयूथपरिधष्ठां मरगी उवभिरिवादताप् । ।
अधोयुखीं तु तां दीनां मखिनामपि सोभिताम ॥*५।। [५
चन्द्ररेखामिवाम्भोदैराच्छनामम्बरे निशि ।
प्र] सद्यो वनादुपानीतां चस्तां वत्सतरीमिव ।५॥ [प
सवा दिशश्च वीक्षन्तीमभ्येव्य सेँ निशाचरः । [५३
फ] भशं शोकसमाविष्टां बख्वान् राक्षसेश्वरः ।
विवशां दशेयामास गहै देवग्रहोपमम् ॥६॥ (६
५] हम्यप्रासादसंबापं स्रीसहस्रामिषेवितम् ।
नानापर्िगणेुष्ठं नानारनसमाकुखम् ।७। [७
रा-रावणेोष्ट० ।
कमभ च-सच्चिन्तयानो।
अ--प्रावेशय ।
र{अल्लब्् + ऋ ० |
रा-नास्ति।
म--० वाम्भोधै° ।
कै म~--वीक्ष्यन्तीम० ।
अ-- वीक्षन्त समभ्येत्य नि° ;
६, रा--०पणिगणे० ।
24 ~
आररखयकार्डम् 2९ । ९४ ॥ ८९
द] काचन राजतेश्चार दान्तेशच स्फाटिकस्तथा ।
७पू ] वजरड्यगभ॑श्च स्तम्भेरैष्टिमनोहरेः ॥८॥ [८
प] दिव्यदृन्दुभिनिहीदं तप्तकाञ्चनतोरणम् ।
१२षू ] चित्रका्चनसोपानमारुरोह् तया सह् ।*९॥ [९
दान्ताश्च राजताश्चैव गवाक्षाः भियदशनाः ।
१३] देमजाख्टताश्वांसस्तत् प्रासादपड्यः ॥१०॥ [१०
सुधामणिषिचि्राणि भरपिवन्पाने सवेश्चः ।
१५] दशग्रीवः सखवेश्मानि तस्या दशयते तदा ॥११॥ [११९
१७उ] दीपिकाः पुष्करः कीर्णा नानाक्षसमादताः ।
१५८प् ] रावणो दशयामास सीतां शोकपरायमाम् ॥९२॥ [१२
दशयिता तु वेदेद्याः रत्नं तदु भवनोत्तमम् ।
२०] उवाच वाक्यं पापात्मा रावणो जनक्रात्मजांम् ।९३।। [१३
२२पू | दश राप्तसकोव्यर््ं द्राभि्चच् महौनसाम् ।
येषां पुरं सीते शूराणां भीमक्मणीम् ॥१४॥ [१४
प्त] तेषामपि च शूराणां सर्वेषामनिवतिनाम् । [क
लोन न पि [0
लाता १1
१. कै म--राजतङ्चारं `
व ल-राजदन्तेरच ।
रा अ--राजतेदचारं ।
भ च--~ इचार₹० ।
भ च--> दन्तच ।
रा म--> वृताइ्चाहं ° ।
ख म-सुवेदमनि ।
कै--० क्षसमागताः ।
ल--राजक्छारम० )
कैराञ्म च-0कोयथोमे,
अ--बोरकमणां ।
¢ @ ॐ ~ ‰% ^ ¢
२९० बास्मीकीय-रामायणंम्
प] सहस्चमेकमेकस्य समीयुर्ये पुरःसराः ॥९५॥ [१५३
एतन्मे सुमहत् सेन्यमक्षयं रिपुनाशनम् । [प
२६] वर्जयित्वा जरदान् बाछांश्च रजनीचरान् ॥।१६॥ [१५य्
तदिदं राज्यतन्तं हि तयि सप्रति तिष्टति)
२८] जीवितं च॑ वि्चाखाक्षि तं मे पाणेगंरीयसी ॥९७।। [१६
बहूनां स्रीसहद्वाणां मम योऽयं परिग्रहः ।
२९] तस्य त्वमीश्वरी सीते मम भाय भव परिये ॥१८॥ [१७
साघु किं ेऽन्यर्या बुद्धया रोचयस्व वचो मम ।
३०] भद्रे कामाभितप्तस्य प्रसादं कुर याचतः ॥१९॥ [१८
परिक्षिप्रा सरमुद्रेग छङ्केयं शतयोजन।
३९] नेये धर्षयितुं शक्या सेन्दरेरपि सुराघुरेः ॥२०॥ [१९
न देवेषु न यक्षेषु न गन्धर्वेमहषिषु ।
३२] परयामि तमहं भद्रे यो मे वीये समो भवेत् ॥२९१॥ [२०
राज्यश्रष्ेन दीनेन तापेन गतायुषा ।
३३] फं करिष्यसि रमेण मानुषेण पदातिना ॥२२॥ [२१
भजस्व सीते मां हि तवं मतारं सहसा भिये ।
३४] यौवनं हधुवं भीरं रमस्वेह मया सह ॥२३॥ [२२
[1118 ए [1
१. ब-हि ।
२. अ--स््रीसहसखराणि ।
३. अ--यूय ।
७. अते तया! ब~---मेन्यया |
५. लञव म-मनो।
६. अ--मद् |
9. भ--हि धुवं ! अपपाठः,
८ अब्म--नम)
६. अ ब म--तद्मजस्व।
आररयकार्डम् ६९ । ३९॥ २९१
दीने मा कथा बुद्धि राघवस्य वरानने ।
३५] कस्य शक्तिरिदागन्ुमपि सीते मनोरथैः (२५ [२३
न शक्यं वायुमाकाशे परिव मनोजवम् ।
३६] दीप्यमानस्य चार्पयमन भ्ररीतुं विमखां शिखाम् ।२५।। [२४
जयाणामपि लोकानां म ते परयामि शोभने ।
३७] विक्रमेण नयेद् यस्त्वां मदुबाहूबररक्षिताम् ॥२६॥ [२५
लङ्कायाः सुमहद राज्यमिदं त्वमनुपाख्य । [२६ष्
३८] अभिषेकोदकष्छिना हृष्टा रमं पया सह ॥२७ [२७
दुष्कृतं यत् पुरा कमं वनवासेन तद् गतम ।
३९] यच ते पुकृते कम तस्येदं फटमाप्तुहि ॥२८॥ [२८
इह सर्वाणि मास्यानि दिध्यगन्धानि मैथिलि ।
४०] भूषणानि च मुख्यानि तानि सेव मया सह ।।२९॥ [२९
पुष्पकं नाम सुश्रोणि भ्रातुर्वश्रवणस्य मे ।
४९] विमानं मूयैसङ्कारं तरसा निभितं मया ॥३०॥ [३०
विश्षां रमणीयं च तद् षिमानं मनोरमम् ।
४२] तत्र सीते मया सार्धं विहरस्व यथासुखम् ॥३९॥ [३१
१. ल-कुषा ।
२. ङ ब म--बद्धु पारोर् ।
३. छबममच-
न शक्यो वायुराकाश परिधं मनोजवं ।
७. कव म--दावाघ्ने० |
५. भमत ।
द. लब म--हृष्टरोमा।
ॐ. क रा असुत !
८. ख--दिवि० |
२९२ वास्मीकीय-रामायणम्
अमं पड्सङ्कासं वदनं चारुदरेनम ।
४३] शोकातं तव रंभोरू न भ्राजति वरानने ।॥३२॥ [३२
अं श्रमेण ते भीर् धर्मलोरपैकृतेन वें |
४६] आर्योऽयं देवि निष्यन्दो यन्पामभिगभिष्यसि।३२। [३५
एतौ पादौ पया स्निग्धौ शिरोभिः पीडितौ तव ।
४७] प्रसादं कुर मे क्षिप क्रयो दासोऽहमस्मि ते ३४} [३६
नेमाः शून्ये मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः ।
४८] न चापि रावणः कालिन्मृध्ना शीं प्रणयेदिह।\३५।) [३७
एवमुक्ता दशग्रीवो मेथिटीं जनकात्मजाम् ।
४९] कृतान्तवशमापन्नो ममेयमित्यमन्य॑त ।२६॥ [३८
त] सान्वयिष्यंश्च तां सीतां रावणो षिरराम ह ॥३७ [य
इस्याषं रामायणे आरण्यकाण्डे सीताऽनुनंयो नाम
एकषष्टितमः समैः ॥६१॥
भ स~---धसैरूप° ।
ब ल म~ ससरगो |
र अ ल्ल म-°ति मस्यतः।
भ च--नास्ति |
५, भ स-सीताप्रमाथो |
द केरालबमम च-नास्ति।
ल.
[बे = ६२] = [द्विषष्टितमः सगः] = [दा--^>।
सा तथोक्ता तु वरेदेही निभेया शोककरिता ।
| तृणमन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत ॥१॥ [९
राजा दक्षरथो नाम धर्मपेतुरिवापरः
२] सत्यसन्धः परिज्ञति यस्य पुत्रः स राघवः ॥२॥ [२
रामो नाम स धमोत्मा जिषु लोकेषु विश्रुतः
र] दीधवाहूविशारक्षो दैवते स्त्वतिपम ॥३॥ [३
इकष्वामूणां के जातः सिंहस्कन्धो महावखः ।
४] लक्ष्मणेन सह भरात्रा यस्ते प्राणान् हरिष्यति ॥४।। [२
९५ पू ] परत्यक्षं यच तस्य त्वया स्यां घपिता वरात् ।
7] शयिष्ठास्त्वं जनस्थाने यथा सख्ये हतः खरः ॥५॥ [५
यानि ते परमास्राणि घोररूपाणि सन्ति तरै ।
६] राघवे निविषाणि स्युः सुपर्णे पन्नगा यथा ॥६॥ [६
तेन प्रतिषिगुक्तास्ते शराः काचनभूषणाः ।
७] शरीरं बिदरिष्यन्ति गङ्गाङूखमिषो्मेयः ।७। [७
क त त 7 8 [0 1 त ।
१. कैरालञ् व म--0कर्षिता।
२. अ--शतुदयापरः ।
३. रा-सलयचबन्धः। अ म--सत्यक्दः।
४. ल ब~ प्रतिक्तातो ।
५. भ च~--स परतिमेम ।
अ--< स्कन्दो ।
ल ब-यदहं ¦
कैरालञ् ब मते,
कै--ततः सं० । रा अ---हतः सस्ये यथा ।
% £ @ 4
२९ वार्मीकीय-रामायणम्
८ पू ] अघुरवा सुरेव सं पन्गेर्वापि राक्षस । [८पू
प] गुरः संख्ये च दुष्त स्वश्च त्गातिभिरतः ।॥८॥ [};
८ उ] अवध्य समरे पापं न जीवस्तस्य मोकष्यसे। [८ उ
स ते जीवाघरेषस्य राघवोऽन्तकरो बली ॥९॥
९० ] परोशरूपगतस्येव जीवितं तव दुकमम ॥९०॥ [९
यदि पष्ठयेत् स॒ रामस्तं रोषदीप्तेन चक्षुषा ।
११ ] रक्षस्तदैव निर्दग्धो गच्छः सः पराभवम् ॥९१।॥ [१०
यश्चन्द्रं नसो भ्रमो पातयेक्ना्चयेत वा।
१२ ] सागर शोषयेद् बाऽपिसं ते चेत कोपयेदिह ॥१२॥ [११
प्र ] गतायुस्तवं भतश्रीको गतसत्वो गतेन्द्रियः |
१५य् ] छङ्कावेधन्यसेयुक्ता स्वच्छरते च भविष्यति ॥९३॥ [९२
९६] न ते पापमिदं कमे सुखोदर्क भविष्यति।
याऽह नीता विना मावं पतिपार्बाद् वैत्ाव् त्था । २४1 [१३
र त ब--ऽपि ।
तं व-रतभिवैतः।
छ ब-तात
ल्ल मोक्ष्यसि ।
५. म च-जीवितशेषस्य ।
ल ब--ऽन्तं करोति वे ।
र अ मभ--ऽन्तः करो बर)
9.
५
७. केरा ल श्न ब म--गच्छेत्।
कै राञ् म-पातयेद् भूमौ नभसो नाद्च०।
क-ख सीतां । अ-स सले ।
म--समतां ।
१०. छ द--गतश्लोको ।
११. भं--वने । भ च--षिना।
£
आररयकार्डम् ६२ । २० ॥ २९५९
१७] पतिर्देवतसंयुक्तो महासच््यो महाबलः ¦
निर्भयो वीयेमाभ्ित्य वसत्येव स॒ दण्डके । [१४
१८ |] लक्ष्मणेन सह भ्राजा स ते प्राणान् हरिष्यति ॥१५॥ [प
१९] स ते दर्पं षरं वीयमुत्साह च तथाविधम् ।
अपनेष्याति गात्रेभ्यः शरवर्षेण सेयुगे ॥९ ६॥ [१५
२०] यदा विनाशो देशानां द्यते कानिभितः।
प्र] तदानार्याः पर्ववन्ते नराः कालवशं गताः ॥१७॥ [१६
तं भविदय च ते काटः भापनोऽयं राक्षसाधम ।
पत] आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च।|१८॥ [९७
२३] न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदी सुभाणडमरिडता ।
>४उ] द्विजातिमन्त्रसंयुक्ता चर्डाटेनोपस पितुम् ॥१९॥ [१८
इदं शरीरं निः वध वा पाटय वा । [२९
२५] वर्तेऽहं विषये तेऽद्य मयि क्रोधो विधीयताम् ॥२०॥ [प
त ता म न मक
१. ल ब-वसन्नेव ।
२, भे च--अतः परमधिकः पाठः-
सबल सपरिवारं देय रोषवद्धिना ।
स्वामह यदि चेद्धामो न स्यादुधिपतिमेम |
सम शपाभिना दग्धं कः स्याजीवयितु क्षमः ४
भ च-दैवेन ।
भ च--प्रवघेन्ते ।
५. भ--मां प्रधृष्य वने ।
च--मां प्रघ्यं चने ।
्म--स प्रविद्येतपः ।
म~--स म्रविस्येतचः ।
& भ च-निःसरं ।
२९६ वाल्मीकीय-रापायणम्
नेदं शरीरं रक्ष्य मे जीवितं वाऽपि रावण। [२९१३
२६] न दिशक्ष्याम्युपक्रोशं पएथिन्यामदमालसना(नः११।२१।।[२२
एवमुक्ता तु वेदेदी क्रोधात् तव परूषं वचः । ।
२७] रावणं राक्षसश्रेष्ठ ततो नोवाच किचन ।२२।॥ [२६
प्रत्युवाच ततः सीतां स भयं दशैयन् वचः। (२४
प] शृ मेथिलि मदराक्यं मासद्रादशकेन वै ॥२२॥ [२५प्
काटेनान्येन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनी ।
ए] ततस्तां सत्वराः सर्वे तदा देर्स्यन्ति खण्डश; ।।२४।। [२५३
प्त] स राक्षसान् समीपस्थान् क्रूरकमा निशाचरः। [य
२८] रावणः परमक्रोधादिदं वचनमव्रवीत् ॥२५॥ [२ब
सीघ्मानयत कुद्धा राक्षसीर्घोरदशनाः।
२९] अस्या दर्पं विनेष्यन्ति मांसशोणितभोजनाः ।॥२६॥ [२७
वचनादेव तस्थेत्यं सुघोरे राक्षसीगणः।
३०] अभि बन्धयित्वा तु मेथि प्वार्यत् ॥२७॥ [८
१. कैर श्न म--शक्याम्यहं कदां ।
ल ब- म्यहं कोशं ।
भ च ~ रक्ष्यास्युप क्रोदं ।
२. कैराल ञ्च व म--९न्यामिह चाह्मस्मनः।
३. भ च-त
७. केलम् च--करननेन ।
९६, रा--सवैशः ।
६. के अ म~--तस्थेष ।
र{--तस्येतत् ।
9. कराम भ च-भराजङिर् ।
अ--भ्रांजरि ।
€. म--पर्यैवारयन् ।
आरख्यकारडम् ६२। ३२ ॥ २९७ ¦
३१ ] ताश्चोवाच स दुष्टात्मा राक्षसी राक्षसाधिपः ।
प] सरन्धेश्चरणोसेपैदरयनिव मेदिनीम् ॥२८।॥ [२९
३५य् ] अश्लोकवनिकामेव नयित्वा मेथिलीमिमाम ।
३३ उ] तत्रेयं रक्ष्यतां गुरा युष्माभिः परिवारिता ॥२९॥ [३०
३३य् ] तर्था च तजनेर्घोर ; पुनः सान्त्वैश्च मेधिीम् ।
आनयध्वं मम वरे वन्यां गजवध्रूमिव ॥३०॥ [३१
३४] इति प्रतिसमादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः ।
अश्लोकवनिकां जग्ुर्मेथिलीं परिग्रहम तामं ॥३१॥ [३२
३५] स्भकामफरेर्नानापुष्यः-स्युताम् । [३३
सा त ज्ोक्परीता द्री मेथिरी जनकात्मजा ॥३२॥
३७] राक्षसीवकमापन्ना व्याघ्रीणां हरिणी यथा| [३५
न त त 1 1 [व 77
१. भ च--प्रंजरीङ्चर ० ।
२. अ~ मौरयन्निव ।
३. भ--रक्षिता ।
छ. अ--तंथनां ।
ङ अ---जनकाद्मजं |
भ च-समषत
0 द ~" 4
भ च--भतः परमधिकः पाटः--
स्ैकारं मेदेव द्विजैः सुपनादितां ।
<€. राच)
व [1 ~~~
व--2३]= [ त्रिषष्टितमः सगः] दा पक्षिप
परवेशितायां सीतायां छड्ं भति पितामहः ।
9] तदा प्रोवाच देवेन्द्र परितुष्टं शतक्रतुम ॥१॥ {९
त्रलोक्यस्य हिताथोयै रप्नसामहिताय च |
२] लं प्रवेशिता सीना रावरोन दुरात्मना ।॥२॥ [२
पतिवता महाभागा निस्य चव सुखंधितां ।
३] अपश्यन्ती च भतारं पयन्ती रक्षसं ज्म ।३। [३
राक्षसीभिः परिता भैदशनयाच्सा }.
८] निविष्ट दि पुरीं ङ्क तीरे नदनदीपतेः ॥५॥ [४
कथं ज्ञास्यति तां रामस्ततरस्थां तामनिन्दिताम् ।
५५] दुःखं सचिन्तयन्ती सा बहुशः परिदुवैखा ॥५॥ [५
प्राणयात्रामक्रुवाणा पाणांस्त्यक्ष्यस्यसंशयम् ।
द] स भयः सश्चयो जातः सीतायाः प्रा्णसिंक्षयं ।६।। [२
ल--हिताथस्य ।
ग्भ च-सुखेधिता।,
अ---राक्षसीजनं ।
ल ब--परिवृतां ।
ङ ब--~ रूलटसां ।
क्रैरालञअव म-निविष्टां पुरि ङकायां।
ॐ. कै रा--दुःख सा चिन्तयन्ती ।
अ म--तदःख सा चिन्तयन्ती
अ--5 दुरुभा ।
ल ब-<ति संकटे ।
६०. कै--ऽसशयः ¦
राञअट ब म--~ सश!
+
त्री
न्क
६ ॥
>,
३०० वादमीकीय-रामायणमं
स त्वं शीघ्रमितो गत्वा सीतां परय शुभाननाम् ।
<| प्रविश्य नगरीं खड प्रयच्छ हविशतमम् ।॥७।॥ [७
एवमुक्तोऽथ देवेन्द्रः पुरीं रावणपारिताम् ।
८] आगन्छनिद्रया साध भगवान् पाकशासनः ॥<८।। [८
निद्रां चोवाच गच्छत्वं राक्षसान् संप्रमोहय ।
९] सा तथोक्ता मघवताँ देवी परमहषिता ॥९॥ ९्
देवकायासिद्धयर्थं भरामोहयत राक्षसान ! [९
१०] एतस्मिन्नन्तरे देवः सहखाक्षः शचीपतिः ॥१०॥
आससाद वनस्थां तां वचनं चेदमव्रवीत् [१०
११] देवरानोऽस्मि भ ते इह पराप्तः थचिस्मिते ॥११।॥ [५१
राघवस्य सहं भात्रा कुञ्च जनकात्मजे ।
१२] आगमिष्यति काकुत्स्थो छङ्ूं रावणपालिताम् १२ [र
अहे त्वत्कांयसिद्ध यर्थ राघवस्य महात्मनः। [११
१६] साहाय्यं कर्पयिष्यामि मा शुचो जनकात्मजे।।९३।। ।
मत्पसादात् समुद्रं स तरिष्यति वेः सह}! [१२
९७] मयैव च राक्षस्यो मायया मोदिताः शमे ॥९४५॥
7 11 1 7
ख ब म--रम्यां।
भ--- राक्षसानां प्रमो०।
अ्-- भगवता ।
केरा श्म म-नास्ति।
५. भ च--स्वां कार्य० |
केरा अ म--नास्ति।
म अ-माययेव ।
८. अ म-मयेवेह हताः ।
केराङञअ ब ममायया निहताः ;
9 4 ^ ~
®
आरशयकार्डम् ६३ । २० ॥ ३०९
तस्माद्नपिदं सीते हविष्यान्नमहं स्वयम् । [१३
प] यत्नात् संग्रू्च बेदेहि आगतः सह निद्रया ॥९५॥ [7
दतदस्म्यसि मद्धसतान्न त्वां बाधिष्यते थुभे। [९४
१९] कषुधा तृषां च रंमोरु वर्षाणामयुतैरपि ॥१६॥ [१९य्
एवं वदन्तं देवेन्द्रमुवाच परिशषङ्धिता ॥१७॥ [९५
२०] कथं जानामि देवेन्द्रं लामिहस्थं शचीपतिम् ।
यनि दष्टानि लिद्धानि रामर्मणसन्निधोौ ॥१८॥ [९६
२१] तानि दश्चय देवेन्द्र यदि त्वं देवराद् स्यम् ।
सीताया वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे शचीपतिः ॥१९। [९७
२२] परथिवीं नास्प्ररव पद्भ्यामनिमेषेक्षणानि च।
प] अरजोऽम्बरधारी च ह्यम्खानकुघ्ुमस्तथा ॥२०॥ [१९८
२३य् ] तं ज्ञात्वा लक्षणैः सीता वासवे परिहषिता ।
उवाच वाक्यं रुदती भगरव॑न् राघवः पतिः । [९९
1 ५
१. कराल अव म---श्नमिदं।
२. अ--(त्स्यति ।
३. लब म--कृष्णा
७. कैराल म्म ब म--अतः परमधिकः पारः-
न यास्यति चान्नेन हविषा स्वयि मेथि ।
५. के रा--एवसुक्कवन्तं ।
भे च--पएवञयुक््वा तु ¦ अ--एवोक्तवन्तं ।
६ केरलं व म--देहि छिगनिमे यानि।
9. के रा--रामो लक्ष्मण० ।
८. अ--राकः । म--दाह्की |
६. छ ब--तञ्डषस्वा।
१०. छ ब--राघवो ।
११. अ छख-मगवान् ।
६०२ वार्मीकीय-रामायणम्
प] सह भरात्रा महाबाहुदिष्टया मे श्चुतिमोगतः ॥२९।।
३२३८] यथा मे श्वशुरो राजा यथा मे मिथिलाधिपः। [२०
२्पू ] तथा धरमर्णं शक्र तं सनाथो मे पतिस्त्वया ॥२२॥।
तवाज्ञया च देवेन्द्र पयोभ्रततमिदं हविः ¦
२५] अिष्यामि त्रया दत्तं रघूणां कुखवधनम् ॥२३।॥ [२१
इन्द्रहस्ताद् ग्रहीत्वा तत् पायसं सा शुचिस्मिता ।
२६उ] न्यवेदयत भ्न सा टक्ष्षणाय च मैथिली ॥२४॥ [२२
यदि जीवति मे भत्ता सह भ्रात्रा महाबलः ।
२७] इदमस्तु तयोभेक्त्यौ तदशनात् पायसं खयम् ।।२५।। [२
इत्येवं तत् प्राश्य हविषैरानना
२८प् ] जहौ क्षुधां बषेसमुद्रवां च तम् ।
इन्द्राद विदितैव च सा प्रहत्ति `
२९्प् ] काकुत्स्थयोः भीतमना वभूव ॥२६॥ [२४
भमन
के र भ--स्तुतिमा० ।
भ च--च।
भ--स्वामद्य पश्यामि ।
रा म टख--रधूनां |
छ ब~ वधन
ब--भदे ! ।
केराङञ् ब म~--तयोर्क्तवा।
केराञ्मम म च-इतीव
केरल ब म~क,
१५. छ ब-(व च तं।
११. कै राअ-तु,
१२. भ च--दन्दास्प्रषत्तिसुपरुभ्य जानकीं
१३. भ च---बभूव सा|
0 ^ ® ~ (~ ^
आरर्यकार्डम् ६३ । २७ ॥ ३०२
स चापि श॒क्रखिदिवाच्यं तदा
२९३] प्रीतो ययो राघवकार्मैसिद्धये |
आमन्त्य सीतां सं ततो महात्मा
२८] जगाम निद्रास्हितः खमाख्यम् २७ [२५
इत्यर्ये रामायणे आरंण्यकाण्डे हविःप्रदानं नाम
त्रिषष्टितमः सर्गः ॥६३॥
त जतत नान न १०१०००८१
4 ४ अ--~महतो ।
२. ख मरम च~~नस्ति)
३. केरार्षम म च~--नास्वि।
[वं-६५]=[ च॒तुष्षणितमः सर्गः] -[दा- ५७]
राक्षसं प्रगरूपेण चरन्तं कापरूपिणम् ।
९] निहत्य रामो मारीच तूर्णमेव न्यवतेत ।॥९।॥ [१
तस्य सन्त्वरमाणस्य द्रष्टुकामस्य मेथिरीम् ।
२] क्रूरस्नोऽथ गोमायुविननादाश प्रतः ।॥२॥ [२
सतै स्वरं समाज्ञाय दारुणं खोमह्र्ण॑म् ।
३] एकः प्रोवाच गो्मायुसवरेण परिशङ्कितः ॥३॥ [३
अशुभं वतं घोरोऽय भोमायुर्वाशते यथा ।
४] स्वस्ति स्यादपि बेदह्या रक्षोभ्यो सक्ष्मणं विना।।४॥ [४
राक्षसेन हि विज्ञाय खरमारम्म्य मामकम् ।
५] विक्र मृगरूपेण लक्ष्मणः शुणयादिति ।॥५॥ [ ५
स सौमित्रिः खरं श्रुत्वा तत्र हित्वा च मेथिरीम् ।
द] तेथाऽपवाहितः क्षिप मत्सकाशमिरैष्येति ॥६॥ [ ६
प 1 शा त
ख ब म-र्गरूपिण।
कैराल्ल म-सत्वरमा०।
क्ल ब म-रोमह०)।
भ च--तवौसते,
भ च--रा्षयै० ।
रा--ह
भ्र च----यतड० |
ल्ल ख-तया च वातः |
अ-तयावावष्टितः ।
म-त्या वा वाहितः |
भ च--तया वा प्रहितः ।
११. अमम च-<मिहेभ्यतिः
0 4 ~
४
॥
©
डि
आरणश्यकाख्डम् २४ । ९३ || ३०५
राक्षसेन हतो नूनमाख्यातः सीतया तदा ।
प] राक्षसेन ममं क्रोधात् स्वरं अप्रेदितम्नयोः ।७| {२
१०१ ] हत्येवं चिन्तयन रामः श्रुत्वा गोमायुभाषितम् } [१०
ए] आत्मनश्रापनयनं मरगरूपेण गमा ।८|॥ [११
१०उ ] निवतेमानस्त्वरितो जवेनाश्रममात्पमनः)
आजगाम जनस्थानं राक्षसः परिगतः ।॥2॥ [९१
९९ ] रावणस्य मृगो भूत्वा राक्षसो म॑च्छराहतः ¦
१२य् ] हा खक्ष्मण हतोऽस्मीति यद् वाक्यै चेदरमव्रपीन् ।*०।।[८
एतदु दृष्ट्वा महाघोरं निमित्तं महदद्रतम ।
प] सीतामेव जनस्थाने जगाम मनसा भियाम ।५१।। [र
अपिं स्वस्ति भवेत् ताभ्यां रहिताभ्यां बने मया।
१३ ] जनस्थाननिपित्तहि कृतवगेऽस्मि राक्नयः॥१२। [६
इति सीतां वरारोहां लक्ष्मणं चं पदावख्म ।
१.५] आजम जनस्थानं चिन्तयन्नेव गाधः ॥१३॥ [१४
भ च--राक्षमेः स)
९.
२. लर ब--बहुक्राधात्।
द. कै रा--०तं तयोः । अ--०तं मया।
. कै अ प~ इत्येव ।
खवबम स्वरमावेदितं मम)
५. भ च-- राजतश्च)
द. कै रा अ--यच्छरा० । म--यङ्छ० ।
$. भच-स)
८. राअबम----माश्रस नस)
रा-<गाम यथादूरं ¦
६, अं च-अतः परमधिकः पाटः--
राघवे तु यथान्यायमागत्य सगपक्षिणः ।
सेश्य कृत्वा महात्मानं धोरांद्च ससृजुः स्वरान् ॥
तानि दृष्टवा निमित्तानि महाघोराणि राघवः .
स्वस्ति स्यादिति सर्वेषाभितो गंतु प्रचन्छमे ॥
३०६ वाद्पीकीय-रामायणम्
१ ६ड] अथ छक्ष्षणमायान्तं ददशं विगतमरसम् । [१५
ए] अव्रिदूरेऽथ रप्रेण समियाय स रक्ष्मणः॥ - ५॥
१५७य् ] विषण्णः स्रुविषश्णेन दुःखिनो दुःखितेन सं; । [९६
}र] विजगर्हेऽथ त घ्राता ज्येष्ठो लक्ष्मणमागतम्।।१५॥ [२७
ग्रहीत्वा च करे सव्ये छक्ष्पणं खक्ष्मणाग्रजः।
प] उवाच रामो वचनमिदं तकरणे बुद्धिमान् ।॥१६॥ [१८
अहो छक्ष्पण पापं चं कृतवान् यतं विहाय ताम् ।
१८] सीतामिहागतः सौम्य अपि स्वस्ति मषेदिति ॥१७।। [१९
न मेऽस्ति संक्षयो वीर सवथा जनकात्मजा ।
१९] विनष्टा भक्षिता वापि राक्षसेर्वनचारिभिः। [२०
२०य् ] अशुभान्येव पापानि यथा प्रादुभेवन्ति मे ॥९८॥ [२०३
इदं हि रक्षो पृगरूपर्ारि ।
पलोभ्य मां घोरमपोह्य रूपम ॥ [रप्
बखादिवोत्पत्य विकृष्य दूरं ।
२१] चकार यस्मात स्वयपात्मघातम् ॥१९। [र
१७५१० ०८००००००१ १०५
भ च~ नविद्रेथ !
भं च-स वि०।
थ च--च,
कतै रा--तरकेन ।
9 -
५. छ ब--तु कृतवान् यत् । अ म--पापं स्वं यश्व)
भ स--श्ाग्य ते कृत यस्त्वं ।
६ कैराअमम च--0पधासी।
ॐ. अ- स्वयमेव ।
आरर्यकार्डम् &४ । २० ॥ ३०७
तथापि जाता विपिने भयात
त्वया मया रहिता राजपुत्री । [ष
असंशये छक्ष्पण नास्ति सीता
प] हता मृता वाप्यथ भक्षिता वा ॥२०॥ [२५
इस्या्षे रामायणे आरण्यकाण्डे रक्ष्मणदशैन नाम
चतुःषष्टितमः समैः ॥६४॥
१५ 1 च--<दुदौगो 1
२. कराल बमम च-नास्ति।
वं-२५]=[ पञ्चषष्टितमः समः] =दा-५८]
स दृष्टा लक्ष्मणं शुन्यं दीन दशरथात्मजः ।
९] पयैप्रच्छत धमास्मा वैदेहीमागते विना ॥१॥ [९
प्रस्थितं दरडकाररंयं याँ मामनुजगाम ह ।
२] नसा रक्ष्मणवेदेद्ी यां हित्वा त्वमिहागतः ॥२॥ [
राञ्य्रष्स्य दीनस्य दर्डकं परिधर्वतः |
३] क सा दुःखसहाया मे सीता सुरसुतोपमा ॥३॥ [३
शू ] यां विना नोत्सहे सौम्य सुहूतमपि जीषितुम्। [पू
यक्षत्वममरत्वं वा प्रथिवी बापि लक्ष्मण ।॥८|॥ [प
५] विना तां नवहेमाभां नेच्छेयं जनकात्मजाम् । [५
कच्चिज्जीवति वेदेदी भागैः भियतरा मम ॥५॥
2] कच्चित् प्रव्रीजनं सौम्यनमे मिथ्या भविष्यति । [६
कचित् सकामा सुखिता केकेयी न भविष्यति ॥६॥ [अघ
७] सीतानिमित्तं सौमित्रे मृते मयि मते त्वयि। [अपू
तां पुत्रराज्यसिद्धा्था मृतपुजा तपखिनी ॥७॥
प] उपस्थास्यति कोसस्यां कचित् सौम्य न केकयीम् । [८
यदि जीवति षेदेही गमिष्याम्याश्रमं पुनः ।॥८॥
९१
सा ककि
केररख्अ ब म--द्ूल्ये।
अ--0कारण्ये ।
ल्ल अ ब-सा भसा)
म भ च-दण्डक़ान् ।
के रा--परिदेवतः ।
रा म--वष्य। भ--चपि ;
ख बे --प्रबजनं |
रा--केकयी ।
ब भ च--कोशस्यः।
^ £ @ ^ ‰ & ^
आरंणयकारडम् ६५ ¦ ५२} ३०९
१ र
८] सुदत्तया तया दीनः ्राणांस्त्यक्ष्यामि कक्ष्मण । [९
ब्रहि रक्ष्मण वैदेही यदि जीवति वान बा। ।९॥
१०] त्वयि प्रमत्ते रक्षोभिर्भक्षिता सा तपखिनी। [११
ूरदुमारी च सा बार्खा नित्यं च सुखंभागिनी ॥९०। ।
£
११] मद्वियोगेन वेदेदी नित्यं शोचति दुमनाः । [१२
स्रया रक्षसां तेन जिष्येनेहं द्रात्मना ॥९९॥।
१२] रुदता रक्ष्मणेत्युचस्तवापि जनितं भयम् । [२३
। 9
श्रुत्वा च शङ्क वेदेह त खरं सदृशं मम ॥*२॥
१३] अस्तया प्रेषिततस्तवं दि द्रष्टुं मां शीघ्रमागतः । [९४
सर्मथा न तं युक्तं सीतेँुत्छजनता बने ।
४ 1 त न ५०१००
॥ ११००५०० ००९५००००५
के रा-प्राणं |
पमर--- नास्ति ।
प =- नास्ति)
% % ® ।
भ--पुस्तके शोधनरूपण पादवभागे पुनकिंखितम्
9. म--उपस्थास्यति कोसरस्या ।
५. करा अ-दुःखभगिनी।! भ च--नास्ति '
£. भ च~-नास्ति ¦
ॐ. केरा अ--येन।
८. अ--जिद्येनेव ।
६. म--नास्ति ¦
१५. अ--स्दिता। भ च---नदती ।
११. छ ब मभ च--द्ास्त |
१२. रा-पोषितस् ।
१३. कैराल ञ्च ब म--सस्ख्ज्य तां;
३१९० वाल्मीकीय-रामायणम्
१.६] प्रतिकर्त नृच॑सानां रक्षसां दत्तमन्तरम् । ॥९३।। [१५
निशितः खर्तिन राक्षसाः पिरिताशनौः
१५] तैः सीता पिरिताहरि भक्षिता दुरात्मभिः ॥१४।[१६
अपारेऽस्मिन् भये भैग्रः सर्वथा ना सशयः
१६] किं चिवर्दानीं करिष्यामि धुवं पाप्रव्यमीदश्षम् ॥९५।।[९७
इति सीतां वरारोहां चिन्तयन्नेव राघवः
१.७] आजगाम जनस्थानं सरया सहरक्ष्मणः ॥१६॥ (१८
आगच्छन् पथि काकुत्स्थो निमित्तान्युपलक््य वे
र] इन्द्रः स अस्तो रक्ष्मणमन्रवीव् । ॥९७॥ [प
अरसोभनान्येव हि क्षणानि
प्रादुभवन्त्यत्र ममाशभानि ।
आयासमूखानि न दीषकाल-
प] माति प्रदास्यन्ति न सेरयो मे १८ [प
विभेहंपाणो ह्चतुजोत्तमं वे
श्रमात् कर ? (घुष चैव पिपासया च।
१. भ च-निश्चित ।
2. कै रा अ म--नपातेन ।
३. कतै रा म--पिशिताशिनः ।
४. भ च-तभेक्षिता सा,
५. केराञम्मममच--मप्राः।
६. कैराभअ-किं ष्विदानीं।
ॐ, के-- यर्पह: । अ--नारित ।
८. ल्म ब-च।
६. भम च~ ।
१०. भ च-सक्यं ।
११. म~-विगङ्ध० |
4 ^ ख इ~ 1
आरर्यकार्डम् ६५. । २० | १.१.
विनिःश्बसम् शुष्कयुखो विषरणः
१८] प्रतिश्रयं पराप्य समीक्य शून्यम् ॥१९।| [१९
खमाश्रमं चं पविगाह्य शीघ्र ।
विहारदेशांश्च ससार कांरिचव ।
तांैव सर्वान् विपुलान् विचित्य
१९] प्रहृष्टरोमा व्यथितोऽभवत् सः ॥२०॥ [3
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकार्णडे रातरीपवतंनं नाम
पञ्नषष्टितर्मः सर्गः ॥६५॥
७. अ-- नस्ति)
५. कोलर म--विचिन्स्य । भे च--विचीय,
६. भं च-नास्ति।
$. अ---रामोपावरत॑नं ।
८. कैरालबममभ च--नस्ति
[वै = ६६ |= [घटषषटितमः सगः] = । ग-- ५९
अथाश्रममुपारेत्तो विमना रघुनन्दनः
९] परिपपच्छ सौमि रामो दुःखातितः पुनः।॥१॥ [१
रपू ] उवाच च किमर्थ त्वं हित्वा यातोऽसि मेथिकीम् \ [रपृ
उ | स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे ॥२॥
दृषा लक्ष्मण दूराव तां सीताविरहितं पथि! {४
५] एवमुक्तस्त सोमिनिरक्ष्मणः शभलक्ष्णः ॥२॥
भयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं वाक्यमव्रवीत् ! [५
६] न खयं कामकारेण सीतां त्यक्तादमागतः ।८|॥ [प्
७उ] आयेणेवं परिक्रष्र लक्ष्मरोति मुविम्तरम ।
परितराहीति यद् वाक्यं मेथिर्यास्तच्छतिं गतम् ॥५।। [७
<] सा तमा्तसरं श्रुत्वा भर्तस्नेहेन मेथि ।
९ ] गच्छ गच्छेति मामाह बेदेदी भयविह्वा ॥९॥ [८
१. भ च--“दृत्तस्स्वन्तरा ।
भ--कोषे चास्य पाठस्य स्थने
“0 चत्तो विसनाः इति संशोधनम् ।
२, र-दुःखांतितः `
(६ ब--दुःखार्दितः ।
२. ङ ब-बाहू च
७, अ--स्व सीताविरहितो !।
भ च---द्युभरक्ष्मणः |
करालश ब म--जर्येणेवं।
के रा अ--परिगूदीति ।
अ--“स्तच्छुतं ।
¢ © ® $
आरख्यकाराडम ६७ ।२६॥ ३१९
किं धावसि भिये दूरं दृष्टाऽसि कमलेक्षणे ।
ृक्षेणादस्य चात्मानं कस्मान प्रतिभाषसे ।२९॥ [२६
संति वं वरारोहे न तेऽस्ति कमणा मयि ।
नात्यर्थं हास्यशीखासि फं मामावमुपेक्षसे ॥२२॥ [२७
पीतकोरोयकेनापि संता वरवणिनी ।
धारव॑त्यसि मया दष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम् ।२३। [२८
नैषा सा नूनमथवा न हि सा चारुहासिनी ।
डच्छर प्राप दि मामेवं न संमेक्षितुमिच्छति ॥२४॥ [२९
व्यक्तं सा भक्षिता वाखा राक्षसैः पि्चिताश्षनेः ।
वरिशन्तयञ्ानि सर्वाणि मया विरदिता भिया॥२५।[३०
नूनं तन्छुमदन्तौ सुनसं -थुमरक्षणम् ।
पूर्णचन्द्रनिमे वक्तं सयो निष्पभतां गतम् ॥२६॥ [३१
सा त ता = ति सा ००
नि
भ च-दूरे।
च~ तिष्ठ यद्यसि सेह ।
प -- नास्ति ।
के रा अ भ---ततिषटति ।
कैः-- पुस्तके ‹ तिष्ठ तिष्ठ इत्यपरस्तेन ।
९८ ९४ € “~
ॐ ब--नात्यन्त।
कै रा म-दास० । र-दास्यशारा० ।
ल ब--किमातं समु° ¦! अ--कि मामन्त० ।
कैराञ्व म च-केनसि।
के अ म~ सुदत्त रा-- सुदता ।
भ~ सूचिता ।
१०. भ-विभञ्यांगानि ।
१९१. चं ब--नास्ति।
१२. भ-दन्तेष्ठ |
| *।
क्छ
। ;
९ ¢ @
भक्षिते मयदीनाक्षं राक्षसैः पिरिताशनेः। स
सा च चपकरेमांभा ग्रीवा ग्रेवेयभूषिता ॥२५७॥
कोयखा विमखा क्षामा काताया भक्षिता मम) [३२
नूनं विूपमानाया नवपट्टवकोमलो ॥२८॥
भक्षितौ वेपमानायाः सहस्ताभरणो भुजो । [३३
राक्षसानां त॑ घोराणां मध्ये साशथमटक्षर्णौ ॥२९।।[
व्याघरमध्यगतेवासीद्धरिणी चस्तखोचना । [प
मथा बाडा च रहिता रक्षसां वशमागता ॥३०॥
९ कि
सार्थनेव परित्यक्ता भक्षिता हतबान्धवा । [३४
हा मया सापरित्यक्ता हा सीतेति पुनः पुनः ३१।।[३५उ
इत्येवं विरपन् रामः पयेधावद् वनाद् वनम् ।
कविदुशराव सवे कचिक्चं भ्राम्यते बलात् ॥३२॥ [ददप
कचित् जलत इवाभाति कातन्वेषणखार्सः । [३द्ड
कचित्स्वखनं काचिद् वीक्षन कचिद्धावन् कचित्पतन् ॥३३।।[१
अ पि्षिताशिनेः ।
रा---चार्याक० । अ ब~ चण्यक० ।
भवचच-स)
भ च---कमरेश्षणा ।
अ-मयावखा ।
कैरालञ्म वब म~-सार्थन वे,
भ च--वेगाच्च)
भ--क्रचिद्रे |
कराल ब म--वनात् ।
भ च--क्चिन्मत्त ।
रा लं अ ब--$चच्चलन्
० ¢ @ ^ 2 % < ~ ^
+^ = 40
2 ©
आररयक्रार्डम् ६& । २५ ॥ ३१५
न तु ते परितुष्यामि त्यक्त यदपि ! (सि) मेथिीम् ।
२३] कृद्धः परुषितो वाचा मस्समीपमिहागतः ॥२१।॥ [२२
सर्वथा त्वपनीतं ते सीताया यत् प्रचोदनात् ।
२४] क्रोधस्य वकषमाणम्य न कृतं पम जासनप्।॥२२॥ [२२
असौ हि राक्षसः रेते शरेण निहतो मया |
२५] मृगरूपेण येनाहमाश्रपादप्वाहिनः ॥२३॥ [२५
विकृष्य चापं पणिधाय सायकं
स एष बारोन हि ताडितो मया ।
भृगतयुत्छल्य च विखरसरो
प] वभूव केयूरधरो निशाचरः ॥२५।। [२६
शराहतः स दपितप्रया गिरा
स्वरं समाटम्ब्य पदीयमुन्रदन् ।
उदहरन्मद्वचनं घुदारुणं
२६] त्वमागतो येन विज्य मेथिरीम् ॥२५॥ [२७
इत्याषै रामायगे आरण्यकाण्डे रकमणविगैर्हैणं नाम
षट्षष्टितम॑ः सगैः ॥६६॥
९. भ च--व्यक्ता ।
२. भं च~ मेथिरी ¦
३. कैराञ् म--नारित।
©. भ स~-तनीतेन ।
५. अ--हि हतो ।
६ करालश्च ब म--विसुञ्य ।
9 साल वब म--उद्तं तद्रचनं।
अ-- उदाहृत त्वद्व चनं ।
८ भ च-- नास्ति
६. रा-विगहेणा } अ च--बिगर्ईेणो ।
९०. कैरालदमम च~ नास्ति
[ व-- प ] [सप्तषष्टितमः सगः] [ दा-६०
व्रजतस्तत्र तस्याथ बाप खोचनमस्फुरत ।
प्रास्ज्चासदरदु रापो वेपथुश्चैनमस्प्रश्त् ॥१।॥ [९
उपलभ्य निपित्तानि सोऽशुभानि युदूमुदुः ।
अपि सीताश्रमे सा स्याद् व्याजहार पुनः पुनः।।२।।[२
त्वरमाणो जगामाथ सीतादशेनलाल्सः। [३पू
उद् घर्मन्निव वेगेन विक्षिपो रघुनन्दनः ॥३॥
त्र तत्र जनस्थानपभिवीष्ष्य समन्ततः [द
ददश पर्ण॑शाणं च सीतया रहितां तदा ॥२॥
त्रिया पिरदहितां ध्वस्तां हेभन्ते पद्विनीमिव। [५
रुदन्तमिव रृकषेश्च स्खानपुष्पफलदट्रुपम् ॥५॥
श्रिया विहीनमपि च सन्त्यक्तवनदेवत् । [द
विप्रकीणाकुल्ज॑टं विैविद्धब्ुसीघटम् ॥६॥
दृष्टा शून्यं जनस्थानं विल्छपातिदुःखितः । [७
हता भृतार्वां नष्टा वा भक्षिता वा तपस्विनी ॥७॥
त्तं ब अ--वामरोचन.- ।
ब छ- ~न |
कैराखबम म च--उद््मन्निजवेगेन ।
भृ च--अतः परमधिकः पाडः ।
शून्यमावसथं रा बभूवोद्धिस्मचेतनः ।
प्र-हेमान्ते |
अ--~वनदेवतां ।
ब ल्ल अ--~ज्लख्व०
केराल थ ब-0जलविप्रव्दध ।
८ कराम म च-विरुरूप सुदुःखितः ।
६, कैराश्र म--हता
९०. भ~)
० ५४ = ^<
<
आररयकारडम् ९६७ । ९४ | ३९७
निरीनाप्यथ वा भीरूरथवारणरयमाध्िता । [८
गता विचेतुं पुष्पाणि फरनीत्यथ वा पुनः ।<]
अथवा परिनीं याता जरे वा नदीं गता {९
यन्नौन्मृगयमाणोऽपि नाससाद वने परिया ॥९॥ [९०प्
जनकस्य चतां भीरुमथ पप्रच्छ राघवः । [षि
कदम्ब नयु जानीषे ममं सीतां शभाननाम् ॥९०॥[१२ उ
सिग्धपट्टवसंच्छनपीतकोशेयवासिनीम् ।
दस त्वं यदिवा दृष्टा बिल बिल्वोपमस्तनी ।*१।।[१३
अथवाञ्जैन संस त्वं पथां तामाजवपिर्योमर ।
जनकस्य घुता भीर्यीहि जीवति वा नवा ॥९२।[९४
ककुभः करभोरं तां व्यक्तं जानाति मेखियाम् ।
छतापह्छवपुष्पाल्यो भाति ह्येष वनस्पतिः ॥९३॥ [१५
म्रमरैरुपगीतंश्च सकषव्टीविश्रूषितः!
एष व्यक्तं विजानीते तिखकस्तिखकोपमाम् ॥९५।।[९६
१. भ च-0थवा वनमश्चिता ।
२. अ---पश्चिनी जाता जरा० ।
भ च--पश्चिनीखण्डे याता वन ० ।
२. भ--यत्तां ख°।
&. रा--स्वमां ।
५. कैराञम्--सम। मच ~-यदि।
द, भ ख~ दास |
9. थ च-यदि जानासि वा नवा।
६. ल ब--जानीते ।.
१०. रा-सूपगीतेदच ।
११. भ च--वस्लीवधृप्रियः।
२९८
वास्पीशीय-रामायणम्
अशोक शोकापनुद शोकोपदतचेतसम् ।
विशोकं कुर शीघ्र त पियासन्दशनाद्धि पा२।१५॥॥[!७
यादे स्वयां ताछ दष्टा पकतारनिभस्तनी ।
कथयस्व वरारोहां कषणा यदि ते मयि ॥१६॥ [१८
जम्बु जम्बु्कखाप्णे सा दष्टा च त्वया ्यंदि।
प्रियां तां चारुसबाङ्ीं निःशीङ कथयस्व मे ॥१७।। [१९
अथ त्वं मृगसावाक्षीं मग जानासि जानकीम् ।
पृगविक्षोभिंणीं कान्त्या भृगीभिः सहितां वने॥९८।।[२३
गजय्थप वामोस्यदि दृष्टा गज त्वया ।
न ह्यस्त्यविदितं त॒भ्यभाख्याहि वरवारण ॥१९॥ [२४
शाद यदि दृष्टा सा पिया चन्द्रनिभानना ।
शादृलमयविचरस्ता कथयस्वाशु ते मम।॥२-॥ [२५
अ.
+
१०.
९९.
कै रा अ म--त्वया दाव।ल ब--त्वयाथवा। च-- तार त्वया ।
कैरालम व म--तटपक्र० । च-रुतापक्त०।
भ स-जग्बुफटोष्टौ च ।
भवच भ्वेत् ।
भ च- निङ्ककः ।
केरञ्मम म च--<खगविभक्षिषीं कांतां।
रा अ-0विग्रीक्षणी कान्तां ।
रा-वासोयं ।
र भ--द्यस्ि वि०।
अ--द्यविदिन्तं किं ।
म-वनवारण ।
रा नास्ति
स भ-मे।
म च--५^मे)।
आरण्यकारडम् ६६।१३॥ ३९१
भृरवन्ती चापि तां वाचं रुक्षभीमखरापथ ।
ए] विस्रं पतियुचन्तीं जलाद्रीमिव दुन्दुभिम् ॥७9॥ [प
९उ] परचोदधमानेन मया गच्छेति बहुशस्ततः ।
इत्यु्छकौ!(कता)मेथिटी वा्थमिदं चलसत्ययान्मया।॥८॥[९
१०] न तत् पश्याम्यहं रक्षो यो रामे भयमावहेत ।
निता भव नास्त्येतव केनाप्येवमुदाहृतम ॥९॥ [९०
११] विगहिते च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति ।
९२ ] जाहीति वचनं सीते यस्रायेत् ्रिदज्ञानपि ॥९०॥ [९९
प्त] मा गाः श्च॒त्वा च वेद्धव्यं खस्था भव निरुत्सुका | [प
९२] किथिन्निमित्तं केनापि भ्रातुरारम्ब्य मे खरम ॥९१॥
जायसख व्याहृतं वाक्यं खक्ष्मणेति सुदुःखितम्। [१२
ष] न भवत्या व्यथौ कायो कुनांरीजनसे वितां ।।९२।। [९३३
न सोऽस्ति भिषु ोकेषु पुमान यो राघवैरणे |
९४] भूतपूर्वो भविष्यो वा निहन्याद व्यक्तविक्रंमम् ।॥१३।।[९४
१. भ च-नारिति। भ--कोषे प्रान्तभागे
अपरहस्तेन छिखितम्।
२. भ च~-प्रबोध्य० ।
२. च--प्रत्युक्त्वा ।
‰, ब~ वाक्यमुक्तं ।
५. कै रा--निवृत्ता।
द. भ च~-नास्ति।
ॐ. अ--स्वनम् ।
८. कै र-मतिः।
६. रा-<सेवित ।
१०. भ च~ निहन्याच्छक्रवि ० ।
३१४ वास्पीकीय-रामायणम्
एवयुक्ता तु वेदेदी पुनी रक्तखोचना ।
९५] उवाचाश्रूणि मुचन्ती दारूणाथपदं वचः ॥९४॥ [९६
पापं पयि तवात्यर्थं पापस्य हदि वतेते ।
३६] विनष्टे भ्रातरि हय्थं नवै लं समवाप्स्यसि ॥१५॥ [९७
परेषितो भरतेन चं रमं समुर्पगच्छसि ।
९७] विक्रोशन्ते यथा चेन न त्वमभ्यवपद्से ॥९६॥ [१९८
श्रः भच्छननचासी त्वं मदर्थयपगच्छसि ।
१९] राघवस्यान्तरं प्रष्पु्ख॑तो नाभ्यवपयसे ॥९७॥ [९९
एवमुक्तोऽस्मि बेदेह्या सैरब्धो रक्तछोचनः ।
२०] आश्रमात स्फुरिताग्रोषठैः कोधादस्मि विनिर्मतः।१८।।[२०
एवं व्रवाणं सोपि्धि रामः सन्तापमोदहितः ।
२९१] अब्रवीन कृतं सोम्य आश्रमाच्छमिहागंतः ।॥१९॥ [२१
जानन्नपि समर्थं मां रक्षसां पिनिषारणे ।
२२] अनेन क्रोधवाक्येन किमर्थ निःखतस्ततः ॥२०॥ [२२
न
१. अ-- सुनन्दा ।
२, रालम् व म--(चाखणि सु° ।
भ च-चाश्रविसु०। ॥
३. ल ब-नैव तवं समवा०।
भ च~-नच त्वं मामवा० |
८. ल ब~न रासस्रुप० |
कै रा श्च म-नास्ति।
य म~~ वस्यान्तरे। च- <न्तरण०।
भ च-ग्रष्सुद्यतो ।
भ च~ यरोष्ठः।
अ--"दस्मिन् ।
१०. कराल म~य आश्नमाच्वमागतः।
ब-~--अश्नमात्व यदागतः
भ अ---साश्रमा० ।
¢ ¢ © <
अररयकारडम् ६७ । ३६ | ३२१.
उच्चेनीचैश्च विक्रोरोन सीते सीते चं जानकि । [ष
स वनानि नदीशेटान् पयन् प्रस्चवणानि च ।३५।।
काननानि स वेगेन भ्रमत्यपरिनिष्ितम् । [३७
हा लक्ष्मण महाषाहयो पश्यसि वं परियां कचित् ।
रीघ्रमाख्याषहि शो काति कस्मात तं नाभिभाषसे ॥ ३५॥ [7
तथा तु गत्वा विपन् महद् वनं
विर्चि्य सवे त्वथ मेथीं धति
अनिश्चितत्वात् स चकार मागणे
पुनः भरियायाः परमे परिश्रमम् ॥३६॥ [३८
हस्या्षे रामायण आरण्यकोण्डे सीताप्रं रामविरापौ नाम
११
[ सक्चषष्टितमः ] समैः ॥६७॥
१, भ च--चुक्ोर)
२. कैराल स्न व-सीतेति।
द. करा ल ब म~--प्पदयन् खवणानि ।
छ. अ~--<-परिनिष्टेतः ।
म--अ्मति पीरे° ।
५. अ--रोकान्त ।
६. भ--म्यर्पन् ।
$. अभ चद--विचिन्त्य !
८. अ--मगेणं ।
&. भ च-नस्ति,
१०. छ ब--नास्ति ।
११. ल-नास्ति ।
[ वं->७ ] = [ अष्टषष्टितमः सगः ] { = दा-६१,२४)
स तुं इष्टा जनस्थानं शुन्यं दशरथात्मजः ।
१] रहितां पण्ञाखं च सीतया परिमरिडताम् ॥१॥ [९
अष्टा तत्र वैदेहीं स निरीक्ष्य च सर्वशः! [२
२] अत्रषीहक्ष्यणं दीने मुखेन परिशुष्यता ॥२।॥ [1
क न लक्ष्मण वैदेही कां दिशं चापवाहिता ।
३] हता वा केन सौमित्रे मक्षिता वां तपखिनी ॥३॥ [३
तथा इष्टा जनस्थानं शून्यं दशरथात्मजः । [र
४.| उवाच रामो विक्रम्य प्रग्रह विलो भुजौ [२
पप] एतयोरेव सामर््यमस्मननेते न मे भवेत् । ॥४॥ [र
दक्षेणावौयं चात्मानं सीते हसितुमिच्छसि ।
५] अं ते हसितेनारये मामिहायाहि दुःखितम् ॥९॥ {५
येः सह कीडिता सीता विश्वसतै्ृगपोतक्रेः |
०१००५७०५
ल बख--च)।
अ-- सीतायाः |
रा--निरीक्ष्यश्च ।
अ---°हक्ष्मणेदार्क ।
अ~ च,
अ --द्यून्ये ।
भ च-- रुचिरो ।
ल य म--<मस्मिन् किंन वने!
ब--0स्मिश्नेव हि मे।
६. सच--नास्ति |
१०. च--दृक्षेणापर्य° ।
१९१. भख नास्ति.
¢ @ ~^ 5 % ‰ ७ ०
आर्र्यकार्डम् &८ । १.३ |, २३९३
एते हि तां विना सौम्य स्वँ ध्यायन्ति लक्ष्मण ।!६।) [५
इमे रक्ष्मण वेदेह्यास्तपनीयविभूषणोः \ [४०य्
७] अरण्ये सह माद्येन सीणोः कनकबिन्दवः ।।७॥ [४०१
जपापुष्पनिकारोश्च चितं क्षतजबिन्दुभिः
८] आततं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम् । ॥८॥ [४
मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः! [१
९] नीत्वां छित्वा विभक्ता वा भक्षिता वा तपसिनी ।॥।९। [४२
तस्या निमित्तं वेद्या द्रयोविवदमानयोः
१०] बभूव युद्धं सोभित्रे घोरं राक्षसयोरिह ॥१०॥ [२३
३१ | श्रमन्तं चन्द्रसङ्ार सीताया विमलं मुखम्। [र
भक्षितं भयदीनाक्षं राक्षसैः पिरितारिमिः।*१।।
बेरं सीताविनाशाद्धि प्रसक्तं राक्षसैः सह [र
१२] जनस्थाने महचदं कृतमात्मवधाय वे ¦! ॥१२॥।
इ] एवं विखपमानस्तु रामो मत्त इव स्खटठन् । [र
अथाश्रमात् को्मात्रे ददशं महददसुतम् ।।*३॥
प] रणोपकरणं सर्व विध्वस्तं धरणीतले । ' [प
णि त जा 9 न ०
रा लं ब--विमूषिताः।
अत आरभ्य १ रतसश्छोकान्तः पाठेः द्क्चिणपाटस्य इ६४वमे सग
द्र्य ।
२. केरालञ् वब म--चिग्रक्षतज०।
. द--नास्ति।
८५. लथअक्थदच्च--नीता।
2 भ--तस्मानिमित्ते । कैरालञअवबम--तयानि०।
ॐ. अ ख~ नास्ति।
८. रा--इवार्ललन् |
६. अ--विश्रस्त |
१०. च-- नास्ति ।
५.
३२४ वास्पीकीय- रामायणम्
प्र] तें हृष्टा दशयामास शोकोपहतचेतनः । ॥१५॥
मुक्तापणिनिमं दिव्यं तपनीयविभरषितम )
१.३] धरण्यां पतितं भग्र परय सौम्य महदधनुः । १५।। [८४
तर्णादित्यसङ्काशं वैदुर्यमणिवेष्टितम् । `
१४] विशीर्ण पतितं भूमौ कवचं पर्य काश्चनम्।।१६॥। [४५
छं शतशलाकं च दिन्यमारोप॑शोभितम्
१५] मग्रदरडमिदं भूमौ कस्य सौम्य निपातितम् ।२७। [५६
१.६य् ] काचनोरच्छदाश्मे पिशायवदनाः खराः [*५७य्
ते चाक्षमात्रा विषिधास्तपनीयविमूषिताः । [२
१८] कस्येमे पतिता बाणा. विकीणा घोरदर्नाः।१८॥ [५
सुोरं परहिते पर्य ममेदे जीवितान्तकम् ।
१९] वेरासक्तमनोर्भि रक्षोभिः कामरूपिभिः ॥२९॥ [१
अद्य शोकेन महता मृतं सीताषिनाकृतम् ।
२०] परछोक महाराजो नूनं परक्यंति मे पिता ॥२०॥ [७
त ७०१५००५
कैरालञ्च व म-वेदू्यैगुणवे० |
भ च--विश्रार |
भ च ~ दिष्यमास्यो° |
अ- नसि ।
कैल अ~ तच्चाक्ष० ।
स म--<यविभूषणाः।
रलम ब च-पतितं।
भ--कामभुषितेः ।
कतै राञ् भ रक्षयति,
१०. च-- नास्ति ।
१९. आसक्तम दश्मान्ताः शोका इक्षिणपारस्य ६ १तमे सर्गे बशटष्याः |
® ^ @ ^ -& ५ < छ ~
आररयकर्डिप् च । ४ || ३२५
कथ प्रतिज्ञां संश्रुत्य तथां मत्सन्निधौ तदा ।
२१] अपारयित्वान्तकाये मत्सकाकषपिहानैतः ।२१॥ [८
` कामटत्तमनार्य वा मृषवादिनमेव वा ।
२२] धिक् स्ामिति परे खोक नूनं वक्ष्यति मे पिता }२२।[९
विवरं शोकसन्तप्तं दीनं भस्नमनोरथम् ।
२३] माभिहोस्छल्य करुणं क यातासि मप भिये ॥>३॥ |
क सा वरोरू सूदती म्रगेक्षणा
परमेश्वरी टक्ष्षण युक्तभाषिणी |
विहाय मां कामबलाभिमदितं
२६] प्रभा यथा मूयमिवास्तपवेते २५ [ए
इव्यार्भे रामायणे आरण्यकाण्डे रामविरूापो
नामाष्टषाश्तमेः सगः ॥६८॥
क्षै सा--स्वया। भ--तया |
लं ब--अपातयिस्वा ० ।
म~~ शसुपागतः |
भ--मां।
५. लं ब--मामितो० |
कैराञभ च--कीर्निनैरमिवानृतस् ।
$. सल --लरातिमंदिकतां |
ब म---राभिसंदितं ।
८. भ च--९सिवास्तपवैतम् ।
केरालवममे च--ना्ति।
%& ‰ £
(2
[वै-६८] = [ एकोनसप्तितमः सर्गः ] = [दा-११,२५)
प्त] ततो दुःखी सुदुःखार्तो? (त) राघवो ?(वं)जनकात्मनाम्[ १२उ
अनासादयमानं ठ सीतां दशरथत्पनः ॥ १ ॥ [१२
२] पड्कमासादच विपुरं सीदन्तमिव कुञ्जरम् ।
टक्ष्मणो वाक्यपन्वर्थश्ुवाच हितकाम्यया ॥२।॥ [१३२
५} मा विषादं कुर पिभ कुरु यत्रं मया सह |
विचेतुं हि वनं घोरं बहुकाननसेवितम् ॥३॥ [५
६] प्रियकानर्नसश्चारा पुष्पाणि प्रविचिन्वती ।
काननंवा पविष्ट स्यन्नलिनीं वा सुपुष्पिताम् ।॥५। [१५
७] सरितं बातुसंपराप्रा नीखकज्जुखसेविताम । [१६
वि्ा्यितुकामा वा टीना स्याद् गहने कचित् [१७
८] निहासमाना वैदेरी खां च मां च नरर्षभ ॥५॥
तस्यां अन्वेषणे राम क्िपमेव यतावहे । [१८
९1] मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा चश्ोके मनः कृथाः।६। [१९३
एवमुक्तः सं हृष्स्त रश््मणेन समोहितः ।
[1 शा 1) ~~~ =
क्न
---------------*------ ------ ~ ~------ ---------------- ननन
१. अ-स दुःखातौ |
२. कैराल स्म च म--0यमानस्तु।
३. भं च---वाचस० |
ल ब म---वाक्यमव्यक्त° ।
कौ--भ्रियकांचन० ।
५. क्ै--सा नक्ि० । इत्यपरहस्तेन ।
रालञअबमयच- तस्यासन्वेर
अ--यमामहे ?
भवच-सदयतु। ख - सुह्यं तु,
कतै रा अ--समाहूतः ।
५.
९ & @
आररयकार्डम् ६९ ! १४ ॥
१२७४ ;
%९] सह सौमिज्निणा रामो विचेतुमुपचक्रमे ॥ ७ ॥ [२०
तौ वनानि गिरींश्चैव सरितश्च सरांसि च।
९१] निखिषेन विचिन्वते सीतां दशरथात्मजो ॥<॥ [२९
५.३ } तस्य शै्स्य सानूनि गुह्यश्च शिखराणि च ।
ॐ
एत] गहनानि च रक्षाणां .........--.--. ।
१.३ उ] प्रयतेन विचिन्वानो नव तामधिजग्पतुः ॥९॥
विचित्य सरतः शैं रमो टक्षपणमत्रवीत् । ।
१४] न तां पश्यामि सौमित्रे वैदी पर्वते शमे ॥१०॥
स तथोक्तोपि सर्वपरं लक्ष्मणो वाक्यमत्रवीत ।
"रम्पू
[२२
[२द३षु
१५] विचरन् दण्डकाररये श्रातरं दीनचेतसम् १९ [२७
प्राप्स्यसे त्य महाप्राज्ञ मेथीं जनकासमनजाम् ।
१६] यथा विष्णुमेहाबाह वेटि वदा महीमिपाम्॥।१२॥ [२५
एवमुक्तस्तु वीरेण लक्ष्मरोन स राघवः !
१७] उवाच दीनया वाचा दुःखाभिहतचेतनः ॥१२॥ [२8
वनं सर्वे सुविचितं पच्निन्यः फुपड्नाः |
९८] गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनि भरः ॥१५।॥
ता ति म ००१०
१. कै--विचिन्वानो ।
ताना न 9
‰
(२७
कतैराल य च प~ विचेतुसुपचक्रमे। भ च-नास्ति)
केरा व म--अत्र पाटस्प्रुटितोऽवभाति, स च नवेरटखकेः
“विचेतुञुपचक्रमे" इति पाठेन पूरितः ।
भ च-- विचेन्वन्तो ।
भ च~ विर्चष्य ।
नास्ति ।
ल अं म--्छोप्यसन्तष्ठं ।
भ--रक्ष्मणं ।
कते रा--वख्िबद्धां ।
= ¢^ @ ^ >
३२८ वास्मीकीय-रामायणय्ं
नेहे परयामि बेदेहीं पारोभ्योऽपि गरीयसीम् । [२८
{> ५ =
४९] पर्वता विचिता बापि काननानि वनानि च ॥१५॥[1२
एवं स विख्पन् दीनः सीताहरणकषितः।
२०] रामः शोकसमाधिष्टो मुहूर्ते विह्वलोऽभवत् ॥९६॥ [२९
स विह्वलितसवाङ्गो गतबुद्धिंविचेर्तनः ।
२१] विषसादातुरो दीनो निःचखस्याश्चीतमारूतंम् ॥९७॥ [३०
बहुशः स तु निःश्वस्य रामो राजीवो चनः ।
२२] हा भियेति विक्रोश बहुशो बाष्पगदरदः १८ [३१
तं रमं सान्त्वयामास लक्ष्मणः भियदर्शनः ।
_ २३] बहूपकारं धमेन्नः प्रश्रितः पयता ॥१९९॥ [३२
२४ | अनाहृत्य तु तद् वाक्यं लक्ष्मणोष्पुटच्युतम् ।
प] कापंशयश्चोकोपहत ऊष्वेवाहुः सुविह्वलः । [३३
२४] अपश्यस्तां भियां पदवीं विलपन्निदमव्रवीव । ॥२०॥
जैरोक्याधिपते शक्रे विक्रन्दामि शचीपते । [ष
२५] विदारकाठे दयिता मिया भार्या जहाति माम्। ॥२९॥ `
गतस्येमिवाकादो पुरं टृत्तोत्वे यथा । [प्र
~
कै- नहि । [र
भ च--विचिताश्चापि ।
रा--भवेत्
कै रा-गतबुद्धिवि ° ।
कैराल म व म--निश्वस्य सीतया ते ।
भ च-त सान्त्वयामास तदा ।
भ--प्रसतः। च---मव्रृतः ।
अ--0ण्यदोकापहत ।
भ च-जपर्यन् तां ¦! रा- अग्रस्तं ।
ख ख म--केषेषु त्रयोर्वंशस्य शोकस्य चतुर्विंश श्वोकेन र्यत्ययः करतः।
2 ¢ @ % < % 4 & ^
क
५ ७ ।
क्त
अर्रयकारडम् २९ । २९ ॥ ३९.
प] प्रतिभात्ययमाबासो हतवीर उवाहव; ;; २२ ।
प] यस्मिन् कारे भृशं कामी लम्ध्वा भयोऽभिनन्दति [॥
ॐ
२६] तस्मिन् सुखोदये काटे पिया मायो जहाति माम् ॥२३॥
परित्यज्य यथा खगेमभिजाने यथार्भृतम् । [र
२८] नाशयितवेव सवेखमभिशोचामि भामिनीम् ॥२४॥
दीघं लक्ष्मण जानीहि गत्वा मन्दाकिनीं नदीम्) [र
२९] अपि मन्दाकिनीं सीता पदयान्युद्धतुमागता ॥>५।। [प
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणस्स्वरयान्वितः ! |
३०] नदीं मन्दाकिनीं रम्यां जगामँटघुषिक्रमः ।२६।। [३
स रक्ष्मणस्तीथवतीं पिदित्वाँ रोपपत्रवीत्। [८
३९] न तां पश्याम तीर्थेषु कोशतो न बुणोति मे ॥२७॥।
कं सै सा देशषमापन्ना वैदेही ढशमागिनी । [५प्
३२] न हि तं षेदये राम यत्र सा तनुमध्यमा ॥२८॥ [५
पप} रावणस्य तु मृतानि वधायाहूय पञ्चिनीम् ।
सीतां रामाय श्ंसेति तंदोचुस्तां च पञ्ठिनीम।)२९। [प
¡र ततः पचोदिता भरतः शंसास्मे त्वे परियापिति। [सपू
रा---0त्ययमाकारो । ।
अ-- इवाहवे ।
.भ---अपरहस्तेन । च- नास्ति ।
रालेमव म-यथार्ते।
अभ च--~गाम लष्षु° |
भत आरभ्य दृक्षिणपारस्य ६ ४्तमः सगो वृषटष्यः |
लम भ च--विचिस्वा।
अ च-किंतु।
कै रा अ--वधायाद्भाय ।
कराय भ च--तद्ा मन्दकि्ीं रुवम् ।
(0 ^ 4
>
३३० वाल्पीकीय-रापायणम
रामं समभिचक्राम खयं मन्दाकिनी नी ||२३०॥ [६उ
प] सं तायपंच्थितां रापः क सीनेत्येवपत्रवीत् ।! [७
न तामभ्यवदत् सीतां प्रष्ठा रमेण जो्म॑ना ।३१।।[९घ
प] रावणस्य तु तद् रूपं कमणि च दुरात्मनः ।
प] भयात्पंस्म्रत्य देही सा नदी न शशंस ह ।२३२।।[१०
निरास्त॒ तया न्या सीतायः दशेने कृतः।
३३] उवाच रामः सौमि दुःखितो दुःखितं वचः।।२३।।[९१
किं नँ छक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य खजनं वचः ।
३५] मातरं चेव वेदेद्या विना तां महिषीं भियाप् ॥३५।।[१२उ
या मे राञ्याद्विदीनस्य वने वन्येन जीवतः।
३५९] सर्वै व्यपनयेच्छोकं वेदेहीक् तुसा गपा ॥३५॥ [५३
® ॥ 8.
राज्ञो राज्यविदीनस्य राजयुत्रीपपर्यतः |
१. कैराञअ् व म--रामः)
कैल व म--नक्ष।
३. केरारुञवब म--सखतासुप्थितो |
र-सभद्यु° ।
द
छ. अ--स्वाम० ।
५. अ--श्ोभिता |
६. अ--वेदेदी सा न्दी |
भ च-तु,
८. रा--वन्ये
„ कैर ल अ ब म--वष्यपनयच्छो० ।
१०. भ--राज्चो राज° ।
च--राजराञ्य० ।
आरणयकार्डम् ६९ । ४४ ॥ ३३१
३ द] मन्ये दीघी भविष्यन्ति राजयो मम जाग्रतः।२६॥[१*
मन्दाकिनीं जनस्थानमिदं परञ्चवणं गिरिम ।
३७] सर्वरीनिव गेमिष्यामि यदि सीता न दश्यते ॥२७। [१५
तथा विलपमानं ते रामं शोकपरायणम् । [1
३८] प्रत्युवाच महाप्राज्ञो क्षपणः परवीरहा ॥२८॥
प] नेह सीता जनस्थाने नापि मन्दाकिनीं गता, [ष
अछ मा कुर सन्तापं क्रियतां पेथमात्मनः ॥३९॥
३९] सवमेव तां महापरा्न नष्टायधिगपिष्यसि । [प
प्त] मया सह मदाषाहो मा च सोके पनः कृथाः।४०॥ [प
एवं सभाषमाणौ ताबन्योऽन्यं घ्रातराघुभौ ।
०] वघ्ुन्धरायां पतितं पुरष्पमागंमपंरयताप् ॥०१।॥ [२५
तां पुष्पवीथीं वेद्या ृषटरा रामो पीतले ।
४९] उवाच छक्ष्मणं दीनो दुःखितो दुःखितं वचः ॥४२॥ [२६
अभिजानामि पुष्पाणि तान्येवैतानि छष्मण! [२५१
प्र] अपि नामेह वैदेदी भवेत् पवैतमूप्नि ॥४३॥
एवे विप्य बहुशो रामो दुःखसमन्वितः । [२
४३ करदधोऽ्रवीद् गिरिं तंतु सिंहः शषुद्रसगं यथा ।४५।[३१
तां दृष्ट्रा हेमगभोभां यदि नाख्यासि पर्वत ।
कान ति त स ना = न ~
केलञ् भ च-सवौननुग०।
रा--वनुगमिष्यन्ति ।
लङममच-तु)
ङ ब म--त्वमेव ।
अ---पतितां पुष्पमाङाम° ।
रख ब म--~जानासि।
केराङवब म--0जर्वीद्विरं ।
छतां ।
[0
@ 4 $ ¢ ¢
३३२ बरास्पीकीय-रामायणम्ं
४४] पुरा सानूनि सवाणि तव विध्वंसयाम्यहम् ।४५।[३२
प्त] मपर बाणांशनिर्दैग्धो भस्मीमूतो मविष्यसि ।
असेव्यः सततं चेव निद्ेमतृणपट्ठवः ॥४६।॥ [३५
प] इयां वँ सरितं कय शोषपिष्यामि रक्ष्मण ।
यदि नाख्याति मे सीताम चन्द्रनिभाननाम् ।॥४७।।[३६
प] एवं स रुषितो रामो दिधक्षुरिव पावकः |
४५३] दल भमो संक्रान्त राक्षसस्य महत् पदम् ॥४८।।[३७
स समीक्ष्य पदं कान्तं सीताया राक्षसस्यच। [1
८६] सम्घ्रान्तहदयो राम उवाच भ्रातरं पियम् ।॥*५९॥
एदि लक्ष्मण पश्यस्व राक्षसस्य महत्पदम्! [1२
४.७] मिथ्या सन्तजितः शेखो न सीता गिरिगहरे ॥५०।।[
तं द्रा खक्ष्मणो भीतः पदं विकृतमदरुतम् ।
४८] तमुवाच ततो रामधित्रं विस्फारय कार्मुकम ।॥५१॥। [प
यमः सपरिवारो षा कालो वा दुरतिक्रमः
४९; न तां पषेयितुं शक्तः पाश्वंतो मम तिष्ठतः ॥५२। प
लब म-_पुरः।
भ च~---नाणाद् |
केराअम--च।
अङबम-मा।
रा अ-सीता मध्यचन्द्र° ?।
भ-- पदन्छात ।
र{ ल-नास्ति |
अ--एव ¦
चअ-- अतः परमधिकः पाटः--
नाहत्वा सवैभूतानि निवतैयति रक्ष्मण ।
भ--न त्वां । च-नेव स्वां |
9 1.
ए
©
ॐ
आररयकार्डम् ६९ । ५७॥ ३३३
र:
अन्तरिक्षं गतो मन्ये सीतामादाय रक्षसः) [प
५०] न हयस्यागमने सोम्य मगैने चापि रक्ष्यते \।।५३॥
कं तु खरलिविहपच्छेयकां दिशे यामि लक्ष्मण) [1
५१.] तां दिकं नाधिगच्छामि यत्र सीता हता भवेव ॥५४॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः सत्यप्रि्रमः । [प
५२] रामं शोकाभिसन्तप्रमिदं वचनपत्रवीत् ।॥५९॥
सेभाप्य परिडतः कृच्छं मैवं सो$ निमर्ल॑ति। [प
५३] मूख॑स्तु कृच्छरमासाय रिदेवाम्भसि मजति ॥५६॥
त सोकमोहाभिहतं व्याधिः स्प्रशतिदारुणः। [प
५] तस्याथाः संप्रणश्यन्ति न च शोकात् प्रसुच्यते ॥५७॥
स परितो नरः प्रत्नः परज्नञाकमविशारदः। [प
[9 १
~~"
१, अ--0क्षगतो ।
२. भ--कोषे अत आरभ्य आसगेसमक्षि,सक्षतितमस्य सगस्य २६तम-
श्येको्तराद्ध॑तः सर्ग॑स्तमाक्षिपर्यन्ताः शोका ददयन्ते ।
३. च--गमन ।
च--0भिर्सतक्षो इदं !
५. खबम-ङेय)
&. रा--नैव शओोक्प्सुच्यते !
च--पर्तया दयवगाहते ।
$. म-केषे अत परमेकसस्षतितमस्य सर्गस्याष्टमर्छाका्ितीय-
पादात्सगैसमािपयेन्तः पाठ उद्भूतः ।
३३४ बाल्मीकीय-रामायणमे
५५] अपराह्न इव र पाह्ने भार्याहितोविमुद्यसि ॥५८॥।
प] आपत्काले विमूढो हि हेतुरनास्पेन नयति ।॥५९॥ [प
तं रामः प्रत्युवाचेदं शोकसमूढ चेतनः ।
५६] यथा व्ैवीषि सौमित्र तव् सर्धं प्रयतावहे ॥६०॥ [ष
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकाण्डे रामविरपो नाम
एकोनसक्चतितमः समैः ॥६९॥
केरालयवम म प्राज्ञे।
च--देतुना सह ।
करोल ब म--र्वषि।
अ---रकष्मणरामवि ० ।
¢ 4 ~.
[व--६९]= [ सप्रतितमः समैः] =दा- ९५]
ततः सौम्योऽपि सन् रामः पितः समभाषतं ।
९] सत्येव शशिन्योत्स्नां ज्वलन् मूर्यं इवोदितः ।१।।[
असौ छक्ष्मण भ्रतात्मा नूनं मामवमन्यते ।
२] अनुक्रोशान्मदुत्वाच सदा धमोनुबतिनमं ॥२॥ [२
योऽहं राज्यं परित्यज्य त्यक्ता दीनां च मातरम् ।
३] भायामेवाग्रतः कृत्वा भरविष्ठो दर्डकं वनम् ॥।३। []२
तस्य मे धमेकामस्य स्थितस्य वचने पितुः। [ए
४] न धरमखायते सीतां हियमाणां महावने ॥६४॥ [५४
यदा धर्मप्रधानस्यँ धर्मेसेतुषिपययते ।
५] तदै दीनस्य सौमित्रे नासिभ्यमुपनायते ॥५॥ [प
१. कै अ--0तोनुजमग्रवीव् ।
र--0तो राममघ्वील् ।
च~-- 0तो जातरं अरवीद् ।
भ-- “< तरमश्रवीः दित्यपरहस्सेन् ।
२. क्षै रा अ म-तमीज्योस्स्नां ।
छं खब-तमी ज्योस्स्नां ।
३. खष मभ च--हवोदये।
कै रा अ म--अहो लक्ष्मण भमीस्मा भूनं मामवमन्यसे ।
ल ब-भ्ह० ।
भ श-तजुव्तैनात् ।
्म---वने ।
अ---<प्रवामस्य ।
भ ख--तदानी तस्व |
५८
^ @ ^
आरण्य कारम् ७० । ९६ ॥ $ ३७
यदि जीवति वैदेही लोकानां खस्ि लक्ष्मण ,
१२] अथ नष्टं जगत् सर्व विनष्टायां च लक्षय ¦
सीतां धिना न जीवामि युहूतमपि रक्ष्मण ॥१२॥ [प
प] मृते मयि मतं मन्ये जेटोक्यं सचराचरम् । [ष
ममास्तवख्सयुक्तमाकाशं पर्य छक्ष्मण ॥९३ ॥
प्र] निःसैपतिं करिष्यामि धरं अेखोक्यचारिणर्भ । [६१
सनिरुद्धग्रह चापि निवारितदिवाफरम् ॥२५॥
प] विधनष्टानिरे (नरं शीतांशुद्ुतिवनितम् । [६२
विनिमथितशेराग्रं शुष्यमागनखाश्यम् ॥१५॥।
३] दमवट्टीरुतागुरमविभरणारितपःदपम् । [६३
अपाराणां सोभित्रे शरैरग्निशिखोपमैः ॥९६॥
१. कैरालञ्जवम-नास्ि।
भ अ~ (सुपलरश्चय 1
म--बिनष्टमपरुक्षय ।
2. म--च।
कैरालम ब म--संशयानाः।
कैरा श्र म-करिष्यन्ति।
ल ब - चरिष्यन्ति ।
कै रा अ म--द्यत्न।
कैयाङ अ ब म--उक्यचारिणः।
म उ~--सनिरूढमदगगमष््छादितदिवाकरं ।
कैरालञअ व म--चि्रनष्टं हि सजरु।
ल ~-विग्रनष्ट हि सजरु ।
अ--विप्रनष्टानिरं |
5 %
¢ 9 4.
१०. लब म--अमानुष हि।
३३८ वाल्यीकीय-रापमायणम्
प] सेश्रमं जनयिष्यामि सीताधषर्णकोपितः । [र
न चेत् कुशयिनीं तां तु प्रदास्यन्ति महेश्वराः ।
१.४] अस्मिन् मुह सौमित्रे मम दरक्ष्यन्ति विक्रमम्।।९७। [६५
नाकाश्चमुत्पतिष्यन्ति सवभूतानि रक्षण 1
९५] मम चापर्यखान्पुक्ते बीणैः सर्वे निरन्तरम् ॥१८।। [६५
अदितं घोरनाराचेर्थष्टभ्रान्तमरगद्विजप् ।
प] समाकुरममर्यादं जगत् परयाद्य ठक्ष्मण ॥१९॥ [६६
आक्रणमुक्तैरिषुभिर्जविछोकं दुरासदैः ।
१६] करिष्ये मेथिरीरहैतोरपिश्षाचमराक्षसम् ।॥२०॥ [५७
मम रोषप्रमुक्तोनां सायकानां बटं सुराः ।
[1
=+
१. ल्ब म--दशेयिष्यामि।
प्म दशैयिष्यन्ति |
2. र! अ ब--सीतादशंनको° ।
भं च - सीतापनयने कृते |
रा -- नास्ति |
अ- चपुखान्मुक्तं ।
५. कै--°रबाणजकेर्नि° । अ-- बाणजाकनि० ।
कैञ्मभच--मम०।
भ-- शतश |
<. केरा रजीवरोकु० ।
भ च-0र्जीवरोकमवारणेः |
६. छ ब - प्रसक्तानां |
राके अ म~--0प्रसक्तानां |
आरशयकार्डम ७० । २६ | ३३९
१७] द्रक्ष्यन्त्यद्य विमुक्तनामत्यन्तं दूरगामिनाम।।२१।। [६८
नैव देवा न गन्धवा न दैतेय न गक्षसाः ।
१८] भविष्यन्ति मम क्रोधादद्य टक््मण परय माम् ।॥२२।।[६९
प यादृशोऽयं मम क्रोधो वीर्य चैवे समागतंम।।२३। [1
निरन्तरमिवाकाश् करिष्याम्यद्य सायकः ।
१९] कालक्षयात्सरस्पर्तीरभिक्रद्ध इ्वोँन्तकः ॥२५॥ [द
०पू ] यथा राजा यथा ्रत्युयंथा काटो य्था षिधिः
र] मिथ्या नेह भवतेन्ते सवभूतेषु लक्ष्मण ॥२५॥ [प
तथा विमुक्ता करदेन मया बाणाः समन्ततः ।
प्र] नाहत्वा सवभूतानि व्तयिष्यन्ति लक्ष्मण ॥२६॥ [)
-----~-------~~------"
१. कै रा अर म--विसुक्तानां समथो ।
भ च ~ विसुक्तानाममर्षाद् ।
म म--दूरचारिणां ।
अ-- देत्येया ।
कतैराञ्म--नार्य। छ वब-नार्या।
कै रा अ म--श्रमागतम्।
कैरानक्लञअ व म--(च्छर०।
भ च - सिवान्तकम्।
अ अ~ यमः)
करार ब म-सयो नेह प्रवर्तेत ।
अ--सथो नातिप्रवर्तन्ते ।
१०. ष म--रोषेण।
११. भ च कोषयोः अतः पर-
रजतमिव चात्यर्थं कटे गमिवार्पितं । इस्यधिकः पाठः ।
अथ च--भासगसम्षिं द्विसक्षाक्तिमस्य सम॑स्य `-सीता-
हरणे स्यादि चलुथेश्छोकोत्तरार्धतो ‹ वाक्युवाच रामं `
इस्यम्तः सगोवसिति यावत् पाटो द्यते । तत्पाठमेदाश्च
तत्रेन स व्र्टभ्याः ।
१२. रा प्र-न् हष्वा।
2 ¢ @^ ~ % 4
क म
न
थ ० 0 म न ~ ~~ =
३४० वास्मीकीय-रामायणम्
प्र] नेवेयं धर्षणा शक्या साम्ना टत जञमेन वा ।
२ञउ] अद्य पश्यन्तु मे खोका्चयो विक्रममाहवे | ७।॥ []९
आहता मे प्रहाघेरर्दीपिवाणेः समन्ततः । `
२५] विबुधा निष्पतिष्यन्ति विशिखः श्करीकृताः ॥२८॥ [7२
मया रोषपंसैतेन यथेदं पीडितं धनुः ।
२५] अराक्षसमपिदं सर्वे जगत् पश्याद्य छष्ष्मण ।२९॥ [प
प्र] तथारूपां च वेदेहीं नादारस्यन्ि महेश्वराः
२३३] राक्षसांश्च बधिष्यामि येन खष्टाश्च राक्षसाः !1३ ०।[७२
अद्य भां विपुखः शोकः प्रदीपयति रक्ष्मण ।
५५ €
२१] सीताहरणतीष्रोऽसौ दावाश्चिरिव पवतम ॥३१।॥ [र
शुभाननाङ़ी शृहधमचारिणी
पफौ मार्या यदि द्यते न सा ।
२७} सयक्षगन्धवंपिक्लाचराक्षेसं
जगत सरलं परिवतेयाम्यहम ॥३२।॥ {७
इत्याष रामायणे आरण्यकाण्ड रासक्रोधो नाम
सक्षतितमंः सगः ॥७०॥
योः
१. कैर प कर्ु।
२. भं - कोषे अत आरभ्येतत्सगसमःस्षिषयैन्ताः शोका ६९तमे सभे
द्रष्टव्याः |
म--0परीर्थन ।
ल ब -- चद् दास्यन्ति ।
ल ब-ट्टाश्च।
रा मा।
अ - पवैते।
रसम ~ मयाद्य ।
अ-- रक्षसां ।
कतैरालयमम च~--नाि।
¢ ^ @ ^< %
[व + ५
्
[क-७°[एकसप्रतितमः सगः] [दा ` २८)
तप्यमानं तथा रामं सी ताहरणकषितम् ।
9] लोकानां शङ्यां युक्तं सेवतकमिवानटम् ।॥१।॥ [*
वीक्ष्यमांणं धतुः सज्जं निःश्वसन्तं मुहुमुहुः ।
२] हन्तुकामं पशपति कुद्धं दक्षक्रतुं यथा ॥२॥ [२
अदृष्पूर्वे तं क्रोधं दृषा तस्य स रकष्मणः ।
३] अब्रवीव् भ्रा्जलिवक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥३॥ [३
पुरा भूत्वा मदुद॑न्तः स्षभूतहिते रतः ।
४] न क्रोधवहशमापन्नां परति करमदसि ॥५॥ [४
चन्द्रे रक्ष्मीः प्रभा मूर्ये गतिवीयौ भुवि क्षमा ।
५] एतं नियतं स्वं तयि चानुत्तमं यज्ञः ॥५॥ [५
उच्यमानं मया वाक्यं सत्यं शरिनिभानना ।
2] हिते न प्रतिजग्राह परदेदही जनकात्मजा ॥\६॥ [ष
अयुक्तं कद्धया वाक्यमुक्तोऽहं परुषं तया ।
७] उत्तरं तस्य वाक्यस्य न व्पहसुत्सहे ॥७॥ [भ
भ च-सराये युक्त ।
ख ल--संवतैक इवानरू् ¦
अ~ मनं । च--°माणो ।
ट ब म--सज्य)
अ म--0मापञ्च)।
अ--0वौयोभुवि !
अ--एव च
भ स~सत )
भ च- गन्तुम ।
# ¢ @ ^ = ‰% ‰ ¢ ~
३४२ वाल्पीकीय-रामायणम्
सीतया चोद्यमानस्तं गच्छ गच्छेति राघव ।
८] अवेक्षमाणो वेदेदं तत्सकाशं गतः ॥<८। [सष
न हि पयापि कस्याये भग्नः सप्रामिको रथः ।
९] केन वा कस्य वा हेतोः सायुधः सपरिच्छद॥९॥ [६ `
खुरनेमिहतश्ायं सिक्तो रुधिरबिन्दुभिः।
९०] देशो निषत्तसंग्रामः सुघोरः पाथिवात्मज ॥१०॥ [८
११३] एकस्य च विमर्दोऽयं न द्रयोवदर्तांवर ।
९१य् ] न नित्त हि पश्यामि वटस्य महतः पदम् ॥१९॥ [८
न चेकरस्य कृते लोकानुत्सादयितुमरसि ।
९२] युक्तदर्डा हि म्रदवः पश्चान्ता वसुधाधिपाः ॥*२।।[९
यदा त्व स्बेभ्रतानां शंरर्यः शरणाथिनाम् ।
१४] को नु दारणा ते साधु मन्येत राघव ।१३॥ [९०
सरितः सागराः शटा देवगन्धर्वदानवाः ।
९५] नारं ते विप्रियं कतु दीक्षितस्येव साधवः।॥९५। [९१
येन राजन् हृता सीता तमन्वेषितुमर्सि ।
९६] महवितीयो धनुष्पाणि व्यवसायसहायवानः))१५।। [१२
निनि ननन ््ीाािििोनीिमकगनजमगकनणयेनोनन
१. सख~--चोदयमा० ! ! ब--चोच्युमान० ।
२. कै रा--अवेक्ष्यमाणो ।
लं व-अनवेक्ष्य तु ।
अ म~-अवीक्ष्यमाणो |
क्षैरा श्र य च--<लमिहागतः।
के अ म--तंग्राभिको ।
भम च--सरस्य |
रा--नघ्नेकस्य ? } अ म-नैव कस्य ।
ठ ब~न वेकस्यम् ।
ख--0 तस्येव ।
भ च-- राम।
$ ॐ ९ ^
‰ ©
आररयकारडम् ७१ । २० ॥ ३१
समुद्रांश्च विचेष्यावेः पवेतांश्च वनानि च ।
१७] गुहाश्च विविधाकारा नलिनीश्च वनानि च ॥९६॥। [९३
देवगन्धर्वेरोकांश्च विचेष्यावो दिको दं ।
१८] यावन् नाधिगमिष्यावस्तव भार्यापहारिणमं।।१७। [१४
न चैव् साम्ना प्रदास्यन्ति तां पापास्तिद्रोच्वराः।
१९] कोसंखेन्द्र ततः पश्चात् भराप्तकारं करिष्यसि ॥१८।।[९९
धरम ॥
आु॑पर्व्यण धर्मं त्वं त्वा लोकाय राघव ।
२०] ततख्छेत्स्यसि नाराचेजगत सर्वे सरा्षसम् ॥१९॥
शिवेन सीतां षिनयेन राघव
त्वमत्र न पराप्स्यसि चेन्नरेन्द्र ।
ततः सयुत्सादयिर्तोसि खोकान्
२१] महेन्दरयुखथान्नितरां शरोपेः ॥२०॥ [१६
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकाणडे लक्ष्मणवाक्य नाम
एकसप्ततितमः सगीः ॥७१॥
ल--विचेष्यामः |
कै रा--विवीक्ष्यावो 1
अ म~निर्रक्ष्यावो ।
भं च-नास्ति ।
सच~-- नास्ति ।
अ--भानुपूर्वेण |
अरम व| भ---राम स्वां।
ल ब म--श्छत्स्यामि ।
ल ब म-ससुत्पादितासि ।
च-ससुरंसादयिता च ।
रा ल म-~युख्यानितरां ।
म च-महेन्द्रवन्नप्रतिसैः |
६. भ च~-नास्ति।
९०. कैरालवमभ च--नास्ति)
८
® ~^ -5 %& ^
9
[वं ७] = [द्विसप्रतितमः सगः] = { दा-- १६]
एवयुक्तस्तु धर्मात्मा लक्ष्मणेन स राघवः ।
9.| प्रतिगृह्य वचस्तथ्यं तद वनं विचचार ह ।%॥ [ष
स तु बाणधनुष्पाणि अद्धांसिपिततेषुधिः।
२] छक्ष्षणो राघवे दीनः प्रएटतोऽतुजगाप ह ॥२॥ [प
मोहेन च विखापेन शोकेन च समाहतम् ।
३] घुतिपासापरिभ्रान्तपाशीविषमिवोद्धतम् ॥३।॥ [
}ए] वजाभ्रिसमवेगेन विद्धं शोकमहेषुणा ।
सीताहरणदःखात व्यथितात्मानमातुरम् ॥४।॥ [प
४] हेतुयुक्तं पुनवाक्यं लक्ष्मणश्चेदमबरवीव् ॥५॥।
समाश्वस नरश्रेष्ठ पाणिनां कान आपदः। [प
५] स्पशन्त्यनिखवट्धोके क्षणेन व्यथयन्ति च ॥६॥ [प
यदि दुःखमिदं पराप्त काङुत्स्थ न सदिष्यसि ।
[0
रा बे म च--रबेद्धासिवित० ।
कैराल्लञअ ब म-समाहितं।
ख ब--युक्त ।
भ च--अतः परमधिकः पारः--
बर न्तमिव चात्यर्थं द्टे श्टगमिवार्पितम् ।
अतः परमेकोनसक्षतितमस्य सर्गस्य ५४ तमश्छोकतस्समसमाधि
यावत् श्छोका द्यन्ते ।
श--दुःखान्त ।
कैरालयञअव मक)
के रा अ म--स्रत्यनरु० ।
कैराल् म्म ब म--विनयन्ति ।
9,
¢# © ~
आररयकार्डम् ७२ १२ ॥ ३.५५
६] प्राकृतश्चाल्पतेजाश्च इतरः कः सहिष्यति 1७|| [५
रुषितोऽपि भगरा्ोकांस्तेजसा सादयिष्यति ।
७] आतीः प्रजा नरव्याघ्र क नु यास्यन्ति निर्तिम।८।[&
नहूषस्यात्मजो राजा ययातिः कर्मभिः शभः ।
८] गतः शक्रस्य सालोक्यं पुरनैयश्चापतत् कितौ ॥२॥ [८
महर्षे वसिष्ठस्य सोदासेर्म पुरोधसः!
९] प्रापे पुजश्षतं राज्ञां तथेव च पुनरैतम् ।॥१०॥ [९
या चेयं जगतो माता सवैोकनमस्कृता ।
प्र] अस्यो विचैखनं भूमेरहश्यते कारसक्षयाव ॥११॥ [१०
यौ चेमौ जगतो नेत्रे यत्र सव प्रतिष्टितम् ।
प्त] आदित्यचन्द्रौ ग्रहणयुपेतो सुमहाबो ॥१२॥ [९१
१. कै--रुषितो किं!
अ--र्षितो ह । च- रुषितो हि । .
२. छ ब-सादयिष्यसि ।! भ-- साधयिष्यति ।
३. कैरालवम म च--0क्यमनयाश्चा० |
छ. रा-सौधामेन । श--सेदामिन ।
५. ल अ ब--पुरोधसा।
2 रा ङ ब--रङ्घस्त० ।
$ स ब- तस्या ।
८. कै रा अ म--विलोचने।
भ अ--0पि चरनं ।
६. कैरालद्यवम-येमे।
१०. म च--घमं।
१९१. म च--ग्रहणमभ्युपेते ।
१२. कै रा-ते महाबलो ।
श्म म~ यो महावलौ ।
३४६ वाल्पीकीय- रामायणम्
सुमहान्त्यपि भूतानि देवाश्च पुरूषषृम |
४] न देवस्यं प्रमुच्यन्ते सवैभूतातिपातिनः ॥१३॥ [१२
शक्रादिष्वपि टोकेषु वतेमानौ नयानयो ।
१०} श्रयेत नरश्ादूख न त्वं व्यथितुमहेसि )१८॥ [९३
नष्टायामपि बदेद्यं हतायायपि वा पुनः ।
११] शोचितु नाईहसे बीर यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥१५॥ [१५
त्वद्विधा हि न शोचन्ति सततं तच्छदशिनः ।
१२] तत्वतो हि नरश्रे्र बुद्धया समनुयुल्य च ॥९६॥ [१.५
नं बुद्धया निहतैः भाजो विविनक्ति शुभाशुभे । [१६३
द] न शोचन्तिन हृष्यन्ति तत्तत पाप्य शुभाशुभेम्।।१७।। [7
अदृष्टगणदो षाणोमाहितानां च कमणाम् ।
१३] अन्तरेण क्रिया येषां फटकाठे प्रवतते ॥९८॥ [१७
}र) ममेवे' हि पुरा वीर त्वमेवे' बहुशोऽवैदः।
तदिदं स्मारयामि त्वां नोपदेश्ं करोमि ते ॥१९॥ [प
१. छ ब म--देवस्य ।
२. कैल रा ब म--स्वैभूतनिपतिताः।
च--सवैभूतनिपातिनः 1
लवेम- श्रुयते ।
कतैराङश् ब म--दहतायाम्पि ।
के-- नु!
कै-- स्व ० |
क्रै-- विहतः 1
कैराल सअ वब म-स्वेतत्पराप्य |
कतै लं ब~-डुमा्मे ।
र7-- 0 दोषां तामाहितानां 1
अ च--0दोषाणामहितानां ।
कै म-ममेव। भ च--मां चेवं ।
कै रा म--0मेव बहूशोवश्षः । अ--0ववः ।
म ख~ बहुशोन्वदाः।
@ ^ < % ^
+
० ¢ ¢
कि
¢ ^
आरश्यकार्डम् ७२ । २४॥
३४७
९.४] अनुशिष्याद्धि को हि खामपि साक्षाद् बहस्पतिः [१८३
बुद्धिश्च ते म्रहाराजं स्वैखोकररत्यया ॥२०॥
१५] शफेन हि श्रध ते ज्ञानं तत् स्मारयाम्यहम् ॥२१।[१९
दिव्यं तन्मानुष चाक्चम॑त्पनश्च पराक्रमम् ।
१६] इष्ष्वाफ्रुहषभावेक्ष्य प्र्यतस रिपोर्वपे ॥२२॥
रि ते सषेषिनारोेन तेन पुरूषषभ ।
१७] तमेव तु रिपुं पापं विन्ञायोद्ध तमसि ॥२३॥
इत्येवमुक्तः स तु रक्ष्मणेन
निवत्य बुद्धि जगतो बिनाशात् ।
हा जानकीप्येवमभिप्रतप्नो .
प] विनिःश्वसन् वाक्यमुवाच रामः ॥२६॥
इत्यार्षे रामायणे आरण्यक।४डे रामाश्वासनं नाम
द्विसक्चपितश्रैः सरी: ॥७२॥
व
प
कैराङञअवम-कोपि।
भ च-महप्रन्त ¦
लञअवबमम च-~के दुरत्यया,
छ ब--विटुद्ं
भ च--चास्त्रं मालुषस्य ।
करालश्च वब म~--यथाक्रमं |
कै--दष भावीक्षय ।
अु--मयतश्च |
रा ल भ---योद्धन्तुम० ¦
१०. लछम ब--च।
११. लब्मम च--नारत।
१२८. करालबमम च-नस्ति।
2.04.
४ | ग् ८
4
कि ६।
कि =|
[प
[३-७२] = [त्रिसप्रतितमः सेः] = [दा-- ६७)
उक्तमेवं तु तद्राक्यं छक्ष्परोन सुभाषितम् ।
१] सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः ॥१॥ {१
स निगृह्य पहावराहुः प्रह्वं कोपमात्मनः ।
२] अवष॑भ्य धनुश्चिश्र दीनौ लक्ष्मणमत्रवीत् ॥२॥ [२
किं करोमि नरव्याघ्र क गच्छामि च॑ लक्षण ।
३] केनोपायेन पयेयं सीतामिति विचिन्तय ।।३।॥ [३
तं तथा परिजस्पन्तं दुःखितं दुःखचारिणम् ।
८] राममायतरक्ताक्षं पुनः सोमिभिरत्रवीत ॥४॥ |
इदमेव जनस्थानं त्वमन्वेषितुमर्हसि ।
५ राक्षसेषहुभिः कीर्णं नानाद्रुमरतायुतमं ॥५॥ |
सन्तीह गिरेदुगोणि निर्भराः कन्दरा्तथा ।
2] गुहाश्च विविधाकारा नानाद्रमर्ताष्टताः ॥६॥ [६
आवासाः जिन्नराणां च गन्धर्वभवनानि च ।
७] तेषु युक्तो मया सार्ध तामन्वेषितुमेसि ॥७॥ [७
५८
9
[7 त त = थ भ ना भ
केरा अ ब म--उक्तमेव।
र--प्रबृडधा
अ - अवकव्चद्ध० ।
रा--धीरो :
भ च--क वा गच्छामि ।
भ च-^~रुताङुरम् ।
रा---अहाश्च !?।
भ स-नानाद्रक्षरुता० ।
रा-आवास ।
4 + (ध
¢ & @ ९
आररयकारडम् ७३ । ९५ ॥ ३.४९
त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो नरषभाः।
<] आपत्खपि न कम्पन्ते वायुवेगेरिवाचलः ॥८।॥ [८
९य् ] इत्युक्तसतद्रनं स्थे चचार सहलक्ष्मणः ।
पष] कुद्धो रामः स धमौत्मा सन्धाय धलुषि क्षुरम्॥९। [९
अथ पव॑तसङ्खाशं छिनपक्ं द्विजोत्तमम् ।
९०] ददश पतिते भमो क्षतजा जायुषम् ॥९०॥ [१९०प्
तं दृष्टा गिरिसङ्काशं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्} ` [१०
११] अनेन सीर्तो वेदेदी भक्षिती नात्र संशयः ॥१९॥
ग्रद्धरूपमिदं रक्षो व्यक्तं भ्रमति कानने | [९१
१२] भक्षयिता विज्ञाखाक्षीमाप्ते सीतां यथाघ्रुखम् ॥*२॥
एवे (न?) वधिष्ये दीप्ते शद्धं बाणेरनिह्यगैः। [१२
९३] जातक्रोधः सहस्राक्षो वज्रेणेव पिरोचनम्।।९३॥ [1२
इत्युक्काभ्यपतदं ग्धं सन्धाय षनुषि ्ुरम् ।
१४] कुद्धो रामः सयुद्रीन्तां चाख्य्चिव मेदिनीम।।१४॥ [९३
ते दीनं दीनया वाचा सफेन रुधिरं वमन् ।
ताभ
०9
९९] अभ्यभाषत पक्षी सं राम रामेति राघवम् ॥१५॥ [१४
क्षै सा अ भ च--अापत्सु न प्रकंपते।
कै अ--इत्युक्त्वा तद्वनं ।
भ च-दलपक् ।
द्धे--भक्षिता सीता वैदेद्ी ।
भ च~ दीस्षमेः सीघ्रं।
ल ब--“भ्युततद् ।
अ--"इपतव् ।
के खख म-समुद्धातां।
कै--0यन्नेव ।
६. अ---भभ्यधावत ।
१०. केरालम्र व म--चासन्चो।
%# ॐ ९ & ^
& 9
३५० बाल्मीकीय-रामायणमः
यापोषधिमिवापुष्पामन्वेषसि महावने)
१६] सा देवी मम च प्राणा रावरेनोभयं हृतम् ॥१६॥[१५
त्वया विहीना बेदेही लक्ष्मणेन च राघव ।
१.७] हियमाणा मया दष्टा रावणेन बलीयसा ॥१७।। [१६
सीतामभ्यवपनो ऽहं रावणश्च मया रणे ।
१८] विह्शो विरथच्छत्रः पीडितो परणीते ॥१८॥ [१७
एतत् तस्य ध्वजं मग्रमेतत् तस्य शरासनम् ।
९९] एषं तस्य रथो राम मयः सांग्रामिको मया ॥१९। [९८
अच्र युद्ध मया दत्तं रावणस्य पुनः पुनः
२०] पक्षपाते नैखे वोरेगात्रारयाश्ज्यं वैरिणः ॥२०॥ [प
परिश्रान्तस्य मे पक्षौ च्छिच्ा द्धस्य रावणः ।
२१] सीतामादाय वेदेदीमपयातो महाबलः ।॥२९॥ [२०
सीतामभ्युपेपन्नोऽदं रावणेन हतो रे । [प
२२] राक्षसेन हतं राम न मां त्वे हन्तुमहसि ॥२२॥ [२१
` १, अ भ--°भिवु अ म--रमिवादुष्याम० । ==
न--°मिवायुष्मश्नन्वे ° ।
२. भ च-दीना च वेदेदी ।
३ कैरालञ वब म--रवपद्नोयं।
&, कै--पत्ितो । अ म--पातितो ।
९ श दख----जय्
६. अ--वचो नाम ! । च--मम्मो राम ।
$. कैरामम च--0ैगे०।
८. केरयारुमन व म-°ण्यारद्य ,
६. ज्ञ ब भ च---मभ्यवपशे। म--उमत्यवपनश्नो |
१० ल ब--पूव ।
१९१. अ--स्वं मां कदमिच्छसि ।
ल--मां स्व खक्तुमिच्छसि ।
न
अरर्यकारडम् ७३ । ९९ |) ३५१
रामस्तस्य त॒ विज्ञाय सीतायाः संभितां कथाम् । [२२
२३] ग्ृद्धराजं परिष्वज्य मरोद्. सदलशक्ष्मणः || २३ || [२३
हतमेवं त्रिमर्दनं निःखसन्तं पुनः पुनः।
२४] समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिमिदमन्रवीत्।।२५। [२४
राल्यथंशो बने वासो हृतां सीत पिता मृतः ।
२५] एकमेकमिदं दुःखं समुद्रमपि शोषयेत् ॥२५॥ [२५
त पू्णमपि गच्छेयं पौर्णमास्यां महोदधिम् ।
२६] सोऽपि ुष्येर्म् नदीभती मम माग्यपरिक्रयात्॥।२६॥[२६
नास्त्यभाग्यतरो रोके पेत्तोऽस्मिन् सचराचरे ।
२७] येनेयं महती भराप्रा घोरा व्यसनवागुरा ॥२७॥ [२७
अर्यं पितुर्वयस्यो मे गृद्धराजो भंरान्वितः ।
२८] शेते विनिहतो भमो मम भाग्यपरिक्षयात् ॥२८॥ [२८
इत्येवमुक्ता तु वचो राघवः सहलक्ष्मणः ।
२९] जटायुषं स्पृशन् सिग्धं पितु सेहं पदर्शयन् ॥२९॥ [२९
[त त
ख अ--रासस्तत्र ।
भ स--विमर्द तं।
भ स~ सीता नष्टा ।
भ च--सेपूरण यदि ।
ल्ल ब--पूर्णिमायां ।
भ च--ष्यति सोमित्रे ।
ह ब--विपयैयात् ।
ब--0म्यतर ¦
रा--सत्तास्मि° ।
१०. य च--जटयुषः ।
९९. ल ब-वचने ।
१२. अ--ररीति ।
¢ @ ॐ 2 % % ~
.
९५२ वारमीकीय-राषायणप्
निदत्तपक्षं रधिरावसिक्तं
ते गृद्धराजं परिरभ्य रापः।
क मेथिटी प्राणसमा ममेति
प्त] विमुच्य चापं निपपात मूमौ॥ ३० ॥ [३०
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकाण्डे जायुर्दशौनं नाम
त्रिरदश्तितमः सगैः ॥ ७३ ॥
ता न न -~-~---~-----~-- ननो्कानोन
^ भ् च~- नास्ति ।
३. कैरालवमम् च- मस्ति,
[अ~र] = [चतुःसप्ततितमः सर्गः] = [दा-प]
र तस्यापरिधृणारथौ श्रुता पव्यैथितां गिरम् ।
विनेदतुश्शं नादं धरण्यां च निपेततुः ॥१॥
मुह वीतसंज्ञौ तौ शयानो नि^पक्रमौ ।
तमसीव च वर्तते बुबुधाते न फिच्चन ॥२॥
ततः सौमि्निराश्वस्यं युहूतादिष लक्ष्मणः |
रामं संबोधयामास चरणावभिपीडयन् ॥३॥
महता तपसा वीर महता योगकमेणा ।
राज्ञा दशरथेर्नौसि रब्धो ऽमृतमिवामेरः ॥*८॥
स बिनेतो युंणे विद्धस्वद्वियोगेन प्मिषः।
राजा देवत्वमापन्नो भरतस्य यथा श्रुतम् ॥ ५॥
सुकरेताः खलु ते धन्याः पुरयातमानश्च ते नराः ।
ये निदत्त वनाद् रामं प्रक्ष्यन्ति पुनरागतम् ॥६॥
का त 7 1 7 00
१. म--ततो तस्य परि० । के रा ल ब म--0पू्णीयेः।
अ--तो तस्य प्रि ०,
२. केरालञअवम -अन्यथिते।
३. कै रा ङ ब--गिरा। म-शिरा! ब-गिर।
७. भ च-विनिपेततुः ।
५. कैरयाल्लञम वब म~--तमस्ा वत॑मानेन ।
६. करार वब म---त्रिरश्वास्य ।
$ सअ-- तमसः ।
रामभ च--(येनपि।
६. भ च--विचेता ¦
१०. भ च--भवद्वदस्ू्व° ।
११. भ च--अतः परमधिकः पाटः--
सुखिता तव कोौसस्य। या बनाद्राममागतम् ।
३५४ वाल्मीकीय-रामायणम्ं
आचक्षाणः स्वकं नाम वेप॑मानोऽपयास्यति ।
यदि मां सेस्प्रशोदङेषिषरेत न चान्तकः | ७ ॥
इत्युच्का स किरोच्छरसी स्वजगाम नराधिपः ॥८॥
तस्य देवपिकर्पस्य त्वमेव संततं मिथः ।
महायज्ेश्च कायश्च लोकेषु विनितात्पनः ॥ ९॥
याच त्वां सुषुवे देवी वज्रायुधपिवादितिः।
धर्मपत्नी नरेन्द्रस्य कोस्चस्या कुलननन्दिनी ॥१०।
१०५
अरेन्धत्तीव पुरयाख्या चन्द्रज्योरसेव निपा ।
तवीशीमेङ्गटथरा तप्यते परमे तपः ॥ ९१ ॥
वनवासनिषर्तस्य पितुः कृतवतो वचः 1
४ ध प ध
आजञास्त देन वीर सा पुनस्तव सेपरति ॥*२॥
१. भ च--आचक्षाणा।
२. अ--भ्रियमानोप० ।
रा वेपमाणा० ।
३. ल ब-^रोदङ्ग चि० ।
४. अअ--इत्युक्तः ।
५. म च-- सुतः,
६. ल ब- भावितात्मनः ।
$. अम च~-कोराल्या `
८. अ--कुलनादिनी !
६. अ--विरुचतीव । म--वरदंतीव ! ।
९०. ब ल--चन्द्रज्येस्स्नाविनिमैरा ।
१९. कराल अब म--तवास्ति।
१२. ब छ--तष्यतः । `
भख-तथाते।
१३. कराल मर च म--वनवासनिभित्तस्य ।
१४५. ल ब-देवी।
आररयकारडम् ७४ । १८ ॥ २५५
त्वननिपित्तोपपन्ना या त्वदधीनमुखोदया |
मा तस्या मन्दभाग्याया मोघ्ामाशां करिप्यमि।।*३॥
यस्यं गैखती रम्या सागरान्ता न रोचने ।
तवननिदेशादै योऽ्वुशास्तिवभुधां मरतः प्रभुः||*.४।॥
त्वत्त (१ते) चायतं कां फलमू रेन बतेयन् ।
तवव पादुके वीर पूजन समाश्रितः ॥ ९५ ॥
दिरीर्परघुसेक्ष्वाकुव्युदरां बहति यो धुरम ।
सँ तयक्का सर्वैकापा्थास्त्वत्करते मुक्तां बर ॥*९६।।
तस्य कमफल कृत्सं त्वदधीन नराधिप ।
£ १ ९
तद् यदा निष्फटं न स्यात् तथा यतितुमहेसि ॥*७
न चावसीदनं साधो ्द्विषस्य महात्मनः ¦
अत्यन्तासदक्षं कम प्राकरतस्येव विद्यते ॥*१८॥
=-= 7 ता
कराल अ व म---कोसस्यामन्द० |
रा--यत्र ।
भ च--त्वश्नि्दृशात्युनः शासि ।
भ ख--स्वकते च वनात् 1
५. कैराञअ्म म च--सर्वं।
ल क--तथेव ।
५
५
$ छ --दिकीपपरमेक्ष्वाज्ु० |
अ--दिरीपरघुमिक्ष्वा० ।
<. भ ख-सत्यक्त° ।
६. केर! भ च--सुखकामार्थ° ।
१०. म च--अतः परमधिकः पाटः- -
मामवेक्ष्य महाप्रा्त स्वैथेच यथास्मि ते :
तं ममिवेविध भक्तं न विहातुं व्वमहैसि ॥
११. कराम भ च--भङृत्वा सण,
6
वादभीकीय-रामायणम्
संविधत्खं तथां बीर यथाऽदहं भरतस्तथा ।
सीता चाया च कौसद्याँ जीविष्यन्ति स्थिते त्वयि ॥१९॥
कुत्स्नस्यापि हि छखोकस्य त्वदधीने सुखायुषी ।
रिं पुन्वैषुधापाछ येषां नस्त्वयि जीवितम् ॥२०॥
एवं सपरयतः सर्वे जायते करूणा न ते ।
अस्मा च नरश्रष्र पिधत्ख यदनन्तरम् ॥२९॥।
यमादष्ठ जयायै रावणं नाम राक्षसम् ।
हतीरमाथ बेदेश्चास्तमेव मरगयावहे ।॥२२॥
अथवादिश मामेव यावदेष कृतागसम् ।
अधिगच्छामि तद्रक्षो पि गरमेगतो यदि ।२३। `
अथनमिन्द्राश्नितुटयतेनप॑ौ
शरेण स्रं मितो वधिष्यसि !
लल अ ब-सधत्स्व च ।
अयथा ।
अ म च-कौरस्या।
भ स--च।
कै अ म--घनापुषे; रा-धनायुधे।
भ च- सुखासुखे ।
६. भ च--यद्ाचष्ट।
9. कैल व म--हन्तारमाद्ु।
८. ले ब~ अदं गच्छामि। अ भ--अश्चि०।
भच अभिहन्मि।
६. भ च--त्वरद्वक्षो।
१०. अ--द्यथ गय०।
अ च--द्यपि ग्ैगतं ।
१९१. कराल ञ्च म--उतुल्यतेजाः |
१२. ल--बेोद्ध । ब~ बोद्ध ¦
८ 4
आररयकार्डम् ७४ । ‡६ | ३९५९७
वही जनस्थानसुपेत्य राक्षसम
यथावधी राघव संयुगे खरम् ||२५॥
परेण वेगेन हते तु रव्रणे
परहद्धरोषरस्यं धनुविकर्षतः ।
कृतामियः प्राणभृदग्र कश्चन
न जातु जीवेदिति मे वचः भृ \।२५॥
स सत्वरस्यं त्वगस्य ईैरीनं
ह क ५)
यथाशुं वियते तथा विधत्ख च!
अथास्य निर्मथ्य कृतागसः शिरो
भजस्र सीतां मुदितः परमोरैयन् ।:>६॥
द्रस्या्षै रामायणे आरण्यकाण्डे लक्ष्मणविरपो नाम
चतुःसप्ततितेभः सगैः ॥ ७४ ॥
अ च-यथवधीत् |
अ-- सुखम् ।
भ ख--हतेन रावणं ।
कतैरालम ब म--पबृद्धवेगस्य ।
कैराल अव्र म--कश्चते।
भ स--सत्रस्वास्य गतस्य दद्रीने ।
अ--सतरस्वाद् गतस्य दहते ।
कैर म्म म~--यथा सुविद्येत !
ल ब--यथायने विद्य ।
ल ब--प्रयोदयन् ।
६. भं च--- रक्ष्मणवाक्य ।
११. केरालबमम च--नासि।
ध.
® ‰ %
©
[३-७३] = [ पञ्चसपरातितमः सर्गः ] = [ दा-६८ ]
ए} छक्ष्मणस्य च वाक्येन चोदितो रघुनन्दनः | [ष
रामः परक्ष्यतु ते ग्रद्धं थुषि रौद्रेण पातितम ।
९] सौमिभि भित्रसर्म्यन्नमिदं वचनमबवीन् ॥१। [९
मपायं नूनमथषु वतमानो षिहङ्पः ।
२] राक्षसेन हतः सख्ये पराणांस्त्यक््यति दुस्त्यजान् ॥२॥[२
पष] इदमस्य ईरीरं वे गतप्राणं पद्यते ॥३॥ [इष्
यावदेव सुसं्नोऽये यावच्छक्रोति भाषितुम् ।
] तावं प्रच्छम्यहं सीतां ते चापि पिरिताशनमे।(*।[ प
जटायुर्यदि शक्रोषि वर्चा मां भाषितुं पुनः ।
हिमरतेक चदे हतेपि
, ५] सीतामाख्याहि भद्र ते कै च देने हृतेति सा।।५॥ [४
11
1 त व
अ--तु।
भम च~--नास्ति ¦
भ स---राक्चसेन्देण ।
रा-- मित्रसस्पशे० ।
८. अ च--पुरा देह ।
भं च--यावदेष ससक्छोय ।
७. केरा ल ब--यावत्।
<. म ख~--प्क्ष्याभ्यह् ।
६, अ म--पिशितारिनम्।
१०. कैरालञ्वबम च--जरयो।
& ‰ ¢
%
११. भं च---वाचमाभष्यतां |
१२. ल अ म--गतेति।
ज क भ = ० म
आरणयकार्डम् ७५ } ९३ ॥ ३५९
त्वामनामयमव्यग्रं सरूढव्रणमुत्सरे ।
2] कर्तु बषेसहस्राणि जीक्न् वे विचरिष्यसि ॥\६॥ [क
किं निभित्तं हरेत सीतां रावणस्य च किं मया)
७] अपराधं ? (द्व) कै वा इष्ट रावणेन मम परिया ।७॥ [५
कथं तचन्द्रसकाश्चं युखमासीन्मनोहरम ।
<] सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन् काटे द्विजोत्तम ।।८]। [६
केथेवीर्यः कथंरूपः फिकमा स च राक्षसः।
९] क चास्य भवनं तात ब्रूहि मे परिप्रच्छतः ॥९॥ [७
११ ] तमुद्रीक्ष्याथ दीनात्मा विखपन्तमनन्तरम ।
वाचावसन्नया रामं जदायुरिदपत्रवीत् ॥*०॥ [८
१२] सा हता राक्षमेन्धरण रावणेन विहायसा ।
मायामास्थाय विषमां व।तदुदिनसं कुलम् ॥११॥ [२
९३] परिश्रान्तस्य मे तात पक्षौ च्छित्वा नि्ञाचरः ।
सीतामादाय वैदेदीं भर्यातो दधिणापुखः ॥१२॥ [१०
१.४] उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टि चमति राघव ¦
पश्यामि दक्षान् सौवणान शिरसो धतेमूध नान् ॥।१३।।[९१
~~~ ~ ~+ (7 1
केयानलम्मव म~--सरूढम्राण० ।
१.
2. कै--कर्थ ।
३. ले डहर अ म--हत)
छ. अ म--सीत्ता।
५. कैरालरखअव म-ङतं द्र ।
द. अ--कि कमे । म--किं कमः,
ॐ. अ--~स्तमनातुरम् 1
€. रा--त्रयाणो |
६. म--ऽश्रैसति !।
१५. भ च--रिरसा ब्रूत ।
३६०. बास्मीकीय-रा्मायंणं्
१५] येन राम मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः । ।
१दप् ] तस्मिन् नैष्टं धनं खामी कषिप्रं सपरतिपच्॑ते ।॥१४।। [१२
न हि व्यथा त्वया कायां जनकस्यास्पजां प्रति ।
१,७] देही रंस्यसे पतीं हत्वा ते राक्षसं रणे ॥१५॥ [ए
१८उ] अरसंमहस्य गरद्धस्य रामं प्रत्यनुभाषतः ।
आस्यात् युञ्धाव रुधिरं पियपाणस्य सापिषम् ।१६। [१५
१९] इदं चोवाच वचनं मियमाणो विहङ्गमः । |
२०य् ] सधेतदवारयन् दष्ट रामं तेत्ाश्रुवि्धवम् ॥१७॥ [ए
पुत्रो विश्रवसः साक्षाद भ्राता वैश्रवणस्य च ।
२१] इत्युक्ता दुटरभान् प्राणान् सुमोच पतगेश्वरः ॥१८॥ (१६
बरहि ब्रूहीति रामस्य ब्रुवाणस्य छृताभठेः ।
२२] त्यच्छा शरीरं गृद्धस्य जग्युः प्राणा विहायसा ॥९९॥ [१७
१. लं ब~
२. कराल व म~ घन खामी ।
३. बव ल--तस्परतिषद्यते ।
रा अ-स प्रतिपद्यते |
छ. भ च अतः परमधिकः पाडः--
बन्दे (बिन्दो ‰) नाम सुहूतोसो तं च नाबुद्धं राक्षसः । `
षो रोहामिषं प्रास्य क्षिप्र स विनश्चिभ्यति ॥
ब भ च~-त्वया व्यथा|
लब च--तेदेद्या।
ल्ब म सय~--पल्न्या।
अ असपूर्ण॑स्य ।
भ च--दश्टिमस्थिरामर।
केराअल अ~ तव्राख० ।
१०. अ--दुैचान् ।
११. अतारि । म-ङतांजङिः |
सा स. का. ७०५००००५
प 1
० & ® ‰
अररर्यकार्डम् ७< ! २४६. ॥ ३६१
सन्निपत्य शिरो भमो प्रसारं चरणौ तथा ।
२३] विक्षिप्य च शरीरं खं पपात धरगीतटे ॥२०। [१८
व्यापन्नं प्रेय तं गृद्ध गतासुपचरोपमम् !
२४] रामः सुवहुभिहैःखेदीनं छक्ष्पणपत्रवीत्॥।२१॥ [१९९
बहूनि रक्षसां बासे वषाणां वैता सुखम ।
२५] अनेकानि सहस्राणि वादितानीह पक्षिणा ।॥२२ ॥ [२०
असौ बे दण्डकाररये चिरकालं घुख स्थितः ।
२६] सोऽयमद्य हतः शेते कारो हि दुरतिक्रमः ॥२३॥ [२१
न मे कायपिदं युक्तं प्रतं त्यक्ता जटायुषम् ।
व्रनाम्यसस्कृतं सेनं गरद्धराजं पितुः समम् ॥२५॥ [प
२७३] इत्याह रक्ष्मणं रापो मुखेन परिशुष्यता ॥२५॥ [7
श्रद्ध रलयं परिव्यञ्यै पितृपैतामहं महव ।
२९] मम हेतोरयं प्राणान् युक्तवान् पतगेश्वरः ॥२६॥ [२३
सवत्र खल दस्यन्ते साधवो धरमेचारिणः ।
कि 7 | त त याणि त ०५८
0 ककककाणकव
१. रालञ म--ग्रसज्य।
२. भ च-~--वर्षाणि।
३. लम्ब म-वसतः।
५. भम च--विहृतानीह् |
८५, अ---पक्षिणः |
द. भ च--अनेन दण्डकारण्ये चिरकालञुपोषितं ।
ॐ. अ-रेषे।
८. कैल भजामि सस्छरतं ।
&. भ--अपरहस्तेन प्रान्तभागे छिखितम् ।
च -- नास्ति ।
१०. लंबमम च--युदूराज।
११. भ च--परिष्वज्य |
१२. भ स--देतोः भ्रियान् ।
१३ रा-- ख्ष्वदृक्यते ।
३६२ वादमीकीय-रामायणम्
३०] शुराः शरण्याः सौमित्रे तिथग्योनिगतौ अपि॥२७।[२४
अयं पतगराजो हि' सुकरो सुहतमियः ।
३१] मम हेतोः पराक्रान्तो गतः खग न सशयः।।२८॥ ' प
पुत्ररपत्येदारेवच परिक्षीणो महाध्रः ।
३२} अनाथ इव धमोतमा गतो वेवसखतक्षयम् ॥२९॥ [प
सीताहरणनं दुःखं न मे वीर तथा मवेव् ।
६
३३] यथा विनाशो शद्धस्य मत्क्रते च परन्तप।।३०। [२५
राजा दशरथः श्रीपान् यथा पम महायशाः,
२४] पूजनीयश्च मान्यरच तथायं पतगेश्वरः ॥ २१। [२६
छक्ष्मणाहर काष्टानि निमथिष्याभि पावकम् ।
२५] ग्रद्धराजं दरिष्यापि मत्कृते निधनं गतम् ॥३२। [२७
देहं पतगर्यजस्य चितामारोप्य लक्ष्मण }
३६] अहै धक्ष्यामि सौमित्र हते रौद्रेण रक्षसा ॥३३॥ [२८
या गतिधर्मञ्लीखानामाहितप्रेश्च या गतिः.
1
------- -------
१. भ च-0निगतेष्वंपि ।
्म--अपेतं नागराजो ।
कै रा ल--०पतगराजीसौ ।
भ च--0राजो वै ।
३. क्ष ख--सारक्रोशः ।
छ. कै रा अ--परिहीनो ।
५. ल ब-महायद्यः!
£- भ---अपरहस्तेन भ्रान्तभागे ङ्िखितम् ।
9. केरा ञ्च म--पतगनाथस्य।
८. भ च--दम।
आरंर्यकार्डम् ७५ ३८ ॥ ३६३
फ] अपरावतिनां याचयाचभरमिपरदायिनाम्। [२९
शरणागभतिनां या च गोदिररयप्रदायिनाम् ॥२५॥ [7
प] मया सं समनुज्ञाते गच्छ खोकाननुत्तमान् ।
प] ग्रद्धराज महास सस्कृतस्तं मया यतं: ॥३५॥ [३०
एवयुक्का चितां दीप्रामारोप्य पत्तगेश्वरम ।
२७] ददाह रामो ध्मात्मा स्॑वन्धुमिव दुःखितः ॥३६।॥ [३९
दग्ध्वा च सहसोमििधरनं गता च वीर्यवान् ।
प] स्थूखान दत्वा महायोही?(दी)ननुमराति तं द्विज म॥।२७।।[३२
रोदिमांसानि चोद्धत्य पिर्डीढृत्वा महायशः ।
५१५ | तम ¶ ड
३९] कुशानादाय रामः स घने हरितं ||३८॥ [३३
यस्मेतकमर्कार्यं च कथयन्ति द्विजातयः
ह ब-~-रर्णागतान |
२7 नासि ।
भच-तां।
भ चल--गति।
भं च~ बज ।
केलं ब म--युबन्धु°
भ-- स्थूरं । च--स्थूरु ।
भ च--वरारोहमसुस्मरत ।
च--द्विजातयः इति ३९तमश्ाकस्य द्विवीयपादेन सम्बन्धः।
कैरावम मभ च--रोमां० । अ-रोहमां०।
भ--रभ्ये ।
रा ल द--दरति० 1
व~--नास्ति ।
के रा ल--यव्मेतस्य ध्ैकभष्वं ।
द म--यस्मेतधमकर्मव्वं ।
भ--यत्तसेतस्य धर्सस्य ।
च~-- नासि |
१५. च-- नास्ति |
६2 2 + £ @ + < ‰ ०
>
9
३६४ बाल्यीकीय रामायणम्
४०] तत् पेतगमनं तस्य क्षिप्रं राप्रश्चकार ह ॥३९॥ [३४
ततो गोदावरीं गत्वा नदीं नरवरात्मजौ ।
४१] उदकं चक्रतुस्तस्मै गृद्धराजाय ताघुभौ ॥४०॥ [३५
स यद्रजः कृतवान् यशस्करं
सुदुष्करं कमं रणे निपातितः ।
महषितुस्येने च तेन सैस्छृतो
४२] जगाम पुरयां गतिमात्मनः भाम ।॥४९। [३७
इस्याषं रामायणे आरण्यकाण्डे जटश्चुः संस्कीरो नाम
पञ्चस्ततितमः समैः ॥७५॥
१. भ-महषिकंख्पेन च संस्छरृतस्तथा ।
ख--मर्षिकस्पेन च सत्कृतस्तथा ।
२, ब~ नखि
३. ब--जयायुषः सस्कारः ।
ल- जटायुः संस्कारः ।
छ. कैरालवबम म च-नाक्ि।
५. ल ब--नास्ति।
[ वं-७४ ] = [ षटूसप्रतितमः स्मः ] [=दा-६९ }
करतवेवमुदकं तस्मि ताबुभौ रापटक्ष्मणो । [शष्
९] भ्रातरो मेघसंक।शौ शोकव्याकुखचेतनो ॥१॥ [प
ततस्त्वस्तं गते सूये संस्थितो तो निजाश्रमे |
२] नयतु निशां तत्र दुःखितौ रापलकष्ममौ ।॥२॥ [प
ततः शुन्यं निवासं तं परित्यज्य तु राघवौ ।
३] अन्वेषन्तो वने सीतां पश्चिमां नग्मतुदिशषम् ॥३। [९
तौ दिशं पश्चिमां गत्वा ररचापासिधारिणो |
] अविपहतमिश्ष्वाक् पन्थानं पतिपेदतुः ॥२। [२
कटेः पुष्यश्च बहुमिरतामिरश्वं पवेषटितर !
५] आहृतं सवेतो दुर्ग गहनं ्रोरद गेनम्।५॥ [३
व्यतिक्रम्य तु वेगेन व्याघ्रसिहनिषेषितम् ।
द] सुभीमं ते महारण्यं व्यतियातौ महावलौ ॥2॥ [५
थ व त
पि
१. ल ब म--सुष्थिते।
२. भ च--वास आश्चमे |
३. भ च-न शिष्याते |
©. अ--तव् ।
५. अ--<हितमिक्ष्वाकुप० ।
ङड--अंवप्रहतापिश्ष्वाङकपं ° ।
म--अचिम्रहितमिक्ष्वांत० ।
६. भ च-टैश्च इर् ।
ॐ. म--तमैतासिरच |
८. ब ज-रवेरोनं ।
३६६ वाट्मीकीय-रामायणमं
ततः परं जनस्थानात् चिक्रोशं चापि राघवौ ।
७] क्रोशाटवीं विविश्तुगेहनं वनमोजसा ॥७॥ [५
नानामेचयभख्यं परटटत्तमिव पयैतम् ।
८] नानावर्णैः शुभैः पुष्यैरगपक्षिगणायुतम् ॥८॥ [६
दिदक्षमाणौ बेदेहीं दनं तौ निरीक्षतुः ।
९] तत्र तत्र विवेष्टन्तो सीताहरणकषितौ ॥ ९ ॥ [७
लक्ष्मणस्तु पहातेजाः सत्यवान् रीख्वान् शुचिः ।
१०] अब्रवीत् परा्जलिवोक्यं भ्रातरं दीनचेतसम् ।९०॥ [२०
स्पन्दते चं ददं बाहृरद्विभ्रमिव मे मनः ।
११] प्रायशश्चाप्यनिषएठानि निपित्तान्युपलक्षये ॥११॥ [२१
तस्माव् सजी भवत्वार्यः कुरष्व मने मतिम् ।
१२] इमानि निमित्तानि सथः शंसन्ति मे भयम् ॥९२॥ [२२
एष वलञ्जुखको नाम पक्षी परमदारुणः |
९३] आवयोषिजयं युद्धे शसनेव विनन्दते ॥९३॥ [२३
तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद् वनमोजसा ।
प्त] सजज्ञे विपुलः ज्रब्दो भञ्जन्निव महद्वनम् ।।१४।, [२४
रा म~--चप्य ।! भ च~-पराप्य |
कते रा अ--्ोजराव्ी ।
अ---वानावर्ण )
क--तद्धने ।
अ-- विचेष्टन्तो ।
केराञ्चमभच-मे।
लं ब-कुरुष्वागमने ।
भ स--वजुडको ।
अ ब-विनिदते। भ च-षिनर्द॑ते।
® ® @ ^ -5 @ ‰ ~ ~
आरखयकाण्डम् ७2 ! २० ॥ ३६७
संवेष्टयत इवात्यर्थं गहनं मातरिरैवना |
प्व] वनस्य तस्य चब्दोऽभूद् दिषवपापूरयलित्र ॥९५॥ [२५
तं शब्दं वीक्षमाणस्तु रापः सौमित्रिणा सहं ¦
प्र] ददे सुमहाकायं राक्षसं घोरदशैनय् ॥१६॥ [२६
ए] आपसेदतुस्ततस्तस्य ताबुभौ प्रसुखे स्थितौ |
१४] विशृद्धमशिरो्रीषं कवन्धमुदरेमुखम् ॥ ९७ ॥ [२७
लोमभि निचितं तीष्णेमहागिरिभिबोच्ितम् ।
१५] नीलमेघनिभं रोर मेषद्न्दुभिनिःखनम् ॥१८॥ [२८
महार्वर्ष्पेण नीखेन विपुषेनायतेन च । [२९
१६] एकेनोरसि रौद्रेण नयनेन विवतिना ॥९९॥
महादप्रं महानदं रेडिदहानमित्ान्तक्रम् ! [३०
९७] भक्षयन्तं महारो घोरानक्षमूणद्विपान् ॥२०॥
१. अ--संवेष्टत ।
२. अ मातरिष्विनो ।
३. र! अ--वीक्ष्यमाणेौ ।
भ च~--काक्षमाये ।
७. अ म--सुमहावीर्य।
५. ठ ब-निंशितं।
भ ख~ मेघस्वनितनि० !
कै रा अ म--महावषण । कै--कोषे तु 'महाव्षेणः इत्यस्य
स्थाने "महावकरेणः हति संशोध्य कृतम् ।
अ--बिपुरेन यतेन ।
कराल अ व म--एकेकेनाति० |
१०. कैराअ म च--महानादं महादं |
१९. लम च--महावक्र।
१२. कराल ब--घोरान्दक्ष० ।
अ--घोरानृक्षमृगद्धिजान् ।
© ^
® ^
३६८ वाद्मीकीय-रामायणम्
दीपौ सुनो विकुर्वाणो ताबुभौ योजनायंतौ । [३९
९८] कराभ्यां विविधान् गहन विचित्रान् मगपक्षिणः।।२१।[३२य्
आक्रषेन्तं विकर्षन्तमनेकान परगयूथपान् ।
१९] स्थितमाटत्य पन्थानं तयो भ्राजः प्र॑पन्नयोः ॥२२॥ [३२३
अथ तो समतिक्रम्य कोरमानं सपर्यंताम् ।
२०] महान्तं दारुणं मीम कवन्धं मुजसशतम् ॥२३॥ [३३
स घोररूपोऽधमोा क्षधातो जग्रहेऽथतौ । [३४
प्र] खडिनो ददघन्वानो ति्वाणधनु्धरो ॥२४॥ [३९प्
कबन्धेनातिकायेन सूहो दीधबाहूना । [र
२१] रात्रौ वैरिणं पराप्य कृष्यमाणौ महव ॥२५॥ [३५३
२२य्] दीर्घो ददृशतु घोरो बाहू परिधंसन्निमो ।
महाजगरसंकाशो खरर्योभभिराचितौ ॥२६॥ [प
क्रैराथ व्र - विङुकीणो।
भ-- योजनायतं ।
भच---यद्धय |
कै रा न्न ब~--विविधान् । भ च--निवृद्धान् ।
भ स~--विच्रण्वन्त° ¦
म-असन्नयोः । भ च~---प्रमत्तयोः ।
ख ब--च परयता । अ म--तु परयता
अ च--दुष्टात्मा ¦
रा-खद्धिधन्वौ ।
ब लं---त्था बाण० |
भम च--सगृढो ।
भ च--वेरि्णं |
भ च--ऽङषये,
अ--परमस०
+ ^
अत कन्वी क्वि नि छि
9 ‰‰ & ~ ०
॥ + + 1,
आरखण्यकखडम् ७2 । ३१ ॥ २६९.
२२] तीक्ष्णरोमनलो बाहू पश्चास्यातिव पन्नगौ ॥२६॥
ताभ्यां तु कृष्यमाणौ तो बाणपातादुपागतौ। (1
२३] ङृच्छूण तदुरस्यास्यं तस्य दृष्टा व्यवस्थितौ ।[२७।
न श्॒ाक सतो वीरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ [र
८]
२४] प्क्ेप्तुमास्ये बाहुभ्यामवषटभ्य खतेजसा ॥२८॥
ताबुवाच महाबाहुः कबन्धो दानवोत्तमः | [क
२५] शरचापधरौ वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥२९॥ [1
कौ युवां टषर्भसछन्धौ खड्धवांगधतुरधैरो |
२६] घोरं वनमिदं प्राप्तौ मम भक्ष्यसंपस्थितौ ॥३०॥ [४२
तंच वतां यथातच्ं किमंथमिह चार्शतौ ।
२७] म देशमनुप्राप्तौ घुषार्वस्वेहं तिष्ठतः ।॥३९॥ [४३
ए] सबाणायुषखडो त तीष्णभृद्धाविवर्षमो ।
१. भ च-रोमसरुखो ।
२. भ~ ततमुपागतो ।
२. रा-नास्ति।
७. भ ख-युवद्षभ० ।
५. भ च~--खङ्कचाप० ।
द. भ ख--सक्ष्यवु° ।
ॐ भ च--^तच्वं
८. म--त्रूत । |
६. भ च--यथातश्य ।
कतै रा ञ्च म-किंमथे वामिहागते।
१०, छ ब~ युवां कौ ताविहागते ।
९९. साञअभच-इद।
१२. कै राञ् म--श्चुधार्तस्येव ।
१३. केरयाञ्ममस च--च।
३७० वाट्मी शोय-रामायणम्
प] विनदन्तावुभावास्ययुग्रमेवं नयाम्यहम् ॥३२॥।
२८य् } तस्य तद्रचनं श्ुला कवन्धस्य रपूत्तमः ।
आत्मानमाचचक्षेऽथ सीतीहरणमेव च ॥३३।।
६] राज्ञो दसरथस्याहं पुत्रो राप इति श्रुतः ।
पितरा निधुक्तो शद्धेन भियावचनकारिणा ॥३॥
प] लक्षपरेन सह धाना भायामादाय नि्ेतः।
सामे रक्षसा माया हृता कमलटोचना ॥३५॥
प] तामन्विष्य॑न् सह भ्राजा वने पुरुषवजिते ।
रोकदुःखसमाक्रान्तो बाहुमध्यं तवागतः ॥३६॥
प्त] राघवेणेवमुक्तस्तु कन्थो दानवोत्तमः ।
क्रोधमाहारयत तीतर वचनं चेदपव्रवीत् ।॥२७॥
प्र] सभार्यस्य वने वासः सवेथा घमदृषणः ।
आयुधेन च फं कार्यं यतिनो वनवासिनः ३८॥
| *४
[४५
[प
[7
[र
[प
[प
प] तच्छत्वा घोरसंका्ं कबन्धोक्तं घुद।रुणम् । [7
२८] उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥३९॥ [५५३
कृच्छात् कृच्छूतरं परय दारूणं सत्यविक्रम ।
भ च--0वास्यमात्मने वे ।
^ चचक्षे च ।
ब म--वियुक्ते ।
& ‰& ©
भं च~च)
५. कै रा-०मन्वेषन् । अ भ च--0मन्वेष्यन् |
केरालञअ ब म--0माक्रन्तौ बाहुमध्यै तवागततौ ।
`
लवम भ च~ यतिनोवैनवा्िनोः।
८. भं च-चचन घेर
आरर्यकरारडम् ७२ । ५३ ॥ ३७१
२९] व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्नमप्राप्य तां पियाम्।।४ ०।।[४६
कास्य मुमहंद् वीर्यं सर्वभूतेषु खक्ष्मण ।
३०] अत्मानं मां च काकुत्स्यव्यसंने परय मोदितो।।*१।।[*७
शूराश्च बटवन्तर्च कृताञ्चाश्च नरा रणे ।
३१] कालाभिपन्नाः सीदन्ति बालुकासेर्त॑वो यर्था।।४२।॥ [४८
इति व्रषा्णं ददसत्यविक्रमं
महारथो दाशरथिः प्रतापवान् ।
अवेक्ष्य सौमितिर्दारविक्रमः
३२] स्थिरां मतिं खां मतिमास्तदाकरोव ।(*३॥ [४९
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकोण्डे कबन्धददौन नाम
षटसक्षातितंमः स्मः ॥७६॥
छ ब--कारगेषु° ।
दतैराञ् म~-भ्यरन।
भ च~-यथा बाद्युकसेतवः ।
सब म-अवीक््य)।
ल ब~ सेमिन्रिमुदा० ।
भ च~ नासि ।
केरार्वमम च~-नात्ति।,
© ¢ > ९ ‰ & ^
‡ (~ ४७ भः ॥
व--०५]= [ सपसप्रतितमः सगः] =रा-- ७०.
- तौ तु तत्र स्थितौ द्रा आ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
१] बाहूपाशपरिक्षिपौ कबन्धो वाक्यमत्रवीत् ।।९॥ [१
तिष्ठतः १ (थः) कि तुमां दृष्टा क्षुधार्त क्षत्रियर्षभो ।
२] आहारार्थं त॒ संखठौ मम न प्रतिजस्पथः ॥२। [२
तच्छत्वा ्ष्मणं रामः प्राप्ठकाटं हिते वचः }
३] उवाचाथ समाध्ो षिक्रमे धृतनिर्चयः ॥३।॥ [३
त्वां च मां च पुरा न॒नमत्त्ययं राक्षसाधमः ।
2] तस्मादसिभ्यामस्याश बाहूच्छिन्यावि रक्ष्पण |! *।। [*
ततस्तु देकालङ्नौ खंडाभ्यामेव राघवो ।
> 9 . १2
५] बाह तस्यांशदेशाभ्यायुभावेव न्यक्रन्तताम् ॥५॥ [८
= ~ ~ त न न माणन भ ११५५
१. भ च-त्िष्टध्वं ।
२. ल व-किु।
अ म--कनु। म च-किन्न।
२. भ च--आहाराथां ।
. अ--प्राक्षकारे हितं ।
लै ब~--प्राप्षकारामद । म च--प्रप्तकारुहित !
५. अ--7 चाथसमपन्नो ।
द. रा-वृतनि० |
3. म- नून मव्यय।
८. ब--राक्षसाधेपः |
६. कैरालव~-बाहुं।
१०्कैम भ च-छिदाव।
१९. करालं ब म--बाहू तस्य प्रदेशारात् वरो तो।
१२. करा अ म--दन्न्यङ्कन्ततां। क्ल ब-सन्न्यवतेतां।
आरण्यकार्डम् ७७ { ५१ | ३७>
दक्षिणो दक्षिणं बाहुं सुसक्तमसिनां ततः ।
-६] रापरिचच्छेद खडेन सव्यं वीरडच लक्ष्मणः ॥६॥ [९
स पपात महाक्रायरिङन्नवाहु मेहाखनः।
७] खरग गां च दिशरचेव नादयन् जखदो यथा ॥अ। [*3
सचिक्रततो भुजो रा शोणितोघपरिप्डुतौ ।
८] पुनः पच्छ तों बीरौ कौ युवामिति भरयताम्।।८।।[११
इति तस्य ब्ु्राणस्य रक्ष्मणः शुमरक्षणेः ।
९] सरस सव काङ्कसस्यः कवन्धस्य महाः ॥९॥ [९२
अयपिक््वकरुदायादो रामो नाम नरषभः।
१०] अस्येवावरजं विद्धि भातरं मां च टश्मणप्।|१०॥ [१३
अस्य त्वे्वप्रभावस्य वसतो विजने षने ।
९१] रक्षसापहता भाय यामन्वेष्टुमिहागतः ॥११।॥ [१५
व--बाह सुसुक्त०° ¦ भ च--बहुमासक्त° ।
| ५. छद् म-सह।
३. कराल व म-छिक्ञकायो।
७. भ च-खच।
५. करालश्च व म--सन्निवृततो।
६. कैराम-ठते।
3 ल व म--पम्रच्छतर्कीरो ।
८. भ--< मित्यजद्पता ।
वव--0 मिति जल्पतां ।
६. लब म--साधुलक्षणः
१५. भ स~-महायरशः।
१९१. अ-तवावरणे !।
९ २-अ--रामरक्ष्मण ! ।
आरण्यकार्डम् ७७ । २३ ॥ ३७५
९८] राघवौ यन्मया दैषठौ नारित पुण्यतसे मर्या।।९८॥ [पर
सत्यसन्धौ तथा वीरौ धामिकौ सत्यविक्रमौ ।
१९] संहितौ रातरो द्रौ मुक्तोऽहं पापजीषिताव ॥१९॥। [ए
रू7वानर्दमप्यासं कन्दपसदशो युवा ।
२०] सोऽदहपात्मापचारेण प्राप रूपविपर्ययम् ॥२०॥ [प
विरूपं यच मे रूपं रेद् छोक्भयावंहम् ।
२१] शापटोषादिदं प्राप्ं विद्ते पोरदशेनम् ॥२१॥ [१९
जानतापि मया वीरौ ख्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
२२] गृहीतौ शापमोक्षार्थे तच मे क्षन्तुमर्हथः ॥२२॥ [ष
विरूधं यच मे रूपं प्राप्रं ह्यविनयान्मया ।
प] ग्रणतां१८त) तन्नरव्याप्रौ तचत; रसतो मम ॥२३।[१९प्
एर] यथा मम पुराएनततं रूपस्यं च विपययम्?(यः) ॥२४५॥ [7२
इत्यर्थे रामायणे जारण्यकाण्डे कवन्धवाहुच्छेदन नाम
१०
सक्तसक्चतितमंः समैः ॥ ७७ ॥
?. कौ रा-जन्मिकोष््रू ।ल ञ्च म--जन्मते दृटा |
कतै रा--घन्पतरो । म- नास्ति ।
म- ना्ति।
केराञअम- रूपवान्सहितो० |
कतै रा अ म--कन्दपैसदहितो।
अ-- रोके भया० ।
च अ ल--श्टण्वतां भ च~--श्णुध्वं।
> % ‰ <
कैरालेञ् व म ख्पम्यास्य।
कौ राङवममच- न्ति
१०. भ च--कोषयोः सरौसमक्षिने च्दयते । भ--कोषस्य च अ्रान्तभागे
अपहस्तन सर्गसमा्िरपि ददिता 1
¢ + @
वि--9५]= [अष्टसप्ततितमः सगः] =दा-७१,७२)
रूपमासीन्महचधिभ्रं धिषु रोकरेषु विश्चुतम् ।
२३] यथा सोमस्य शक्रस्य सूर्यस्य च य्था पुनः ॥२।। [र
सोऽहं रूपभिद् कृत्वा टोकविज्ासनं महत् ।
प] ऋषीन् वनगतान् वीरो त्रास्यामि यतस्तंतः॥२॥ [२
ततः स्थुछक्चिरा नाम सहिः कोपितो मया |
प] सचिन्वन् विविधान् वन्यान् रूपेणानेन धितः ३॥ [३
तेनाहसुक्तो रोषेण घोरस्ापाभिशापिन ।
प) एतदेव नृशंसं ते रूपमस्तु विगदितम् ॥ य| [४
स मया याचितः कुः शापस्यीन्तो भवेदिति ।
]२] अभिशचांपलरतस्येति पैनेवे भाषित वचः ॥ ५ ॥ [५
यदं च्छिवी सुनो रामो निदेदेमिर्जने वने ।
र] तदा स्वं पराप्स्यसे रूपे तदेव रुचिरं शमय ॥६॥ [६
२४] इन्दरकोपादिदं भप्त रूषमेवं रणाजिरे ॥ ७॥ [७३
तशा । `
भद त्तवस्ततः।
भ च-कुपितो ।
के स म--भसुक्त ईरोन।
भ च--रमुक्तः परेक्ष्यैव ।
५. ˆ ख म--ज्ञापितः।
द व ल-कुद्धाः।
७. अ-शापस्यन्त ।
८. म स--मविप्यति
६. भ च- अतिशा०।
१०. अ च-यदासिना ।
११. छ इ--चाप्स्यसे ।
१२. कैरालञ्वम- नाहि)
~
आररयकारडम् ७८ । ‰३॥ ३७७
अहं प्रार् तपसोग्रेण पितामदमतोषयम् ।
२५] दीधमायुः स मे प्रादान् ततो मां विच्रमो ऽस्प्रगन।)७।) [८
दीधमायुमया प्रप्र किमे श॒क्रः करिप्यति।
२६] इत्येतां बुद्धिमास्थाय रणे अक्रमध्ेयम ।॥८|॥ [९
तस्य वाहूुमरसंक्तेन वज्रेण रतप्णा ।
२७] अस्थीनि मे रिरश्चैव शरीरे संपरवेरितर्मं ॥९॥ [१०
स मया याच्यमानोऽपि नानयद् यमसादनम ।
२८] पितामहवचः सत्यं भवति ति च सोऽत्रबीत्।।१०।। [९१
अनाहारः कथं शक्तो भग्रसविर्थरिरोमुखः।
३०] वजणाभिहतः काटे पुदीधमुपजीषितमं ।*१॥ [५२
एवमुक्तस्तु मे शक्रो वाहू योजनमायतो ।
३१] प्रादाद् वक्षसि चास्य॑ब तीक्षण भयाव्रहम् ॥१२।।[१३
सोऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां संसृष्टो ऽस्मिन्पहावने ।
३२] सिहद्धिपमृगव्याघ्रानं भक्षयामि समन्ततः ॥९३।। [१४
हन्त वापपि साचिन्य करिष्यामि नरम ।
0 क्क नना
भा ०५०० 0 0०७०५०७०. ५ 01 स १ | नभ न 9 क ५ प म ५ ०८७१००५५ सकी
१. कै राभ ~हि,
अ-च।
भ च--प्रमुक्तेन 1
ल ब~ सनिवे।
राव म--रत्ति०।
ल अ-सुदीधेमपि ।
म--समुपजीवितं । भ च--रवमिह० ।
केरालञअवम-च।
ल चभ च-ससष्टेस्मि।
भ च-सिहद्रीपिद्धगव्याखान् ।
म च--वामति० |
‰% ॐ
® (^ @ ^
३७८ वास्मीकीय-रापायणम्
३५] हितं चबोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां स्छरतोऽभिना।।१५। [१९
एवमुक्तस्तु धमोत्मा दनुना रंघवस्तदा ।
३2] इदं जगाद वचनं लक्ष्पणश्योपमृरवतः ॥१५।} [२०
रावणेन हृता सीता मम पत्री यशखिनी ।
३७] निष्क्रान्तस्य जनस्थानात् सह राजा यथाश्चुखम्। १६॥ [२१
नाममात्र तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः ।
३८] निवासं वी भरवासं बान वयं तस्य विद्महे।॥१७। [२२
सोकातोनामनाथानामेवं च परिधावताम् ।
४०] कारण्यं सदश कुमुषकारेर्णं वतेताम्।॥*१८। [२३
काष्रान्यादाय शष्कानि पदधिभिन्नानि कुरः ।
पर] षक्ष्यावस्त्वां च?(चाोवीं बीर भरे महति करिषिते॥१९॥ [२४
स त्वं सीतां समाचक्ष्व यवायेन वा हृता)
प] कुर कार्यं ममाग्यग्रो यदि जानासि तच्वतः।२०॥ [२५
एवमुक्तस्तु रामेण वाक्यं च तदनुत्तमम् ।
४९] प्रोवाच कुंशखो व्यक्तं वक्तारमिति राघवम् ॥२१॥ [२६
दिन्यमस्ति नमे ज्ञानं न दिजानामि मेथिदीम् ।
४२] यतां ज्ञास्यति तं ज्ञास्ये दग्धः खं रूपमास्थितः |॥२२॥ [२७
१. भवस्ते
म~--धनुना ।
क्े-न ।
ल ब-“सुपरोधन । भ च---मुपकारे च ।
डश व~ चचा) य चवय)
अ म-कानने।
अ च~-मम च्यम्रो ।
स्म भ-ङ्डर् ।
६. भ चव्यम्)
१०. कैरारूअबम-न तां ज्ञास्यामि तां।
& ‰ &
© ‰
‰
आर्यकार्डम् ७८ ¦! २८ ॥ २९७९
अदग्धस्य तु विज्ञातं शक्तिरस्ति नमे विभो,
४३] राक्षसं ते महावीर्यं येन सीता हता तपं ।॥२३।॥ [२८
विज्ञान मे परिभरष्ं शापदोषेणं राघवं ।
४८] खरकतेन मयां बरप्तं रूपं छोकविगरितम् ॥२५॥ [२९
किन्तु यावन्न यात्यस्तं सविता श्रान्तवाहनः ।
४५] तावन्मामवंटे कृत्वा दह राम यथाविधि ॥२५॥ [३०
द्ग्धस्त्वयाहमवरे राघव प्रियकाम्यया )
४६ | वक्ष्यामि तहे वीर यस्तं ज्ञास्यति राक्षसम् ।२६। [३९
येने सख्यं च कर्तव्यं न्यायदत्तेन राघव ।
४७] कल्पयिष्यति ते प्रीतः सादाय्यं रघुविक्रमः।२७।।[३२
न हि तस्यास्स्यषिदितं जिषु रोकेषु राघव ।
४८] सवौन् परितो देशान् स वली कारणान्तरे ॥२८।।[३३
र] तमभिसाकषिकं मित्रं कृत्वा सीतामवाष्छ्यथः। [प
केरा ब म--विकतने०।
भ च~ तथा |
अ म~--नास्ति।
ल ब--सुङक्ृतेन । अ म--नास्ति 1
५, अ म--नारस्ति।
दै. ल ब-वावन्ममवट । भ च--मवटां ।
3. ल ब म-हास्यसि।
% & ~ ^
८. अं--<तेन ।
६. भ--अपरहस्तन भरान्तभगे छिखितम् ।
१०. ब--परिदृतो ।
११. करालश्च व म--काननान्तरे,
१२. केराखअव म--सख्यं।
१३. ङ अ~ मवाप्स्यसि ।
३८० वारमीकीय-रामायणंयं
एवमुक्तो तु तो वीरो कबन्धेन नरोत्तमो ।
४९) गिरिपरतिममादीप्यं पावकं विससजेतुः ।॥२९।॥ [९
काष्सञ्जननादगनिं जनया महारो ।
५०] कवन्धपवटे कृता कष्टश्चक्रुथितां ततः ।३०॥ [प
छक्ष्मणस्तु पहोस्कामि ज्वलिताभिः समन्ततः ।
५१] चिंतां प्रदीषयामास सा प्रजज्वाख सर्वतः ॥३१।॥ [२
तच्छरीरं कबन्धस्य घुतपिर्डोपमं महत् ।
५२] मेदसा सिच्यमानस्तु मन्दं दहति प्रकः।|३२।॥ [३
स शरधूय चितामाशु विधूमे ऽनिमिषेक्षणः ।
५३] वख पिरजसी बिभ्रनमाखां सान्तानिकीमपि।।३३॥ [४
५.४३] उत्पपातेवं सहृषटः सोगपरत्यङ्ख॑षितः । [५
विमाने भारे तिष्ठन् हंसयुक्तं मनोरमे ॥२५।।
५५] प्रभया च महातेजा दिको दश विराजयन् । [8
सोऽन्तरिक्षगतो रापं कषन्धो वाक्यमन्रधीव् ॥३५॥
५६] भृरणु राघव त्वेन सीतां योऽधिगपिष्यति । [७
भ--~माद्ाय ।
वस्तुतस्तु “चक्रतुस्ती चिती' मिति वङ्गसम्मतो युर्यते पाठः ।
भ च-दद्यमानो।
ल च ~~ -उ्व॑किताभ्भिः।
भ च-~-चितामादीपम० ।
भ च--सन्ततः।
व भ च--विधूमो ।
ल ब--ऽत्पपतव ।
केरा म-संस््षठो |
लं ब--सस्परटः ।
१०. अ म--यारिप्र०।
११. केरामअम-सु०।
% ‰ ‰ ^
(
४9
९ ¢^ @ ¢
अआरिरयकंर्डम् ७८ । ४२ ॥ ३८१
तेन येत्री त्वया काया स सुहव युष वरः ॥३६॥
३१] अच्रता न हि ते सिद्धिमहं प्यामि चिन्तयन् ॥२७।। [प
श्रूयतां राम भमज्नः सुग्रीवो नाम वानरः ।
६२] श्रा निरस्तः करद्धेन वालिना शक्रसूनुना ॥३८।॥ [९१
५८३] सोऽभिगम्यश्च पूज्यश्च कार्य ते स करिष्यति । [ग
ऋष्य गिरिवरे पम्पापर्थन्तशोभिते ॥३९॥
६३] सं वसत्यात्मवानं शूरश्चतुमि वानरैः सह । [५२
वयस्य कुर तं क्षिभमिति कृताद राघव ॥*४०॥
३५] अद्रोहाय समागम्य दीप्यमाने विभावसो ! [१७
न च ते सोऽवमन्तव्यः सुग्रीवो वानरोत्तमः ॥५१९॥
22] कृतज्ञः कामरूपी च सहायार्थी च वीयेवान्। [१८
देशकारो सहायांश्च खशक्तेश्चं बावे ॥४२॥
षष] नित्यं सचिन्तयानंस्तु ना्॑थानुपपचते । [ष
जा
१. कैसा ञ्च म~--घमौ्मा।
भ च--धसौत्मच् ।
भ च-स कार्य ते ।
रा म--ऋषिमूङे।
ल ब-0न्तसेविते ।
रा अ म--सवेसत्वात्म० |
भ च--<सचिवेः 1
ल ब-ते च० ! अ च-चेतसाव० ।
भ च~ वानरोपि सन् ।
भम स~ सहाया्थ ।
भं च-सराक्तीश्च ।
अ--सचिनुयानस्तु । भ च--सचतयन्नर्थी |
कै रा-नाना्थाी० ।
‰
¢ ¢ @ ¢ 5 ‰%
> ७ 50
4 < €
३८२ वादमीकौय-रामायणमं
इदं त्ववरं कर्तैव्यं युवाभ्यां पुरुषषभो ॥४३॥
}र] वानरेन्द्रो नरनदराभ्यां स कार्यः सचिवः सखा । [1
स हि शक्तो वैरं कर्त कार्यार्थे हरिपुङ्वः ॥४५॥
६७] अकृतार्थैः कृतार्थो वा कार्यं ते सँ करिष्यति । [१९
वानरांश्च महाक्रायान् प्रेषयिष्यति राघव ।॥४५॥ [ष
प्त] दिनो विचेतं तां सीतां यद्वियोगेन पावसि। [7
सँ वानरवरैः पम्पापभ्येति हि विशङ्कितः ॥५९॥
प्त] भास्करस्यात्मनः शूरो वालिना कतक्रिखिषः. [२०
सन्निधायायुधं क्षिपमरष्ययूङराय संप्रति ॥४७।
६९] कुर राघव सत्येन वयस्यं वनचारिणम् । [२१
ख हि स्थानानि दिन्यानि कार्स्न्येन हरिपुङ्वः ॥*८॥।
७०] नरमांसारिनां छोकं निपुण विह वेस्स्यति। [२२
७१ ] न तस्याविदितं खोक कििदस्तीति मे मतिः॥४९।।[२३पू्
१. कै रा अ म--पुसूषोत्तमो ।
२. च भ--सस्कायेश्च ।
३. भ च-बरी |
छ. अ--कायोर्थी । भ च-कर्य ते ।
५. म~-वा सं° ! च~-वास।
६. अ--वानरांस्ते ।
$. कैराम म--वानरो वानैैः।
६ म च--पस्पामरस्यति ° ।
६, अ--हतकि° ।
१०. अ---रक्षमु° ।
११. कैराम्न म--ङृत्स्नानि।
१२. भ च-रूके ।
१३. भ च-व्वेह । रा म-तेह।
१७. क्ल ब-किंचिद्ोकेऽस्तीति ।
आररण्यकार्डम् ७८ । ५३ | ३८३
स मेषृङ्ग्रगतामनिन्दितां
७्पू ] प्रमथ्य पाताल्तरेऽपि वाभ्िताम } [रभ्पू
आनेष्यते नात विचारकारण
प] महारो वानरपुङ्खवो हि सः। (५०॥ [1प
७१३] याषत् सूर्यः प्रतपति सदस्रांशररिन्दम । [२३
७२उ] स नदीविविधान् शैटान वनदुगोणि कन्दरान् ।
७६ ] अर्न्विष्य वानरै; सार्ध पत्रं तेऽधिगमिष्यति ॥५१॥[२४
महीं विजानाति हरिपिवीरः
स्थानानि सर्वाणि च राक्षसानाम् ।
भ्राजा निरस्तः प्रथिवी विचिन्वन्
।॥। निःसश्चयं ज्ञास्यति यत्र सीता । ।५२॥ [क
वनानि सर्वाणि नदीं सवा
षिलानि राजन् गिरिकन्दराश्च |
अयं वरिचिन्वन् एवगैः समेतो
प] विचिन्वतां सोऽप्यधिगन्तुमीशः ।५२॥ [प
पन
भ च---चश्रितां।
कतै रा अ म--आनिष्यते।
भ च~--नास्ि ।
कै रा अ म--अन्विष्यन् ।
५. भ च--नासति।
५ -
अ-- सवं ।
करा अ म-सरितश्च ।
८. ड ब-गिरकिन्दराश्च ।
म्--कधराश्च ।
३८५४ वास्पीकीय-रापायणम्
४
प्र्ङ्पानां प्रवरस्ततव्र परियां ।
७ उ] निरस्य रक्षांसि पुनः प्रदास्यति ५५ [२६
इत्यर्थं रामायगे आरण्यकाण्डे सीतारूाभोपायोपदेशो नाम
अष्टस्तितर्मः समः ॥७5८॥
० पि
१, भ च-नास्ति।
२. भ च--प्रलाभोपायवणनं ।
२. कैरालखबमम च~ नास्ति,
बम---अष्टस्चतितमः ।
भ ००0 ५५५०००५००
[१
॥-७१[एकोनाशीदितमः सः] द -७र।
निदशेयिला रामस्य सीतायाः ब्रतिधादनप् ।
१] वाक्यमन्वथमयथेन्नः कवन्धः पुनरब्रवीत् ॥१।॥ [१
एष राम शिवः पन्था ये चिमे पुष्पिता द्रमाः ¦
२] प्रतीचीं दिशमास्थाय प्रकाश्चनते मनोरमाः ॥२।॥ [२
बिल्वाः पियाखाः पनसाः प्रक्षन्यग्रोधरिशुक ¦ ।
३] अश्वत्थाः कणिकाराश्च मधूकाश्वूतचन्दनाः ॥३॥ [३
तानारुद्याथ वा भूमौ पातयिता यथायुखम् ।
४] फलान्यमृतकल्पानि भक्षयन्तौ गमिष्यथः ॥५॥ [५
संक्रमन्तो वनोदरेशा्न् शेखाच्छैटे वनाद् वनम् ।
५] ततः; पुष्करिणीं रम्यां पम्पां नाप गमिष्यर्थः |५।[९०
अश्चकरामविथश्यां समतीरामयेषलामं ।
2] राम सञ्ातश्चालूकां कमरोत्पर्शोभिताप् ।६|॥ [११
७यू ] तत्र हंसान् एवान क्रोचान् सारसाशेव राघव | [१२पू
१. भ च~--विदशैयित्वा ।
२. कैरालञ्वम- रमतु,
३. कैरयालवम भ च~ प्रतिपादने ।
७. भच- नेमे)
रा--मधूकः उेतच० । ॐ ब--0काश्च चूत ० ।
रा अव अ--गसिष्यतः।
कैराल यव म~ वनेदेशच्छैरच्छेाद् ।
भ च--वरान् देशान् शे ० 1
श - गमिष्यतः)
६, भ च --रेवलं ।
१०. भ च--तत्र हंसा एवाः क्रोञ्चा सारसाश्चैव राघव ।
© ¢ <
¢
३८६ वार्मीकीय-रामायंणम्
रोहितान् संकुनांश्चेव पाठीनांश्चव राघव ॥७]।
९] पम्पाजटचरान् हसा तत्र तत्र वरान् वरान् । [१५
विस्तीणपश्चान निष्सानङृशानेककर्टकानं ॥८॥ `
१.०} निकृच्य वाणेञ्कछिच्चा च टक्ष्मणस्ते प्रदास्यति । [१५
भशं ते खादतो मांसं पस्पार्याः पणस्श्चये ॥२॥
११.] पुष्पगन्धं युखं वारि सुखं शीतांमछं टु । [१६
उद्धत्य सत॑ताष्िषटं रूप्यवेदूरयसननिभम् ॥१०॥
प] ग्रहीत्वा पद्यपत्रेणं पाययिष्यति लक्ष्मणः । [१७
स्थान गिरिगुहाशय्यान् वराहान् वनचारिणः।*९।[१८ प
र] दरषभस्कन्धवक्षस्कान् पम्पायां जलचारिणः [१
प] सायाह् निःखतान राम दशयिष्यति लक्ष्मणः ।१२॥।
ततः क्रमेण पम्पां च दृष्टा शोकं विहास्यसि । [१९
१३] सुमनो पिविधांस्तत्र तिखकान् रक्तमाखकान् ॥*३।
-------~------------- ~
|
१. करो अ--शकुनांश्रपि ।
२. भ च-नस्ति।
२. अ- निक्षिक्ानङ्रशाने ° ।
ब ल-निक्षिक्रनकषनेकक० |
म--^~कण्टकान् |
. भ च~--पपायां।
५. अ म--यथा सीतामरं ।
व ल-यथा सीताम्मुखं ।
भ च-सुखसोतामर ।
द ख ब-सततोष्छिष्ट । भ च--सं तथाक्षि् ।
9. के रा--रूपवेडू्य० । अ--रूपं घे° । म--खप्य तै ।
भ च--तस्या वेदूयै०।
भ च-गृह्य पुष्करपर्णेन ।
६. ब--पाचायेष्यति ।
१०. रल व म--~न्धव्रक्षस्कान् ।
आररयकरडम् ५९. | २९. ॥ २८७
१८् ] उत्पन्छानि च पुष्टानि नलिनानि च राघव ।! {२9
१ उ] न तेपां तत्र माल्यानां कथित प्रापेयिना नगः ॥*५।[२१य्
मतङ्रिष्याम्तत्रासन. मुनयः लंसिनव्रताः ।
१७] तेषामदष्टैयां घोरायां बन्यपार्हरतां गुरौ ॥१५॥ (>
ये प्रपेतं महीं तृण शरीरात् स्वेदविन्दषः
१८] तानि सर्वाणि मास्यानि म॒नीनां माषितात्मनाम्।१२।।[२
स्वेद विन्दुविक्रीणानि स्वेदयन्ति सरश्च तत्। [२३३
१९] तेषामध्ापि तत्रेव दभ्यते परिचारिणी ॥१७।।
तापसी गवरी नाम कक्रुरख्यचिरनीषिनी) [२५
२०] त्वां तु धर्मपरं नित्यं सवभ्रनहिने रतम ॥१८॥ [५
दृषा देवोपमे राममभ्यच्यं नरपुङ्खवम् ।
२१य् ] क्षिप्रमेव महाभागा देवलोकं गमिष्यति ॥|१९॥ [२५
२१३] गच्छ पम्पामितो राम श्रात्रानेन सद दतम् |
वहूपुष्पान् बनोदेशान् पर्यन् मुरभिगन्पिनः ॥२०।।[
२२] ततर सं राम पम्पायां तीरमासं्य पश्चिमम ।
आश्रमस्थानमतुरं रम्यं काकुत्स्थ द्रक्ष्यसि ।२१।।[२६
त
-~--- ~ ------- = ननम ~ ~~~ ~ ०००५ ५ त क त
१. भ सच--रेपयिता |
2 ल ब---सष्लत० ।
३. कैे--0मवृष्टो । म च-तेपामरव्यां ।
लं ब---वनसा०
्--प्रपेदु° ।
ल ब~--तच्रापि ।
भ च--घसमैपर ।
अआअ--रत |
ल ब~ तन्नानेन ¦
म च--घ्रान्रा तेन);
१०. कैराञ्नमम च--तीरमाश्रस्य ।
नभ
[श
-&
¢ ‰&@ ‰%
३८८ वाट्मीकीय-रापायणम्
२३] ततर न्यस्तानि पात्राणि प्रविभक्तानि राघव |
स्थारीषु पचथन्तत्र दृष्टा नीवारतण्डखान् ॥२२।। [प
२४ पिषप्यछीमरिचाभ्यां च वनं सम्पापयिष्यतः१(थः) ।
परभूतं तर्डढीये च पिप्परीपरभवं वनम् |[२६३। [1
२५] न तदाक्रमितं नार्गौः शक्नुवन्ति वनाश्रम । [२७प्
तरषेसतस्य मतङ्गस्य विधानतचिच तादश्म् ॥२४। [२८पू्
२६] तस्मिन युनिनिवासे तु देवारश्यसमे वने ।
नानाषिहगसषुष नष्टसोकौ भविष्यथः ॥२५॥ [२९
२७] ऋष्यमूकं तु पम्पायां पवते पुष्पितट्रमप् ।
२८य्] घुदुगारोर्णं नम शिशुमासेऽभिंर्षति ॥२६॥ [३०
~ ~ ग ५ ---~--~---“ क व) --------
1 ए
केैरालञअमम च--पत्राणि।
कै अ भ च--परचतस्तत्र।
कैराखम्म व म--ग्लीटवणाभ्यां |
भ--तदुरीय ।
भ ~ ©ग्रस्त ।
कै रा- कामित ।
कै ~ राम ।
ल ब---तदाश्नमं । अ च--वराश्रम्।
भ् च--िधानं
स्न -0को भविष्यतः ! भ च--0को भविष्यसि ।
कैराश्मम- सुदु्गहरणं ।
ल ब--खदु० ।
भ--सुदुभौ° ॥
१२. कै रा-राम।
१३. ल च--ररक्ष्यति ।
च--शिद्युना चाभिरश्चितं ।
भ--शिङ्ञामाराभिरक्चिते ।
ॐ 1,
० +
ॐ.
नान ~ ~ ~ ~^
आरश्यकाश्डम् ७९ । ३१ ॥ ३८९
वदरान भक्षयन् दस्यः पकारुषिनिमितः। [३५
प्त] न चतं विषमाचारः पापकमोधिसेदति २७! [३३
२८ उ] यस्तु ते विषमाचारः पापकमोधिरोहति ।
तवां हरन्दयेनं मुप्तमादाय राक्षर्साः ॥२<] [३४
२९] शयानः पुरूषो राम तस्य शस्य मूधनि ।
३०य् ] यत् खरे भते वित्तं तत पवुद्धोऽधिगच्छति।।२९। [३२
र] एष प्र्ेपरेः सद्विस्तपखिभिरटडतः ।
® ९ ७, \0 ©. (५. €
महात्मभिर्मदापाजञेष्विजातिभिरल्डतः ॥३०॥ [२
ततो क, ट (५ ९ क (१ १६ ¢ € षि
२१] ततो हिः रिशनागानां निह श्रूयते महान ।
क्रीडतां राम पम्पायां मतङ्गारण्यवासिनाम्।। ३ १।[२५
३२] सिक्ताः परसधाराभेः सहस्य परमद्विपाः ।
श. रा--रेत्यान् ।
२. व--पूथैकार! भ च--पू्वंकाट० ।
३. अ म--तत्र वेने हर्याञ्चु।
भ-- < हरस्येन ।
छ. भर्षः ।
६९, कै र ल-रखबत |
६. छ ब म च--चित्त।
कै रा-चित्ति।
७. भ च--0्ञेः कृतयतेिजातिभिः ।
उ--ततोधि ।
„ कैरालञअवम म--रि्ुमाराणां।
१०. अ च-निःकरन्द्ः ।
भ--“निहादः इत्यपरहस्तेन प्रान्तभागे ।
¢ ^
१९. र-माठगारण्य० ।
१२. रसाङञअ वब म~-सहृत्य ।
कै--कोषे “सदस्ये" व्यपरहस्तेन ।
=~ "~ "^~ ~“ ~
क ५
३९० वाटपीकीय-रामायणम्
प्रसरन्ति प्रथक् तीथे मेमतर्णाम्तरस्विनः ॥३२।॥ [३६
३३] ते तच पीत्वा पानीयं गजः प्रक्नास्य चाङ्गनमर }
निदत्ताः पविगाहन्ते वनानि वनगोचराः ।३३। [३७
३४] राम तस्येव शस्य महती शोभना गुह ।
शिरापिधाना विम्तीभा दुर्म चास्याः प्रवेशनम् ३५।।[३९
३५] तस्या गुहायाः प्रा्रारे महान् शीतोदको हदः |
बहुमूटफछः कास्यो नानानगसमन्वितः ॥३५॥ (४०
३६] तस्मिश्चरति सुग्रीषश्चत॒भिः सचिवः सह ।
कदाचिच्छिछठरे रम्ये पवेतस्यावतिष्टेते ।॥३६।॥ [४१
भ्रात्रा निरस्तः कृद्धेन तेन सख्यै धीयताम् । [ए
३७] कवन्धस्त्वतरिष्येवमुंभौ तौ रामलक्ष्मणौ ।२७।
सखग्वी भास्करवर्णाभः खे व्यरोचत वीर्यवान् । [५२
३८] त वियस्स्थं महाभागं कवन्धं रामरक्ष्मणो ॥३८॥
प्रस्थितौ तौ महाभागो वाक्यमूचतुरन्तिकाव् । [५३
३९] गम्यतां कार्मसिद्धयथमिति तो सव्यसङ्रौ ॥३९॥
"न -------- ~~ ~ ^ 1 1 पा
र ब~--0णंस्तपस्िनः ।
कैरा मम य--निवृत्ताः।
ले च म-दुस्वणी ।
लय वल म~-तस्याः)
अ म--महारतो० |
भ च-देतः।
भ च-तस्य ।
अ मभ च~ ९स्याचतिष्टति।
¢ @ % -5 ९ € ‰ ^
भ च-°युशिश्षयैव० ।
रु ब--प्रस्थित त महामार ।
हि + ५
ह
आरख्यकारडम् ७९. । ४० ॥। ३९९
३९३] अनुज्ञाप्य कवन्धं तु तं प्रीतो प्रस्थितो तदा | (४४
ततः कवन्धः प्रतिपद्य रूपं .
भ्रियान्वितो मास्करसम्मितौनसा ¦
तदास्मरूपं समवेक्ष्य रमं
प] सख्यं कुरुष्वेति ततोऽभ्युवाच ॥ १०॥ [४५
दृष्या रामायणे आरण्यकाण्डे कन्न्धरवगयिहणं नाम
पकोनाशीतित्मः सर्गः ॥७९॥
केरा म - प्रसिथितं ।
कै रा अ म-समवीक्ष्य ।
अ-ख्प ¦
अ---खतो० |
भ च----त्दा० |
५. भ ख~--नासि)
केरालवम य च--नास्ति।
4
„9
[३-७०] = [अशीतितमः सगः] = [दा-७५)
ततः कबन्ध खगमः सरग्वी मास्करसन्निभः |
१] जगामामन्ञ्य काकुस्स्थौ शुम मवनमात्मनः ।॥१।॥। [ए
ततः कन्थे काङुस्स्थो प्रयाति खभ्यलङ्कते |
पत] विमानस्थे दिवं तस्मिन् विस्मयं परमं गतौ ।२।। [६
तं कवन्धोदितं मागे पस्पायां वीक्ष्य तौ वने ।
२] अगच्छतां दिशे चीं पदभ्यां दशरथात्मजौ ॥३॥[९
तौ शेटेष्वाचितान् रक्षान् क्षौद्रकस्पफखान् बहून् ।
३] वीक्षमाणो गतौ दष्ट सुग्रीवे रामरक्ष्मणो ॥५॥ [२
कृत्वा च नैरप्ष्टे तो वासमेकीं निशां ततः! [३
४] प्रभातायां ततस्तौ तु निशायां भथमेऽहनि ।।५॥ [7
कृतवा सुदूरमध्वानं विचिजवनभूषर्णंम् । [1५
}
क ¢ ‰
५] पम्पायाः परिचिमे तीरे हयपविष्टौ च राघबौ। ६॥ [३ उ
मम
ब~--कबध |
छ ब--सुष्टुखक्ते |
अआ--ते।
कबन्धस्तु पभ्पां यातुं परतीची विङमाविश्षदिह् तु प्राचीमिति
चिन्त्यम् |
ल ब--काश्चमाणो |
लं ब--तुत।
भ सच~--वासमेक्र |
ग च-0 मूषित ।
भ च--उपविद्ो |
अ---नास्ि |
आरश्यकार्डम् ८० । २ ॥ ३९३
तौ पुष्करिरयाः पम्पायास्तीरमासाथ् पथ्िमप् ।
द] ददरीतसतस्तत्र शवया रम्यमाश्रमम् ।७॥ [अ
तो तमाश्रममासाद्य दरमेबेहुभिराटतम् ।
७] वीक्षमाणो भृशं रम्यं शषरीपभिपेततु;ः ॥८॥ [५
तो ठ दृष्टा तदौ सिद्धा हभ्युत्थाय इतार्जघिः।
८] पादौ रामस्य ग्राह रक्ष्मणस्य च धीपेतः ॥९।| [६
तामुवाच ततो रामः शवरीं संशितव्रताम् [७
९] कचित् ते विजिती विधा कचित् ते वधते तपः॥९०॥।
कचित् ते निजितः कोपो मोहश्च वरबणिनि । [८
६] केचित ते विगतं श्प कचित् ते मनसः सुखम् ॥११॥
कचित् ते गुरुशुश्रूषा सफलां चारुहासिनि । [२
१०] कचित् ते पिनयः पराप्तः कचिदिन्दरिथसयमः॥ ९२।॥ [7
(न न पा न गज त ५७
अ--पाश्चिमां।
केरलवम भ च-°स्तत्रस्तत्र।
कैरालञ्नम भ--वीक्ष्यमाणैीं |
भ--च । अपरहस्तेन प्रन्तभगे।
ट ब-~-ततः |
करअम भ---तव्थानकतांजलिः।
अ---जम्राह रामस्य
| च-- धर्मतः ।
भ च---~तन्तः
ठ ब~ विदिता ।
कैराम्नम म-विचाः,
रा-- कोधो ।
कै रा--तेधिगत क्ष ।
भ च--तेधिगसः प्राप्ठः ।
अ~ प्राण ।
[र @= ५ #
कै रा म म~-कचित्तोद्धियस्षयमः |
भ च~ कचिच्ेन्दिय० ।
% £^ @ ‰” ~ ‰% & ‰ ८
०9 ॐ
० &
® [)
^ „छ
८
©
्
३९४ वास्पीकीय-रामायणम्
१९य् ] कच्चित्ते संयतात्मानम्तयां सिद्धा महषयः | [र
ह, 3 (ऋय
रामेण तु तदा पृष्ठ सादेवी सिद्धसम्पता ।॥*३॥
९२] शवयश्ेसद्रामाय पश्यन्ती प्युपस्थिता । [९०
प्त] अं प्रष्ठा तपःसिद्धिस्तव सन्दशेनान्पया ॥९४॥ [१९१
चित्रकूटं त्वयि प्रप्र विमानेरतुर्पमभेः
१३] सुनयो दिवमारूढाः ये मयाभ्यचिताः पुरा।॥१५॥ [१४
तेश्वादयुक्ता धभेतैमेहाभागेमदात्पभिः ।
१.४] आगमिष्यति काकुत्स्थः सुपुर्यमिपमीश्रमम् ॥१६।[१५
स ते प्रतिश्रदीतव्यो रामः सौमिन्निणा सह ।
१५] तमचित्वा धरुवः स्वर्गो मविष्याति तवाक्षयः ।॥१७।।[९६
११. ® ®
मया च विविधं वन्यं सञितं रघुनन्दन ।
१६. त्वदथ पुरुषन्याघ पम्पायापिह रुच्यतीय् ॥१८।॥ [१७
स एवमुक्तो धमीस्मा श॒बया शवरीं ततः
~^
१. भ ख~--(नस्तपः० |
२. कैरालञ्चवम-च)
३. भ च-सिद्धा ।
७. अ पदयती । भ च-- प्रयाता |
८५, भु च--आय ।
द कै रा अ--चिच्रकूटे ।
9. कैरालञ वम--ससे।
८. भ च-0ण्यमिदमा० |
६. भ स--परिगु० ।
१०. ल्ब म-तम्चयिस्वा।
१९. भचतु!
९१२. लं ब---द्द्यतां ।
भ च-- तष्यतां |
१३. अ भ-- नास्ति ।
~" म्मा ११०५७०७७०००ब१
अररयकार्डम् ८० । २४॥
३९८९
१७] रापः परोवाच विज्ञाने तां नित्यपविष्टरतौप्॥९९॥ [१८
दनोः भभावात् तच््वेन भभावस्ते महान् मया ।
१८] श्रुतः प्रस्यक्षमिच्छामि तमथेह निरीक्षितुम् ॥२०) [१९
९९ ] एवं तु वचनं श्रुत्वा रामवक्ताद् विनिर्मतर्मे ।
२०य् ] उवाच चवरी हृष्टा ताद्खुभो रामलक्ष्मणौ ॥२१॥
परय मेघघनप्रख्यं मृगपक्षिगणायुतम्
२९] पतद्भवनभित्येवं विख्यातं भुवि राघव ॥२२॥
इह ते भाविताप्मानो गुरवो हि महाद्युते !
२२] जुहवां चक्ररनखं मन्जवन्मन्नको विदा; ।॥२३॥
इयं प्रत्यक्स्थरी वेदी यत्र ते देवसत्छृताः
३] पुष्पोध्दरणं चक्रुः श्रीमदिर्दीपितेः करेः ॥२४।
----- ~~
अ-~बहिष्करृतः ।
कै य ञ्म--मम।
अ म--श्रुस्वा।
भं च--विनिःखतम् ।
९६. कतै र अ म--मेघगणम्र०।
भ-मेय (घ) वनग्र° 1.
६ केरा ् म-९व विश्रुतं ।
भ च-^ तद् विश्चतं ।
9. अ च--मे।
८. क रा- नलति । म--द्य ! भ च-मे।
६. कै--जहूयां० ।राय्मभ च-जुहुयां०।
१०. कै--कोविदः।
११. रसाञभ च--~क्स्थर।
१२. कैरालट वब म-देनी।
१३. कै रा--० पहारणं ।
१७. कै राम म--दद्कीपिभिः।
9
(२०
[२९
[२२
(२३
३९६ वासमीकीर्य-रामायणम्
येषां तपःप्रभावेन परया्पि रघुप्रिय ।
२६] न म्खायन्तीह पुष्पाणि न शुष्य॑निति कुशस्तराः)।२५।।[२४
अशक्तुयद्विरैगन्तुम॒पवासश्रमार्खसेः ।
२५] विन्तितेनागतान् पश्य समन्तात्सप्रसमरान॥२६।।[२५
कृतामिषेकेन्य॑सतानि वर्कलानीह पादपैः ।
२द] बहर्यैः समाश्च गच्छन्ति न चार्यापि निरम्बुंकाः॥|२७।।[२६
एतांश्चन्यांश्च सा ताभ्यां प्रकारांस्तपसो बत् ।
२७] तेषां मुनीनामाचख्योौ रामरक्ष्मणयोस्तदा ।॥२८॥ [1२
आश्चयभूतं रापश्च प्रतिजग्राह तद्रचः।
२८] वचनान्ते च सा रामं शवरी वाक्यमत्रवीत्॥२९॥ [प
करस्नं वनयिदं दषं श्रोतव्यं च श्रुतं खया ।
२९] यदीच्छस्यभ्यनुज्ञातुं त्यक्ष्यामीदं कखेवरम्।।३०। [२८
येषापिच्छाम्यरं गन्तु मुनीनां भाषितात्नाम् ।
०] समीपमाश्रमं तेषाम हि परिचारिणी ॥३९॥ {२९
^--------------------- ता ७
१, भ च-तषां।
२. ॐ ब-0प्रभावेण ।
२. | ल अ म--द्युष्काः कुशसस्तराः 1
७. कै रा छ श्र -९ससमार्सैः ।
५. अ - <सारसान् |
६. ल अ ब म~-पादेषेः।
9. छ ब॑ं- धायः । अ--सद्धधः |
८. केरा ल्ल ब~--चास्यपि निरर्थकाः ।
स म--चाथौनि निर०।
६. रा---स्तथा |
१०. कै रा--0स्याभ्यनु० |
११. अ--माश्रमे ।
ओँरण्यकोर्डम् ८०! ३५ ॥ ३९७
मिषं तु वचः श्रुता रामस्तस्याः सरुक्ष्षणः । [३०्प्
३१] अनुजानामि गच्छेति प्रहृदनोऽत्रवीत् ॥३२।॥ [7
अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वासमानं हृताशने ।
३२] ज्वन्ती स्वेन वपुषा स्वगेमाश जगाम सा।३३। [३३
यत्र ते सुकरृतात्मानो निवसन्ति महषयः |
३३] तत् पूज्यं शवरी स्थानं जगामार्थं समाधिना ॥३८॥[३५
रबरीमभ्यतुज्ञाय रामोऽपि वदतां वरः।
पत] पम्पापभियुखो वीरो जगामाद्रतदशेनाम् ॥२५॥ [प
इत्यार्षे रामायणे आरण्यकण्डि शाबरीस्व गौरोहणं नाम
अीतितम॑ः सर्मः॥८०॥
1
१. अ--मसन्नव० ।
५. छञअ ब--ह।
छ ब -स्वकरता०।
च--जगामाद्यु 1
कैरालञ्मवम च--0द्रौनः।
भ च~ नास्ति |
केरालवमभ च--नात्ति।
#.।
@ & 5; % ९
॥,
[के
[ष-ऽ८ ] = [एकाशीतितमः सगः] { = दा-७^ |
दिषं तु तस्यां यातायां श्वय स्वेन कमेणा ।
१] लक्षणेन सह राजा चिन्तयामास राघवः ॥९॥ [१
चिन्तयित्वा तु धमात्मा परभावं ते महास्मनाम् ।
२] इदं चातरमेकाग्रो रक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥२॥
दृष्टो मर्योश्रमः पुर्यो बरहश्वर्यो महात्मनाम् ।
३] विन्वस्तमगशादृखो नानापतगसेषितः ॥३॥
सप्तौनां तु ससुद्रणाममृतं शचि रक्ष्मण !
4] उपसृष्टं च बिधिवव् पितरेव तपिताः ॥४॥।
पनष्टमशुभं सर्वे कस्याणं समुपस्थितम् ।
५] तथा हि सम्पहं मे हृदयं परय लक्ष्मण ॥५९॥
हृदयं हि नरस्याह शुभं वा यदि वाशुभम् ।
द] पूर्व हि मनस ध्थौतं पश्चादेव तदाध्यैते ।६॥
अदिव्य |
भ च~ -मेकाभर !
भ च ---यमाश्रमः |
भ च-वनवर्यो |
कै ा--युक्षानां ।
कैराञ्जममच- दद्राणं येषां वीषु ।
भ च--उपसष्ट |
लअवबममच--प्रणष्ठ०।
ल ब म-नून।
अ-~साख्यातं ।
ख्चमभ च्-पश्वदेतदवाध्यते |
८ 2 ¢ ¢& @ ^ 5 % % ७
[२
[३
[४
[५
[दै
[र
आररखयकाख्डम् < । १९॥ ३९.५९
. १५ | श्क॑यं चिरमवस्थातुं पुणयेऽस्मिन् मुनिसंश्रय ।
१.६प् ] मागेपाणेन वेदेदं स्वया -सेह गुरूपरिय ॥७ [ए
१५ ] न च तृ्रिभ॑हं यायपिह वर्षशतैरपि ।
१६ ] न स्यात्कारेन चोद्रेग आसीनानामिहाश्रमे ॥८।॥ [प
तदागच्छ गमिष्यावः पम्पां तीं शभदकीनाम् ¦
१७] ऋष्यमूक गिरिर्यस्या नातिदूरे प्रकाञ्चते ॥९॥ [७
यस्मिन् वसति स पराज्नः सु्रीवोऽथमतः सुतः
१८] निध्यं बाखिभियजस्तश्चतुभिः सचिवेः सह ॥१०॥ [८
२० | गच्छावस्त्वरितौ तत्र ममं हि तरेते मनः। (१०
आश्रमात् तु ततस्तस्माननिगेस्य स विशांपतिः ॥९१॥
२१] जगाम मतिमान् पम्पां नानापादपशोभिताम् । [९१
न ण त ०
~
१. अ म--कथ।
भ च-सा ।
३. के--0क्षिमिह यायामहं ।
रा अ म-<स्िमहं यायम ।
छ ब--<्चिमह यायां सत्यं ।
4. कै ा--तस्याकालोत्पत्तिमते आसीनानामिहाश्रमे ।
कै-- प्रान्तभागे चेव्थम्-
तस्मात् कारो ह्यतिक्रमेदासी° ।
ल ब~ तस्याकारोत्पत्तिमितामासी°
अभ च-तसिमन्कटेन द्यतिगते आसी ० ।
५. अ--पपायां ।
द. कै--ऋषिमूके ।
क--नित्यवाछि ० ।
भ च~--स्त्वरया ।
६. भ च~--ममाभित्वरते ।
१०. भ च--यभूषितां ।
¢ ¢
99
वाद्पीकीय-रामायणप्
् + १
२५ ] ददश च ततो रम्यामुदारजनसेविताम् ॥*२॥
नानातरुलताकीर्णा शीतपानीयवादिनीम् । [१२
प्त] पदैः घगन्धिमिर्वौमैः वेतेः कुवख्यैरपि ॥१३॥
[9 त्रे (अ 1 ५ €
चिरं वहुविषेरिकतैरवहुरूपां मनोरमाम् । [१३
प्त] पु्रपरियेः पणमुखेभंरद्राजेः भिय॑वदेः ॥९४।॥।
क 6५ क, 0 ©.
एतेरचान्येरच षरिविधेराचितं तन्महावनैम् । [क
प] नैचेवेच्छदतिक्रन्तं राघवः सहलक्ष्मणः ॥१५॥ [ए
ददशे स ततः पम्पां शुभक्ीतनटराश्चयाम् ।
प] ब्रहृएटनानासकुना बहुपाद्पसङ्कखाम् ॥१६॥ [२१
9
<+
"------------------------------------------~----~-----------“~=- “लक,
क राश्र म--नाल्ति।
ग्र--^र्तरूा० 1
कैराञअ म-नाति।
के रा--सेगन्धिभि० |
्-सोवणके |
म भ च~ सोगन्धिकःस्ताभ्निः।
भ च--मनोहरां
भ च-- जतः परमधिकः पाटः-
कोयष्टिक जुरे ( डे ) श्च रात्पत्ने ( : ) किरीटैः ।
अ--0धेरार्घतं ।
भ च--०्येनादितं ।
अ--तन्मरनस्विनं ।
ल ब~ तच्च नेच्छ ० ।
म~न च वेच्छदतिक्रांत ।
भ च~ नचेवेच्छस्यति |
आरण्यकार्डम् ८१1 २२ ॥ 4०१
२६३] स तां पादपसच्छन्नां प्राप्य पुष्करमरिडताम् 1
२७य् ] हसकारर्डवाकीर्णी सदहषिगणसेषिताम् ।॥१७। [प
वीक्ष (ञ्य) मानस्तदा रापः पम्पाश्नीतेन वायुना ।
>८] जहो परिश्रमे श्रन्तः सह सौमित्रिणा वतः ॥*८॥ [प
२९् ] द्रमान पुष्पफलोपेतान् परपुषटनिनादितान् ।
प्त] पद्मानि च विकीणानि वीक्षमाणो महीतले ॥१९॥ [ए
प्र] मत्तहंसरतोद्रीतां सारसेः सपणादिताम ।
२९३] मरदुशाद्रिनीं भमि हृषटवुष्टमगादताप ॥२०॥ [र
सेपहष्रौ ततः पम्पां दृषा शकुनिनादिताम ।
३०] बाखाकंसदशैः पदः प्रदीप्तामिव सवतः ॥२१॥ [प
ततो महात्मा द्यविदृरमन्तरं
क्रमेण गत्वा प्रमिखोकयन बनम् ।
ददश पम्पां शचिकशीतखोदका-
प] मनेकनानाविधपक्षिसेविताम् ॥२२।॥ [३०
कैराअम य च--वीक्षयमाणा० ।
लञअवम च-पपां शीतेन ।
म च-©त्रिणानघः |
भ च--पक्षिजुष्टाक्निना०
[0 ५
,
क.
५. कै अ--वीक्ष्यमाणो।
ल वम स-गक्ष्यमाणो।
&. भ च--0तुष्टवदीयतुः ।
$. केरालञअवब म--म्रविचाख्यन्।
ल ब- वर।
०२ वार्पीकीय~रामायणम्
गरहावखो तो तु शिवापकदमां
निरीक्ष्य पम्पामभिरमदश्चनाम् ।
ऋषेः घुतां कष्टुवतुमेहात्मनो
३१] नदीं च॑ म्जविरुणे; सरस्वतीम् ॥२६३॥ [प
ईस्या्षे रामायणे आरण्यकाण्डे पर्पादन्ेनं नाम
एकाश्चीतितमः समैः ॥ ८१॥
१. भ च-९मभिरूपद्० ।
. भ च--मेहान्दी।
३. अ--0हि ।
भ च--यथेव ।
७. भ च~--मिन्रावरूणो ।
५. भं च-नास्ति।
६. कैरालबमम च-नासि।
[व-७९][दवशौीतितमः सगः] = [दा-किष्किन्धा का०९।
सतां पुष्करिणीं रम्यां पद्ोत्परसमायुताम ।
प्र] रामः सौमित्रिणा सार्ध पस्प॑ं च दद च ।॥१॥ [९
१ ] तां समन्तात् समाोश्षय षिचित्रां सुमनोहराम् ।
प्र] सोन्पादो विस्मितः साश्चः सौमिनिमिदमव्रवीत्।।२।।[२
सौमित्रे पश्य पस्पार्याः काननं शुभद्ेनम् ।
२] य्न राजन्ति रैराभा द्रुमाः सशिखरा इव ॥३॥ [४
दरमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमेरिवो्चतिः ।
प] अधिकं प्रतिभाव्येतन्नीखपीतैश्च शद्रः ॥४॥ [प
भरतस्य च दुःखेन वेदेद्या हरणेन च । [५३
पर] हन्त शोकाभितप्रे मां सन्दीपयति दुःखितम् ।५॥ [५ष्
सुखानुखोमः सौमित्रे काटः प्रचुरमन्मथः ।
३] र्धैवान धुरमिर्मसो नानापष्पफरेषमैः ।६॥ [१९०
१. ल ब-^समाकुर ।
भ--अ्षायुतां ।
2. क-प्रन्तमागे ! च--“दद्ौपससजै" ।
भ--“दद््शपससप्यै" ।
३. कैरालञ् ब म--विश्रुतः।
ल्व म च--पपायां।
५. भ~ ०ञेरिवोञ्दितेः ।
च--०मेरिवोरिजतेः ।
द. भ च--0भिसंतप्ं मां दीपयति ।
ॐ. रा-गधर्वाप्सु० । ल अ व म (म~ पान्तभागे)--गंघवोन्' ।
भ च --गधदच । `
८. राल्लब म--0फर्द्मेः।
%
५०५ वास्मीकोय-रामायणम
पद्य रूपाणि र॑म्याणि वनानां पुष्पक्ाटिनाम् ।
४] खनन्ति पुष्पवषोणि वर्ष् तोयशुचो यथा ॥७॥ [१५
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः कानने द्रुमाः ।
५] वायुवेगप्रचटिताः पुष्परर्वकिरन्ति माम् ॥८।॥ [१२
मारतः सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः | [१७य्
द] षट्पदेरभिङूजद्विवेनेषु मधुगन्धिषु ॥९॥ [९८उ
गिरिषस्थेषु चित्रेषु पुप्प ्विमेनोरदर ¦ ।
७] संसक्तशिखरा; रेखा भान्ति चितरमहाद्रमैः॥९०॥ [१९
पुष्पिताम्रंश्च पच्येमान् कणिकरारान् समन्ततः ।
८] दाटकप्रतिसच्छनान् वरान पीताम्बरानिव ॥१९॥ [२१
` वसन्तमास सम्पात नानाविहगनादितः)
९] विज्ञाछाक््या विहीनस्य शोकपन्दीपनो मदान् ॥१२।[२२
सौमित्र मां सुदुःखा सम्दीपयति मन्मथः ।
१.०] शं विनदमौनश्चं कोकिखो मामिबाहयन ॥९३॥ [२३
[1 क
ल ब-रम्याणि खपणि ।
रा अ म-वषेतोयञुचो ।
कैराल ञव म--0पुष्पेरिवि कि°।
कतैराल व म--घनेषु।
केरा म-मेनेरमेः।
कैरालम व म--सरक्त० ।
भ च-मक्तिचित्रे° ।
कैरालवञ्र म-खरान्।
रा-पीतहरा० । अ--पीततराणि।
कै ल ब म--पीततरानिव ।
१०. भ च-- वियुक्तस्य ।
११. भ च-(सतापनो |
२५. अ म-स्पष्ट।
१३. भ च~-विवदमा० ।
0.92 ~ 4 ~ ~
¢
आरस्यकाण्डम् <> । ९९ ॥ ४०९
११३ ] एष दस्यृहको नाम रम्ये कानननिभरे ¦
१२् ] प्रणदन्पन्पथाविष्ं शोषयिष्यति रक्ष्षण ॥ १४ \। [२४
मां दृष्रुव ठगी याति तीं गो नोपधाप्रति।
प] व््यतीव न भीः काया हेमेरथीं भृनेरथम् ॥१५॥ [र
वारणोयं स्वकां भार्या खनुरक्तोऽतुयायिनीम् । `
€ ¢.
प्र] मत्सादपिवाश्षकं करेण परिमाति \॥१६ [ए
फ] विभिभ्रा विहगैः पुंमिरन्यपुषटैविनादिताः
भृंगराजामिनदितास्तरयो मघुर्खनाः ॥१७॥ [२७
१३] यां हि सा मृगशावाक्षी चिन्तावाष्पजदीषरृतम् । `
सन्तापयति सौमित्रे नवोदित इव प्रहः ॥९८॥) [३५
१.८] शिखिनीभिः परिदता मयुर गिरिसानुषु ।
पर] भनत्ता मन्मथोन्पत्ता पम पन्पथवधैनाः ॥१९॥ [३७
१. भं च--नेव्य |
२. भवच प्रवदन् ।
३. भ च-सगो।
@. रा त--मगोनुपधा० |
कैञ म-सगेप्यनुधा०।
भ च~-समी प्रतिधा० |
५. कैरालवबम--काम..... स्धगीरयम् |
भ्र म~--काम...... स्रगीरथम् ।
६. लश्रव म-राघवोय।
र-रावणोयं ।
$. अ म~ नास्ति ।
८. अ म--स्वगराजाभिरदिता०।
भ च--भगरजीभिर्दि० 1
६. करालश व मर--0वाष्पाद्करीक्कता।
१०. कैरालम्मवंम-शिखण्डिभिः।
१९१. लखम--प्रवुत्ताः।
१२. अ-नास्ति |
०६ वारमीक्रीय-रामायणम्
पय छक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमतुनत्यति ।
१९] शिखिनी मन्मथेनातौ भतरं गिरि सातुषु । २०॥ [३८
न हि नूनं मयूरस्य रक्षसापहृता प्रिया | [4०
१६] अह यथा विरदितः पुष्यमासि सुमध्यया ।॥२१॥ [प
१८ ] पर्य चारूणि पुष्पाणि निष्फरछनि भवन्ति मे ॥२२)।[५प्
परिचुवति संशछिष्य श्रमरदचूतमञ्ञरीम् । [र
१७] नवसंगमरसंहृष्टः कामी प्रणयिनीपिव ॥र्द]। [प
श्रमरर्चूतमञ्ञया चरतट्टवपाणिना ।
प] विक्षिप्तः सांप्रतं नायो सव्यरीक इव प्रियः ॥२४॥ []२
प्र] पुष्पाङ़रसम्रद्धानां दरमाणां शिशिरात्यये । [४४
अस्मिन् कषे प्रमुदिताः शङ्कनाः संघशः कटम् ।
२१] आहयन्तीव चान्योन्यं कामोन्पादकरा मम ॥२५॥ [८६
शयामा पद्मपटालाक्षी विनाभूता मयां भिया । [५०्प्
२०] दीना परवक्ञं याता सापि शोचत्यहं यथा ।२६॥ [४७
एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पशेः सुख(वहः ।
१९] तां विचिन्तयतः कां पावकप्रतिमो ममं ॥२७ [५३
कतै रा अ--रक्षसोप० । म--रश्चसोपा० ।
कैरालखञअवब म- सुमध्यमे)
कैराखञम व म--फरानि च|.
अ-ऊुरं । ब--कथ ।
भ च--प्द्मदराभाक्षी।
अ~~-मम ।
ब--कासं 1
८, कै--पावक प्रतिमो मम ।
09
©? <
अ-- पावकः अतिमं खमा ।
ब~--पावकम्रतिमोस्ति मे ।
आरररयकार्डप् <> । ३४ | % ९७
तिमिरगो विहेगोऽसौ पक्षी प्रसुदितः सदा ।
२२] वायसः शिखरस्यान्ते प्रहष्टमभिनंदति २८ [५५
एष वै तज वैदेह्या विहग ! ८) प्रतिहारकः ।
२३] पक्षी मां तु विश्चाखा््याः समीपमुपनेष्यति ॥२९॥ [५६
एषं कूजति चक्राह्लो रमयन् सहचारिणीम्।
प्र] न चापि दशेनादस्था निमेषमपि नेष्यति ॥३०॥ [प
तर््जयननिव संयाति सिहोऽयं भार्यया वने ।
प्त] मां मूढबुद्धिं सप्रज्ञ न षिमुक्तः पदात् पदम्।।३१॥ [7
परय छक्ष्मण सन्नादो मम मन्पथवधंनः |
२४] पुष्पिताग्रेषु दक्षेषु द्वि नानापमिनंदिनीम् ॥३२॥ [५७
२५् ] सौमित्रे पय पम्पायां चित्राघु वनराजिषु । [देश्षू
प्र] नलिन्यः संप्रकाशन्ते जरे तरुणसूर्यवत् ॥२३।॥ [६२३
हिममाक्ंकमानाभिः कटैसितिछकपादपैः ।
र] भीताभिरिष रद्धीभिः कुटूपलाजशयः ताः ॥३४॥[\ए
१. कै व--विहगप्रतिहारगः ।
रा--विहगप्रतिहारकः ।
ल~ विहारप्रतिहारकः ¦
भ--एव ।
अ---नात्तस्याः ।
अ बं म--व्रस्ते । ल-संभ्रज्ञो।
"44
भ च-- वियुक्तः ।
द--नामनुनादिनाम् ।
भ स~ वापीभिः |
@ `
४०८ वारमीकीय-रामायणष्
एषा प्रसन्नसटिखा पञ्चिनी चोत्पखायुता )
२६] हैसकाररडव्ाक्रीणी पद्चसौगन्धिकादुखा ॥३५॥ [२३
चक्रवाकयुता नित्यं विचित्रकुषुमाद्ता ।
२७] म्ातगौ्रगयुयेश्च सेवितेयं जखाथिभिः ॥३६॥ [६५
पद्मकोशयकशानि द दृष्टि मन्यते ।
२८] सीताया नेच्रकोशाभ्यां सदशानीव लक्ष्मण | ३७।। [७१९
पश्केसरसैस्णरे दक्षान्तरविनिःखतः ।
२९] निभ्वासर इव सीताया वाति वादुपनोरमः॥३८।) [७
सौभित्रे पश्य पम्पायां दक्षिणो गिरिसानुषु,
३०] पुष्पिता कणिकारस्य यष्टिः परमशोभना ॥२९।। [७३
अधिकं रकशजस्य धातुभिः सुविभरूषिता ।
३१] पुष्पाणां जते वषं वायुषेगविघद्टिता ॥४०।॥ [७४
गिरिपस्यश्च सोपित्रे सपैतः सैप्रधूरितः।
३२] निप्पननदैरतो रम्यः परदीपैरिव शिशुकः ॥५१॥ [७९
प] पम्पातीररूहास्चव कोविदाराश्च पुष्पिताः! [७६पू
३५ उ] य॒चुफदा्जुनाश्चेव इष्यन्ते गिरिसादुषु ॥४२॥ [८१ब्
त ६. ~ न "~ ^ ~~ ~ १
१. अ-0शप्रकाराणि 1
२. ल-- पद्मकोशरसप्षटो । भ च -- पद्मकेसरसंसष्ट ।
३२. कै--चतुभिः ।
७. म-सप्रसूरेतः ।
भं वच --सम्रपुष्पितः ॥
द्रम व म-नप्पन्ना 1
६1 ब--न्स्य. ॥ ध =
भ च--पपातीररुहारचेमे पुष्पिताः सुसुंगन्धिनः ।
केतक्यः सिन्दुवारारच वारसत्यर्च समततः ॥
दोभन्ते माधवे मासि कर्णिकाराः सुपुष्पिताः ।
चूतारच पाटर्चैव कोविदारार्च पुष्पिताः ।
©^ <
र प--नास्ति।
=^ ~ ~~ * ^~ ~~~ ---~~ ~ ~~~
आररयकरडम् ८> | ४८ | ४८९.
३दप् ] चपकोदाटकाश्चैव शिरीषाः रिकषपासया । [८९
। ३७८] तत्र तालांश्च सालार्च नागवरट्यश्च पुष्पिताः॥४३।[
३६३] धवाः शाल्मखयश्चेर्वे रक्ताः कुरवकास्तथा ।
३७य् ] पनसा नक्तमालाश्च चन्दनासिरकास्तथा ॥४५॥ [८२
उडुवंराः कदंबाऽ्च पैणकारच घुपर्णकाः | [प
३८] नीवारा वरणाश्चैव खजूरामरार्च पुष्पिताः ।४५।॥ [७९्
विविधा षिविधः पुष्पैः शाद्रखा वनसातुषु ।
र] विकीणोः पीतरक्तभेः सौमित्रे परस्तरीकृता॥।४६॥ [९०
वसंते पश्य सर्वेषां दक्षाणां पुष्पस्षपदम् [९१
३९] पुष्यमासे विकुबीणाः सेघषात् पुष्पिता द्मा; ॥४७॥ [९२य्
पर्य पम्पां मधो मासि षिकंसप्पुष्करायुताम ।
8०] चक्रवाकानुचरितां कारर्डवनिषेविताम् ॥*८॥ [९्प्
कौ--0षारिमया० ।
भ च-तालास्तमाराश्च |
भ च~--कोषयोरयं पाणः ४४ तप रशोकानस्तर परितः ।
रावं म--राद्मल्य० ।
५. कराले व म--रञ्वः।
ल-नाष्ति ।
3. लब म-उडबराः।
भ च--उदुम्बराः।
८. भ च--पू्णैकाः ।
६. भ च-पारिभद्रकाः।
१०. एष पाठः दाक्षिणात्ये पटे कोष्ठे एतः ।
११. ल- वनराजिषु ।
१२. कै रा स-उसंपदां ।
१३. अ-विक्रमत् ।
१४. भ च~ परय पंपां शिवजलां सुशीतां पुष्करायुतां ।
(0
+
५१० वृ[रमीकीय-रापायणम्
पुषेः कोचैश्च सकीणौ विरेगम्रगसेविक्ता । [९८
९१] अधिकं लोभते पम्पा कूनदितिहयगैः मैः ॥४९॥ [९९
दीपयैतीव पे कामं विविधा मुदिता द्विना; ।
४२. उ्यामां पद्ममुखीं स्पत्वा पन्मथो वधते मप ५०) [१००य्
पर्य सानुषु चिच्रषु मरगीभिः सहितान प्रगान्।
४३] अहं तु मृगशावाक्ष्या वैदेष्ा विरद कृतः ॥५१॥ [९०१
एकं एव सुखी छोके चक्रवाको विहेगमः ।
प] यस्य दष्टिमनोर॑म्या छापेवानुगना पिया ॥५२॥ [प
प्रत्यादिशति मां मखं चक्रवाकः सुपरिडतः ।
र] एवं हि रक्ष्यते नारी न त्वया रक्षिता यथाँ ॥५२॥[
१. कैरालमस्नव म-स्की्णी चिहंश्टगततेविकाम् |
२. कै रा--मिविधामुदितायुधां । कँ ~ प्रान्तमगे संशेध्य "तमुदिता
द्विजाः इव्यव पठितम् ।
ल--वित्रिधां सुदितां युताम् ।
च म--विविधामरुदितायुधम् ।
३. कराल व म--दष्डूवा।
७. अतः परमधिकः पाडः--
ख~--अरिमिन् सानुवरे रम्ये मत्तद्विजवरायुते ।
भ-- ,, सानुर्हे ;; 3)
भ च-रमेयं विहगे विविधे काननेत्तमे ।
पद्मवोगंधिकगयुते शिवे शलोकजरापहे ।
पदयेयं यदि वेदेदं निन्युपवने सुते ।
५५, अ--एष एव सुखं ।
६. कैर व म--दशटिर्मनो०।
9. कै रा--भियाम् ।
८
3
भ च --इत्यादिशति ।
भ च-- मायौ ।
२०. अतथा ।
आरण्यकार्डम् ८२ । ५८ ॥ ४९९
हा प्रिये मृगशावाक्षि तप्काञ्चनवणिनि ।
८६] कष्टं मां नाभिजानासि दुःखितं मूढचेतसम् ।॥।५४॥ [प
निवास्यमानं कैकेय्या हैतराञ्यं बनेचरम ।
४७} नाप्यजः कथमद्य तं त्यक्ता निषिषयं गता॥५५॥ [वि
क प्रीतिःकचसा मक्तिःक सा वुषटिःकसादया।
४८] यन्न मां शोकदुः लार्ते ना((तेप)भिजानासि जानकि ॥५६॥ [7
एवै स विषूपैस्तज् शोकोपहतचेतनः । [९२दप्
४९] अविक्षत शिवां पम्पां रम्यां वारिमयीं थमाम्॥५७।॥[ ९२७३
निरीक्षमाणस्तु तदा महात्मा
रम्यं वैनं पर्तनिर्रांस्च ।
उद्रि्रचेताः सहटक्ष्मणेन
, ५०] विप्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥५८॥ [१२८
ताटृष्यमूकं सहितौ प्रयातौ
सुग्रीवशाखाम्गसेवितं तम् ।
९, अब म-निवाप्य० ।
२. कैराश्र व म मान्यः कः! `
ल-- नान्यतः ।
३. रा-रोकदटुःखान्त ।
५. कलञ्मवम भ--भ्िररक्ष्य०।
५. अ म--वन रम्य।
१--व्यक्तिविरेषनामसंग्रहः ¦
अंदुमत्-८९, १०.
भगस्त्यं १३, ८; १०; १३; १४.
१७; १६ ४; १०; १७; १९; २२.
१५; ९; १६; १८; २४; १६,
9; १५; २१; ३७; १७, ५३.
९८, १६; २७, १२.
अगस्त्यभ्राव--१५; +.
अश्ि-७३, १२.
आङ्किरस-१९, ११.
अतिबलखा-१९., १२.
अक्नि-१, ३६; १९ ८.
अद्रिति-१९, १२; १४; १६.
अनसूया-१, ३८; ४२; ४८; ७६३.
२, २; द; २३; ३५.
अरिटनेभि-१९., ९.
अरुण-१९., २८; ३९.
अर्न्ती-१, ७०; १७, ७.
अश्व्रीव-१९, १९.
रश्वाङु-( दशरथं ) ३, ९.
ईस्वाङु-६ ९, ४; ७८, १६.
ईन्द्र २८, ९८; ४२, १२; ५३१ २१;
६११ २०; ६३१ २४; २७; ७७,
१६३. \§&, ७,
द्रणी-१९, 3९...
इट्वल-९८, १२; १४; १८.
उमा-४६, ११५.
उद्शी-५३, १७.
ऊर्मिला-३, २१.
फेरावण-१९.
४६, ८.
कपिरा-१९. २६.
कवबन्य-ऽ६, 4१७: २३; २५;
३३; २७; ३९. ७७; १; र;
१३; ७८, २९; ३०; ३५; ७९;
१:३७. ३८; ४०; ८9, ५: २५३.
कद्रू-१९, ४४.
कारिक -२९..४५.
कदैम-१९., ७,
करयप-१९, ९: १५; १३.
ऋ{टक्ञ्ज~-१९, १८.
कारुका-१९, १२; १५; ५१.
कारकामुक-२८, २१.
(५
२८;
२६१
३
कुस्भकणे-२२, २०.
केकेयी-२९, २०: ४०, ११; ५२,
&‡ ८* ११. १५ १९. 4८, २८;
६५, ६; ८; ८२, ~^.
कोशिक-२, २६.
कोसल्या-१, ६४; ५, ३९; ४०,
१०; ६५, < ७४,
कतु-१९ <.
ऋौओ्ी-१९, ४९; २०; ४६; ५०.
कोञ्वशा-२९., १२.
रखर-?, १५; २८; २२, २.; २३;
२६; २४, १; २५; 3३३;
२८; २६, &; २७, 4; ६;
५७; १९; २०५; २१. २५; २५५१
२८० ९; १६; २०; २९ 3; २५;
७०; 9३; ४६; ३०; 4; २;
4५९; १९.
२;
२६;
५;
१७; ३२, २; ७; ३३, २६३;
८; १२; १३; १४; १६;
२२; रद; रद; २८; २९;
३५; १०; २५; २१; ३८; २६;
२७; ३८; ७०; ४१; ५१; ३५;
“३; ३७, ११; ३८; ३; २३;
३९. ७७; ७७; ५१; छद्, &;
५५, १४; २३; ६०, २५; ६२,
"द; ६५७ १४; ७८, २४,
गन्यवा-१९ ४३; ४४.
ॐ
~ ._ -----------~-------~--~---- ------~-~ ~
~---~---------~----* द
गरुड-?९., ३८; ३९; ३९. ३०; ३३.
जगत् ( चिराधपित् )-५, २७.
जटायुस-?९.; 9; ६; ६०; 2
५; २; ६
१; ६; ५७. २; १३; ५७;
२८; 44, २४;
१८;
२२६; ५८, १; ७३, १०; २९;
७, २२; ७4, ~; ८; २४.
जनक र) ७; 4; ३; १७; 4, २०;
# 3 १ द.
जानकी-<२, ६.
तश्चक--१९, ४४; ३६, १३.
ताभ्रा-१९, १२; ७५.
तुम्बुस-५, ४५.
िटलटोचन-१९, ६१.
जशिरस्-२८, २३; २९५ ५१; ३९;
०३; २२, २; ७; ८; ९; १०;
१२; १३; १७५; ३८; ३;
२३९५ ८५.
द ष्टरा-१९., २८.
द् श्च--९९, ९; १०; २९, २६.
१
दण्ड १.७, १.५.
१।
दनु-१९, १२; १५; १८४ ७८, १५.
दशर्थ-- १६, २; ७४, ४; ७५, ३१.
दिति--१९, १२; १७.
दिटीप-७2, १६.
दुजेय--२८, ३१.
दूरगाभिन्--२८, ३१. नह्यन्-३५, ४५.
` इृष्रण--२२, २०; २५, २६; २७, | भद्रा-१९, २८.
७; "३; २८, ३३; २९ ३८; | मरत-१, १; २१, रणः २८; २९,
; ४२६ ३९ 9;
८
4. € 9.3.11१
९.४ म 2८ >>. * % ^^» *
२९; ५ ५ ९०; ९ 3 ३३; (९७, ८; 9८,
११* १९
| | भ
२१; २४; २८; ३२, १; ३३, १; | मागव-१, २६. १७, १५.
३८, ३; २३; ३९ ५१; ६ऽ, । भासी-१९. १९; २०; ६, ४७.
२१. भूता-९९., ३४.
घनद्-८६, <; ५४; ३५; मधघ्रवन्-१६, ३५.
ध्रूतसषटी-१९) १९; २१; ४६, ४८८; | मद्कणि-९२, १२.
नर्क-१९, १८; मनु-१९, ५३.
नद्ुष~--७२, ९; मन्मथ-~-२, १०.
पर्वीरप्न-२<, ३१; मय--६०, १३.
परष-~२८, ३१; | महाकपाल-२<' ३२; ३१, ३०;
पजेन्य-१७, २१. ३१; ३३.
पुरूरयस्-५३; ›५. महादेव-२५, ४८.
पुखस्त्य-९९, <. मदहापद्य-१९.; ४५.
पुलह-१९.; ८. महावाहु-२<, ३२.
पुष्पक-५३, ५; ६१, २०; सहाविष-२८, ३१.
पुथुभ्रीव-२८, ३१. महास्य-२८, २२.
प्रचेतस-१९, <^. महेन्द्र-१६,) ३१; २४, ४; ४५, ३.
परत्यङ्धिरस्-१९, १३. मेनका-२, ९; १८.
प्रमाथिन्-२८, ३३; ३९१,२९, ३१. | मातङ्खी-१९, २९.
चद्टा-१९., १२. भातटि-१६, ३६.
वहुचु्र-१९, ५. मारीच-१, २९; ३९ ४०; ४६३;
बृहस्पति -७२, २०. ४०; १; ८३, १; २; 3; ७;
(
€ @ ४
५ १
24, १; ४६, 9;
१७; &७; १; ५; ७; ९;
न
१०;
१३६ १९५ २२; ४९, ९; ६७, १
स॒गयन्दा-१९., २३; २५.
सेगी-१९ २३; २५.
मेधमाटखिन्-२८, ३२.
यक्ञराञ्च-२८, ३१.
यम~१७) >>; ४३, १२; ५६ 9;
५७, ४; ६९, ५२.
ययाति-ऽ२, ९.
रभु, १६.
रती-२, १०.
रम्भा-५, ४५४.
रावण-२२; १९; ३७, १४; २२;
२४; <; १; ३९५ ४१;
4,
१७; २२.
रोहिणी-९, ७१; १९, ४३; ४४.
रोहितास्वर-२८, ३२.
वञ्जघर-५३, २२.
चरुण-२, २७; &५, 3; ४३, १३;
७६, ९,
७३, |
(१४
)
। असष्ठ-७२, १०.
| वातापि-१७, १२; 5४; १५.
| वािन्-७ ३८; ४७; € १, १०.
। वाक्ञाक-१९., ४४८.
| विक्रीत-१९, ७
।
। विनता-१९, ३८;
>
(क
वंमीष्रण-२२, १९
|
| चराय-५) १७; १५६; १८६; १९;
| ३९; ३७ ५०; ६, १; ७५, ६.
| विरोचन-७३, १३
| चिवस्वत्-९९, ९
विश्रवस्य्-७५, १८.
विर्वकमन्-१६, २०; ५२, २५७.
(क
विद्वामिञ्च-७९, ३, १०; १६.
विवस्वत्-५७, ३३.
विष्णु-१६, ३
वेश्चवण-५, ४१; ४; ३६, १४;
५३१ 9; ३; १९; 4८, ६; ९८,
२४; ६९५; ६९७ ३०; ७५, १८.
शाक्र--२, २३; ६, १०; २२; ४६, २
६३, २२.
(
शाङ्ुःर-७६, 9१.
छशची-५३, २१; २२.
ध
{
शवरी-७९, १८; <©, ७; ठं; १४;
१९; २१;
८१, १.
दारभङ्ख-५) ४६) +; ६09; २; १६;
२०; २२; २६; २८; ३१; ३६;
७1; 9.८...
रुकी-१९, १९; २२; ८९६; ४९.
सुऋ-9८, १.
शपणेखा-२७, १.
स्ूपैनखी ? ( णखा }-र२द, ५; <;
१२ १८; २२; २९; २५, १;
२८; २६, 9; २७, १; ७; ३६,
१,३८.1... 1;
(९१; १४.
रोष-१९., द.
रयेनी-१९ १९; २०; ४६; ४८.
भ्वेता-१९., ३०. .
खरमा-१९. ३३.
सावित्री-९, ७०.
२९; ३७; ३५;
81
)
सुश्रीव-७<, ३८; ४१; ७९२, ३६४
८0, ९१2 {2 ९:
सुचन्द्र ( न्यभ्रोघ }-३९, ३८.
सुल्वत-१९, ७.
खतीक्ष्ण-६, २९; <, १; ५६ २४;
९ १; + १०० १; र; १३ £;
७; १२; १४, 3; १०.
सुन्द री-३६, १३.
सुपणे-३९, ३१.
सुबाहु-५, ६.
सुरभी-१९, ४१; ४३.
रङुरसा-१९, ३७.
सू्यै-७<८, १.
सोम-७३, १२; ७८, १.
सौद्ास-७र, १०.
स्थाणु-१९, <.
स्थुखभशिर स्-७<, २.
स्थूखाश्च-२<; ३३५ ३९१, २५; ३५.
हिमद्रा-९९, २३.
हरी (दरिभद्रा )-१९, २६.
(८ ॐ...
र~देराविरेषनामसंभरहः
कोसल-७०, २५. | १३: ६९, ३७; ३०; ७३, ५;
ऋो्चाटरवी-७६, ५७, | 9८; २.४; ७६, ७, ७८, १९.
गोकण-३६, १८. । निषाद-३९, ३४.
जनस्थान-९, १४; २३, २५; २७, | नषादविषय-३९, ३४.
१८; २०; ३२, २४; ३५, १९; | पञ्चवर- १८) =; ९; १५; १७; १८;
३७, १०; ३८, २३; ३९) ३५५; १९; ¶; ६१; २०, १; २.
४८; ५५; छद, ५; ५०, १७; | शस्मङ्ाश्रसम-६, १५.
५१, ५; ५४, २९; ५५, १४; | संतीशष्णाश्रम-७, २७.
६०७, १९; २०; २१; २६; २८; | ससष्नू-५२, ३७.
६२, ५; ६४, ९; १२; १३; ६५, | सौवीर -५२, ३७.
१९१ 59, ४; ७; हद; १३ ४;
३--पुरनामसं्रहः
अयोध्या-१०, २३; ४८, २५. 2५4) २०; ४६; €; १;
मोगवती-३&, १३. 13; 4२, २६; ५३, <; ५७,
मियला-र, ५. । रे; ६०4; १२; २९; ६१,
ठदूम-३द, ३; ४०, €; ७१, १८; २०; २७; ६२, १३; ६३, $;
२२; २६; ४३, २०; 2४, १६; ` २.9 १;
( ७ )
© ®
°-पवतनामरस्रहः
उद्य-२८, ११. . | चिकूट-४६, १३.
ऋ ष्यमूक-७<८, ३९. ४७. ७९, २९. | म्रेर-१७, २०; २७, १४; ७८, ५०.
८9, ९. ८२, ५९. विन्ध्य-२५, १५; १७, १५७; २०.
कैटखास-२६, १५. ५३, ५. हिमवत्-१७, २१.
चिचकट-१, २ ७ २०६८ <; १७; | हिमवत्पाद्-१७, २३.
२५७; &©, १५५.
प-वनोपवननामसं्रहः
अशोक्वनिका-६२, २९; ३१. ३८ २; ४९१, द; १३; ४२२;
त्रे ्रस्थ-३६, १६. ४८, १५. ७; ९; ४७, ९, ५२, २१;
दण्डक-१५, <; १०; २०; १७ ३१; 4८; ११. ६५, २; ६९, १२;
३५; १८; ४५,१२; ४२, €; ५१, ७५५ २३.
२८; & २; +“; ६4, ३; ७५, ३. । नन्द्न-३६, १९. ४८, १५.
दण्डकारण्य-७, 9; ५, १२; ७, ३; | नीद-<, २.
२५; ९, ६; १२; १९, ४; १८; | पिप्पलीवन-१३, १६. ९४, ६.
२९, १८; २५, <; २६, १४; | मतद्धवन-<०५; २२.
३१ २०; ३८ & १२; 94;
(चः
६-नदनयादिनापसग्रहः ।
गोदावसी-१८, ११; २०, १२; | ११.02; १९.२५.२२८ २३.
२१.२९, २; २२, १; ५०, ३५. | ८२ ३९ ४८; ५७.
५९, ६; ७५, ४०. । मन्दाकिनी, २० ६९, २५.
पञ्चाप्सरस्-१२, ११. । २६; ३०; ३६ ३९.
पस्या-७, २०; ६५, €; ७८, ३९; | वैतर्णी-५९, २३.
४६६ ७८, ५; ९; १२; १३; २०; | सण्यू-र२९, २५; २७.
सरस्वती-८१, २३.
२९; ०; <©; द; द; 9; ३५
[त 1
७-रताबरक्षादिनामसंग्रहः
अशुरु-३९, २३. | किडयुक-२०, ९; १६. ७९२, ३;
अज्ञैन-&७, १२. <२, ४२. | कुरवक -<२, ४४.
अशोक-२०, १५. ६७, १६. | कुःखत्थ-१५, ५.
अश्वकणे-२५, १९. । कुवदछय-८१, १३.
अदबेत्थ-७९, ३. । कुरा-१२, १९.
असन २ ४. | केतक-२०, १५५.
यस-२०, १७. । कोविदार-<२, १०.
उडञ्बर-<८२, ४५. । खदिर-२०, १६.
उत्पल-७९, १४. <२, ३५. खजूर-२०, १७; २९१, १६; <२, ४५.
उद््ारक-८२, ४३. | गोधूम-२१, १५.
ककुभ-६७-१ ३. | चन्दन-२०, १६; ३९, २१; ५२,
कक्तोट-२९, १३. । ३८ १, ४४.
कद् स्व--६७, १०. ८२, ४५. | सस्पक्-२५, १५. ८२ ४३.
कददटी-३९, १३. ४७, १,. । चूत-२०, १५; ७९ 3; ८२, २४.
कर्णिकार-७९, ३. <२, ११; ३९. । जपा-६८, <.
( ९ )
लस्सू-&.9, १७. । पारर-२०, ६.
ज्स्मीर-२०, १४. ¦ पिषप्पली-७९, २३.
जात्य-३६, २३. | पियाल -७९, ३.
तण्डुट-७९, २३. । पुन्नाग-२०, १४; ३९, १५४.
तमा २०५१ 8; १७; २९५ १३; २४. | ग्द्ल-७९, ३.
ताप्र-२०, १५७. | बकुल-२०, १६.
ताख-२०; १५; १७; ३९५ १३; ४९, । बिद्व-६७, ११; ७९, ३.
|
११; ६७, १६; ८२, ४३. मधुक-१८, १४; ७९, ३.
तिलक-६७, १४; ७९ १३; < भसिचि-३९, २४; ७९, २३
३४; ४४. मुचुकुद-<२-४२.
वभे-१, २४५ ३; ३०; १७,७. | यव-२९, १५,
धव-२७ १६; <२, ८४. र्कमारूक--७९, १३.
नक्तमालछ--८२,) ४४. वरण-८२, ४५५.
नटलिन-७९, १४. वानीर-२०, १४.
नछिनी-र<, १३; ५८, ३२; ६९ | वेच-३९, २५.
५; ७१, १९. रामी-२०, १६.
|
1
नागवह्टी-८२, ४३. लालि-२१, १९.
नारिकेट-३९ १३. । शार्क-७९-९.
नीप-१५, ४. शास्मदि-<र, ४४.
नीवार-१५, ४; ७९५ २२; <२, ४५. | शिशपा-८२, ४३.
न्यग्रोध-१८) १४; ३९५ २८६७९५३. | सोवल-७९, ६.
पद्म-< १, ५३; १९. | साट-२०५, १९६५ १७; ६५; २९; ३९;
पञ्षिनी-७, ५; २९० ११; ३९५ १२; | १३; ८२, ४३.
३९; १४; २९; ८२, ३५. | सुपण-८२ ४१९.
पनमस-अर; ३; < २, ४५. स्यन्दन-२७, १६.
पणेक-८२, ४५.
( १० )
<-य॒द्धोपकरणनामसंग्रहः ।
अशानि-३९, १६; ६३, १५, १८. = = 9; ५६, १०; दैः. २७; ७;
असि-५, १२; &९, २. ॑ १८, ७३, ३०; ७६, ४; २९. ,
दूषु-३१, ३३; ७०, २०. तचुजाण-९६, ३५.
इष्वास-२३, २५. तूण-९, १८; १६, ३१; २९ ३५.
कराप-४९., १. तूणीर-२, २७; १६, ३४.
कवच-२९, १०; ३०, २०; २७; | तोमर-२५; १५.
३३, १९; १७; ६३८, ११. दद धन्वन्-& ६; ५४.
काक-३, ३; २७, २३; २< | घचुस्-र, २७; °; २ >;
३४; २९ ३७; ३०, १५; ३३ ५; ८; ११; १२६; १५; ४ <
२३; ३८ ८; ६९ 4१. १ ९, १८; १६, ३३; ३४; २५;
छयुर-७३, ९; १४. १९९; २७, ११; २९५ १३; ३४;
खगपञिन्-२५, १८. ३०, ३; २०; २७; ३३१ १9;
खद्ख-३, २४; ९» १८; १९४ १४; १९, २४; २८; ३५, ३८; ॐ,
१६; १६० २४; २३ २१; २७, १५; ५७, १; &<€, १५; ७०;
२२१ २३; ७६, ३०. २०; ७१, २; १५; ७र्, २;
गदा-२.७, २३; ३९, १३; २३१ ३०; ७३, २; ९; १४; ७६, ३०.
३०७, १; ३५; 9; ६१ ८; 1; | ध्वज्ञ-३०, २०.
१... नाराच-३०, २२; ३३, १०; २५;
खक्र-२.७, २२. ७6, १९. ७१, १९.
चभैन्-३०; २०. नाटीकनाराच-९६, ५.
चाप-२, २९; ५, १२; १६, | नि स्ज्िदा-२५, १९.
२५, ९; २६, १९; २९, ५; १६; | पटिश-२५, १७; २६; ९; ३१, ३१.
२८; ३८, ६; ४२, ८; १२; ७२, | पञरथ-२४, ७.
( 1
परभ्वघ-२७, ५; रे; ३9, रे;
२७; ३१; २१.
परिध-२५, १५; १७; ३०, र४;
३९१, १५; १७; २२; २९; ४१, २.
पादा-७२, १२.
प्रास--२५, १५; १७; ३०७, २८.
बाण-१६; ३२; ३०; १९; २६; ३१,
१०; ३३, ५; ८; +३; २८; ३४;
१३; ३५, 4३; २१; ३२; ३४;
०९, १५ ४२, ८१४२, ५; १०५ |
९६; °; ५७, ४; ६६; २४; ६८;
१८; ६९; ४६; ७6; १८;
२५; २८; ७२; २; ७३, १३;
७६, ३०; ३२.
भिण्डिपाख-२७, २३.
महाकोशनिवासिन्-{ असि )
१६४ ३२.
महासि-१६, ३२.
मार्मण-२४, ५; ३२, १८; ३३४ "=;
२२; ५६४ <.
मुद्धर-२५, ११; २२७, २२.
मुखुख-२.७, २३.
ख्क्मपुङ्कः-( बाण )-५६, ९.
वचज्र-१६ ३४; २८ २४; ३१; ५०;
१८; १५; ३३, २५; ४२, १०;
कै
|
७६; <; ६9; २५; अ; ९;
१५.
वमेन्-२७, १७; ३८; २८, ३४ २९,
२७; ३३० १५; ३९११ ३८.
विकणिन्-( नाराच }-५६, ५.
विशिख-७०, २८.
शक्ति-३० २४.
शर-५, १२; २३५; ३६; ९५ १८; १६५
३१; ३४; २५, १८; १९; २१;
२६, १३, २८ २०; २९ १६;
३५, १8; १७; १८; २५९;
३९, <; ९; १२; २४; ३४; ३५;
३३, ८; ९; १५; १८; २०; २४;
२७; ३७, ११; ३५, १९; ४९,
१८; २९५; ३०; ४२, १२; १७;
७९; ९: ५६, १०; ५४८, ४; ५६,
९; ५७, ४; ५९; 44; ६२ ७;
१६; ३६, २३; २५; ७०; १६;
७१, २०; ७४, २४; ७६५ ४६२९
शिलीसुख-२५ २१; ३३, २६.
ट-९; ३४; २५; २५; ११; २६
७ २७) २२९; ३५, २४} ३९; २१ थ
सायक-२६, ९; २८; २१; २९; ३४;
३०; १९; ३१४ ३२; ३२, १५;
६५; २१; &५० २४; ७५१२१; ९४.
हन निं
( श; )
९-शब्दविशेषसंग्रहः
अक्ुतोभय-<, १९. अवद्धारिन्-७, ५.
अकृताख-( राम )-७४१, १९.
अक्च-३३, २८.
अक्षमाच-६<, ऽ<.
अ्चि-( स्थान )-१६, १५.
अगस्त्याश्चम-१३, १९.
अभ्चिपुरोगम-१२, १३.
अभ्चिरारण-छ, ४; १६, ५.
अभ्रिसाशक्चिक-७<, २९.
अभिहोज-३, २८; ६, २०; ७२, ४.
अङ्खसयग-१, ७८; ८०; <१.
अजात व्यञ्जन-( राम )-४१, १२.
अजिन-, ४.
अतिथि-8, १४; १६, २४.
अधमेचारिन्-५, १३.
अनायै-१, २०; ६८, २२.
अनिसितत्त-७६, १२.
अनिभिषेश्चण-७८, ३३.
अनेकरूपवण-१९., ३५.
अनेकवेषाभरण-१९, ३६.
अनेकहस्तपाद-९९, ३५.
अन्तरिश्षगत-६, ८; १०.
अन्तहित-७७, १४; ७९, ४.
अन्यपुष्ट-८२, १५.
अपचार-७७, २०.
| अपरावतिन्-७५, ३४
अरिश्च-९, ११.
अप्रतिबट-५१, ३.
अप्सरस्-२, ९; ४, ३; १२, १४;
१६; ३९, १८३ १९.
अभिशाप-९, ४१.
अभिशापङृत-७८, ५.
अभिशापिन्-७<, ४.
अभिषिक्त-३, ३९.
अभिषेक-५२, १२.
असिषेकाद्रै-३, २७,
अभ्यागत-७३, १४.
अमर~६, ८: 46; १३.
अमरत्व-१५, २३; ६५, ४.
अस्नुत-३९, ३६; ३७; <१, ५.
अयोनिजा-२, २४.
अराश्चस--86, ४.
अरुण-१९., ५५.
अथनज्ञ-७९, १.
अट्पचेतन-१; २१.
अवर--4) ४७; ५०; ७८, २५; २६.
अवद्यकाये-९, २.
, अहानि-४९, ९.
अद्मङ्ुट-७, ३.
अश्विनू-१९, १६.
असंस्कृत-७५, २४.
असुर-२८, २८; ५६, ७; ६२, £.
आसुरी-५१, १९.
आकाशनिटखय-७, ४.
आभ्रयण-२१, ६.
आन्यघुम-९५, १०.
आत्मन्-८०, १३; २३; ३१.
आदित्य-१९, १६.
आयासमुख-६५, १८.
आये-६१, ३; ६६, ५; १०.
आ्येपुज-७८, १२.
आर्या-५२, ६; ६८, ५.
आवास-{ किन्नराणाम् ) ७३, +.
आज्नम-९, ३६१ २, ९; १०; १९;
२२; € १७; १९; २२; १२
१;६; १५; १७, 3०; २३; १५
<; ९; १६; २४; १६० १९; १७,
२ १८ १७; २०, ३; २२
१; २९५ १; ३८, २०; ३९
२३९; ४१, १४; ७४, १६; <,
७; <; १६; ३१; <१, ३.
आश्नमपद~-र+ १२; १३, ३; ९;
१६५ १; १७, ३; १८; ३; ६;
। आध्रममण्डल-२, ५;
१३ )
८.७, १४७.
१६; १२
१०५११३...९.
। आश्रमस्थान-७९, २१.
। आहिताभ्ि-७५, ३५४.
| इ स्वाङुःङट-९ ४
इक्ष्वाकुदायाद-७७, १०.
इ्वाकुत्रषभ-७२, २२.
इन्द्र-( स्थान )-१६, १७
इन्द्रुनीट-४८, १.
दै्वर-७०, ६
ईेभ्वरी-६ १, १८.
उचछष्ट-१, १६.
। उच्छिष्टभोजन-१९, २६
| उद् क-9५, ४०; ७६, ५.
| उद्रेमुख-७६, १५.
उद्वसन-9, ५.
उपवासश्रमारुस-<०, २६.
उरग-५३, २.
उदक -१९, २०; ४७,
उष्टर-१९, २६.
उऊनषोडरावषे-( राम ) ७९, ९.
ऋश्च-५१, २६.
|
ऋषि-१, ९५; ४६; ३, २८; ७,
४} १२; ६, २६; ९ ६; १५,
२४; १७, १३; २४; ३; २९५
( श्छ )
१९. ३6७, १०.
खषिगण-१, २२.
ऋषिपती-३, ३४.
पधस-१, २२.
कन्दसया-अ३; ६.
कपोत-१९, ४५.
कबन्धसदश्-७७, १२.
कद्पाणि-३, २७.
कटृहस-१९, ४८.
वख्कछङ -< 6, २७.
काक-१९; ४७; ५२; २९.
काकतारीय-७८, १२.
काकुत्स्थ-५, ४९; १३, २; ७; ९६;
१४; २३; २६; १७, ३०; १८;
८; २०, €; २९१, ३४; २२ ^+;
३५, ८; ४३, १८; ७५, <; <:
१०३ ५७, ३२६५२ १४ ५८? ४;
६३ १२; ६५; १७; &< ५;
७९, १८; २१; ०9; २; १६.
काञओ्चन-६९; <.
काश्चनतोरण-६९; ९.
काञ्चनपुंख ( शर ) ३३; २०.
कोञ्चनसोपान-& १, ९.
काश्चनाङ्गदधारिन्-३१, १५.
काश्चनोरदछद-६<, १८.
काण्डपटाश-४१, १२.
|
।
|
॥
कामग-३९, ६; १७.
कामग-( रथ ) ४७, ९.
कामचारिन्-५४, ५.
कामरूप-१९. ३२; ६४, १.
कामरूपधर-३६, १९.
कामरूपिन्-११, १२; १४, १६;
५७८, ४; ६&<, ९; १९; ७८, ४२;
कामरूपिणी-२७, २; २८, २२.
कारण्डव-र, १५. १३, १७; २०;
१३; १, १७; <, 3५; ४८,
काटकूट-१७, ६.
काटकेय-१९., ५१.
कारुपाश-५९., २६.
काटरूपाभ-५४, ६.
किन्नर-३९, १५; ५०; १०; ७9११.
किन्नरी-५१, १९.
कुक्कुर-१९, ४७.
कुरर-१२, ६; १९५ ५०.
कुरुप-१, ३१.
कुरखपति-९, ५.
कुशास्तर-<८०, २५.
कुतज्ञ--२०५) २४.
कतातिथ्य-५, २.
त्तिवासस्-१९, ४२.
केयुरधर-६६, २४.
कौवेर-( स्थान )-१६, १८.
( ९५ )
कोौरोयवासिनी-६७, ११. गुह-६९, ९.
` क्रीडारतिविधिक्ष-४१, २१. गहा-७३, 8.
छरूरफ्मन्-9, २१. "| गुष्क-२९, १९.
क्रौञ्च १९, २०; ७९, ७; <२, ४९. | गरद्ध-१९ २०; ४८; २८, ३; ५६,
श्चणदाचर-३७, २४; ५४, ७. | ४; ९; ५७, २१; ५८, २.
श्वजकमन्-२, ७. गृद्धराज-७३, २३; २८.
श्षनिय-९९, ५३; ५४. गरद्धरूप-( रश्च: ) ७३, १२.
क्षज्चियपांसन-७०, ९. गर द्राधिपति-५<, १.
श्चपाचर-७०, ७; ४७, >. गो-१९, ४१; ७७, ७.
ख-{ उत्पपात ) ५४, २१. गोमायु-६४, २.
खगम-८०, १. गोखाङ्कल- १९. २६.
खद्ध-१९१ २९; ७9, “+; ६. गोतम-८, १५.
गजकच्छप-३९, ३२. गोरमुख-१९, २६.
गन्धवे-६, ८; १५; १९; १७, १९; ब्रहणम्-७२, १२.
२८१ ३; <; २९१ १९; २६, १३; | चक्र-८२, ३०.
३६१ २४; ३९१ १“; १७; ५९, | चक्रवाक-१२, ३; १३, १७; १९,
१०; ५९१, २५; ५३, २; ७6) २१; ४८; २७५, १३; <२; ३६;
११: २२; ३२; ७१, १४. ४९; ५२; ५३.
गन्धवेनगर-५०, १५.
गन्धवेभवन-७३, ७.
गन्धवी-५१, १९.
चतुर्मासङतादार-७, ९.
चण्डाल-६२, १९.
चामर-६, ७.
गरुड-१९) ४९; ५५. चार-३७, ८: ९.
गल्वक-&७, १५; ४८, १८. चार च्यु स-३७, ९.
गिरिदुग-9३, ६. चारण-२<, २६; २९ १९; ३9,
गुणनिदशेन-र, १८. १४; २९, १५.
परुशुभूक्णाचार-~१, ७. व्िजा-५१, <.
चिरसीविन्-७९, १८.
वीरकृष्णाजिनास्बर-२४, ११.
चीरमाटा-<, ७.
चीरवासस-५५, २४.
चेत्य-७२, ७.
छच-६, ३.
जराचीरधर-५; १२.
जटाधर-<, ५.
जम्बुक्क--९१९., २७.
जसयाशोकविवजित-१९, ३२.
जटभाजन-३, १८.
जाम्बूनद मयी-( त्व् ) ४८, १२.
( १६ )
जाम्बूनदविभूषित-४<, २१. `
जानकी-९, १९; ८, १५; &3,
१८; ३४.
ल्येष्ठा-२, २१.
चििका-५, ५.
तत्वद रिन्-७२, १६.
तथात्व--४५, २४.
तपस्विच्-९, ५; ८; ९; ११; २०;
२३; ३.४; ६, २९; ३५. ९; १२;
१५, १३; ९३४ $; १६, २६;
२९१, २५३ ७९ ३०.
तपस्विनी-१, ४७. ७८; ३, ३६;
१९५ १०६} ५८, ३७; ६५,
१०; ६७, ७; ६८, इ; ९,
तपोदान्त--९, ७,
9)
तपोघन-छ, १०:
तपोघना-२, 3.
तपोवल-९, ७६.
तपोयोगज-( बल )-९, ७.
तपोवन, १; १९, २३; १८, <.
तपोञद्ध-७, २४; <, ५.
तरश्चु-१९, २६; ५१, २६.
तपित- ( पितृ ) <, ४.
तापस-१; १५; १६; १८; २१; २३;
३२; ३५ ३९; ४०; ध, 9; ५,
१६७, ३; रदे; २७; €, ५; ९,
४; ९१ १४; १८, 9३; २९
३०; ३७, 8; ६१, २२.
तापसकण्टक-३५; २४.
तापसखभोल्य-८, २४,
तापसाश्रममण्डल-७, ९.
तापसी-९, ३९; ५१; २, ६.
ति्तिर-१९, ४७.
तीथ-६९, २७.
तीथवती-६९, २७.
तूयेघोष-३९, ३६.
तूण-~१९, ४०.
चिक्रोश-७६, ७.
निदिवाटय-६३, २७.
अिदश-७६, <.
जिदशारि-३९, ९.
निवेणु-३३, २८.
( १ )
्रटोक््य-६३, २.
दक्षिणासुख-७५, १२.
ण्डकारण्यवासिन्-१०, ३, १९,
१७; १९; १७ २९.
दून-<०, २०.
दन्तोदुखलिन्-७, ३.
ददुर-१९, २७.
दशग्रीव-29, 4; ४९, २८; ४६;
१९; ५९, २; 48; 9; ५५, २७;
५५६; ८; ५७, १३; १८; ५८
२३; ४०; ६०, 99; १४; ६९,
११; २३६.
दश्तप-७, ३.
दशवधखदस्-१२, १२.
दहाशीष-३९,९.
दुशानन-४२; 9; ४४; 9; १७; ४५;
२१ ४७, ७; ५२, २; ५७; १९;
५९, २२.
दशास्य-३६, &; ५४, ७,
दाक्षायिणी-१९, ५२.
दात्यूहक-<२, १४.
दानव-३६, २४ ३९, २०; ७९,१४.
दानह्ीर-९, ७.
दान्त-४, &
दान्त-{ दन्त )-३९, ८; १०.
दाहारथि-५, ४३.
दिव-६, १९; <, २; १५; <१, $.
दिवौकस-९६, ३३;
दिव्यज्ञान-४, १०.
दिव्याभरण-३, ३५.
दिव्याखड्ूमर-३, ३२.
दीर्घयुस्-७<, ५.
दीधिका-६९, १२.
वुःखतपस्विन्-२९१; २४.
दुष्टवारण-५७, १४.
इष्ठलोकपरावर-१, ५९.
देव-६, ८; १२, १३; १५; १९; १९.
२२; २५, ३; ८; १२; २९ १९;
३३५ २१; ३६; २३; २३९० २०;
५१, २४; २५; ५३५ २:७०; २२;
७१, १४.
देवगन्धवेटोक-७१, १७.
देवता-२९, ३५.
देवपली-३९ २०.
देवमनुष्य-५०, १०.
देवराज-८, १०; ६३, ११.
देवराट्-६३, १९.
देवषि-८, १९.
देवटोक-८, ९; ७९२, १९.
देवासुरविमद्-३६, ८.
देवी-२, २०; ५१; १९.
देवेन्द्र-६३, 9; ८; १७; १८; १९; २३.
( *१८ )
देवत-१७, १९; २९, ३५; ५०,२८; ¦ नरवाहन-५३, ४.
“८, ३०; ६२, ३; १२.
देवसंल्लिता-२८, ६.
देतेय-७०, स
दवेत्य-१९, १७; ७९, २७.
देत्यदएनव-५५ २४.
द्विप--७<, १३.
द्वीपिन्-१९, २५.
धनदाचज-9, ९.
घनवर्जित-१, ६३.
धमैचारिणी-१, ३०; ४०.
धमेचारिन्-३५, &.
धमेकोविद्-१६, २५.
धमेज्ञ-२५., २७; ७०, २३.
04
धमज्ञा-९,३६८; ७६४९; ७७; ३१२३.
धमेपर-७२., २०.
धमसंवते-२, <.
घमेसेतु-५७, ५.
धषेणाधि-२, २४.
घातृ-( स्थान )-२६, १८.
धवज-२९.; २७; ३३, २०.
नकुःख-१९, २७.
नय-३७, <.
नरमांसाशिन्-७<, ४९.
नर-१९५, १८.
नरर्कमिषाभिन्-१९,.९.
[
| नाग-१५, २१; ३९ १५.
| नारर 9, १.
| नागलोक-६, २५.
। नागसहश्च-&१, 3.
नानापण्यविभूषित-७९, २२.
नानारूप-१, १३; १९.
निद्रा-६३, ८; १ `; २५.
निमित्त-५०, ३३; ६४, ११; ६५,
१७; ७६, ११.
नियताञ्चलि-१६,) १२. ..
नियम-१०, २६.
निरत-१०, २४.
निरड्न्ध-७०, ९.
निरादार-७ ६
निसर-७३, ६.
निदिंष्टफटमोजिन्-७, ८.
निणेतोदर-५, ५.
निचरत्ताकारशयन-२१, १३.
भिवेद्क-१६, ५.
निशाकर-७९, ५.
निशाचर-९४, २५९; १९२; २५.१०;
३० &; ११; २२;४०,२५; ४९,
२६; ४४,१. ८.८७, 9; ८९,१५.
५९९,१ १:५५ २६;२८; ६०, २७५
६२, २५; ६६, २४; ७५, १२.
निष्क-६, १२.
नृ रास-१५, २०.
नेऋताधिषप-४४, १.
न्यस्तद्ण्ड-८, २०.
न्यायवादिन्-५०, ३०.
न्यायचरत्त-७८, २७.
न्यास-५०, १९.
न्यासरश्चण-१५, १५.
पश्चताप-७, ५.
पतग-१५, २१; ५३, २.
पतजिन्-५५, १०.
पतिवता-१, ८; ६०.
पतिसु्रुषा-१, ९९; ७०.
पल्ली-र, ८; १९. १३.
पत्नाटार-७, २.
पदातिनू-६९, २२.
पथ्यवादिन्-५०, २२.
पश्नग-५०, ११; ६२, <.
पयोभश्च-७, <.
परदाराभिगमन-( व्यखन )-
१०, ३.
( १९ )
परिवाजकच्छदय-५४७, ८.
परिवाजकरूप-५२, ऽ.
परिनाजकटिङ्-५९, २.
परिश्रान्तश्रमापह-१५, ९.
परिस्तोम-<र, ४,
पणशाखा-छ, १४; २०, २०;
२२ २; २२, १४; &७, ४;
६<, १.
पवेकाट-११, १३; ४१, ४.
पाकशासन-२७, ४; ६३, <^.
पाठीन-७९, ७.
पाताटतट-७<, ५०.
पादुक-७€, १५.
पाप-१५, २०.
पायस-६३, २३; २५.
पिङ्क-१९५ ४२.
पितामह-६&, ३४; ५८, १०; ६३,
१; ७८, ८; १०.
पितृ-२९, ३५; ८१, ५.
| पित्देवता-२९; ६.
| पिवृपेतामह-५५, २.०.
परमषि-१५० १९; २८, २९; | पिनाकिन्-१९ ५२.
२९; १८,
परमान-५२, २२.
परिध्रह-७१, २७; ६०, १८.
परिवेषण-२८, ४;
पिशाच-१५, २१; १९, ३५; २४,
८; ५०, १०; ५३, २; ७०, ११;
चे
२ २,
पिदिताशन-११, ५३; ६५, १४;
६७, २५; २७; ७५, ४.
पिरितारिन्-६<, ११.
पिरिताहार-६५, १४.
पुण्य-१९१, २३.
पुण्ययज्ञहन-३६, २६
पुरुषाद्-१, १३; ५, ९.
पुरुहूत-&, १०.
पुरोधस्-७र, १०.
पुटिन-१२, ३.
पुष्पाबलि-२०, २२.
पुष्पमागै-६१, ४१.
पुष्पमाख-८२, २१; ४७.
पुष्पवीथी-६९, ४२.
पुष्यनेत्र-२९, १.
पूवैभूत-१; ४५.
पुञक्चि-9, २.
पृषत-७८, २३; ५९, २९.
पौणमासी-७३, २६.
पोर्वाह्विक-२२, २.
पोटस्त्य-२<, १८० ३६ २.६.
प्रकृत-७२, १५.
भच्छन्नचारिन्-६६, १७.
प्रजापति-१९, €; १०.
्रतिश्रय-६५, १९.
प्रतिहारक-<२, २९.
प्रत्यकस्यष्टछी-<७, २४.
( ऽ )
` प्रत्यय-६६, <.
प्रमदा-१, ९; ७; ५, १३.
प्रयताञ्जलि-६९, १९.
प्रवालट-३९, २५.
प्रविभक्तमरापथा-६०, १२.
प्रचत्ति-६३, २६.
प्रनजित-७०, ११.
परनाजन-६५, ६.
परखवण-९, १५; ६७, ३४.
प्रहष्ठरोमन्-६५, २०.
पाङत-७३, ५.
पाञ्जलि-, १६; १६, २५; ७०,
१; ५१०५ २७; ७९१, ३; ७६» १०.
प्राणिद्रोद ( व्यखन }-१०, ३.
प्रासादपङ्धु-६१, १०.
परियातिथि-१६, २८.
प्रीतिद्ाय-९, ८१; २, १
प्रेतगमन-७4, ३९.
प्रेतकमे-७५, ३९.
फव-५१, १५; ७९, ७; ८२, ४९.
पुवाकीण-२९२, २१.
फरमूटादान-8, ६.
बडद्रा-५७, ६.
बदर-७९, २७.
बहिणवासस-५, ३३.
वलिक्षमे-१, २२.
( २१ )
वरिष
वत १४
न ९, १४
र" `
बाट- ति ॥ि
&७, ३०
र
३२, '
बाटव्यजन
वाला- 7
न १०६ ६७, २५
न 1
व+ १५.
१ ३६, २६. `
1. १, ६९.
न ( शर )-१६, ३
न )-२६ क
0 | .
ब्रह्मवादिन् ती
7 ॥ ॥ि
छन -९, ७
न --9, १६ |
~ध, <; १४
॥ म
=; १८. |
३९ १७;
१५;
भास्कर
७८, ४७
2
०२४
वि स्थान )-१
1 ॥
त |
\9
नव । |
वि ४
[ १७, ३; ६६
न ३ २२ '
भावितात्मन्
1 त २६; ७, १
^ 9 १२; ३५ ५
२९, २०८. ४ | ॥
5 ॥५।
ह ७९, ३८;
` र
1 ५१७ ७; ५8; ६
५ , ३४; २३५ ३ वि
॥ 9, ७ |
(0 १६. ि
छ ७4
क 9 २४.
„ ४.
भ्रगराज-८२, १
1 र ।
| ६,
नेन २८
रे ठ, ११. |
७ €~
५८
ल 9 २५५
ते २६
=<, ४८,
( २२ )
भमनुष्यशतसंधाये-३, ११.
मन्ञ-२६) >.१.
अन््रतवव्-<०, २३.
मन्वदीन-७६, २.
मन्जिन्-७४, ९.
मन्मथ-८ २, १३; ५०.
मन्मथशर-५९१; १२; ५३५ १६.
मयुर-२, 9 +; १९. ४७; २७, १३;
५२, ३९; ८२, १९; २०; २१.
मरीचिप-७, २; ३९५ १८; ३२.
मरूत्-५९, २४.
महषि-<, १२; १३, ९ १५, २२
१६, २०; ३३, १९; ३१; ३५,
४५; ५१; ५८, ११.
महाग्द्ध-१९ १.
महाग्रह-२८ १०.
महात्मन्-१७, १५.
महात्मवत्-५०, २९.
महामुनि-१२, १४. १६. १९; २>;
१७, ११; १८, १.
महासखुग-१२; ४.
महारोद-७अ५, ३७.
मदावष्मेन्-9६, १९.
मदिष-१२, ४; १९, २६; ७७, १७.
मास-७९, ९.
मांखङलय-७२, २१. ,
मातङ्-९९, २९; ८२, ३६.
मानुष-५१, २५; ७७, १७.
माया-७५, ११.
मायामय-७३, १५७.
मार्जार-१९, २७.
मिथिटेश्वर-२, २०; १९, २,
भिथ्यावाक्य ( व्यखन }-१०,
३; ५.
मुककुरिन्-१९५ ४२.
मुक्ता-३९., २४.
मुण्ड-१९, ४२.
मुनि-१, २५; ३०; ४७; ७, २
९; ६७; १९; २६; ९५६; १७,
७; २४; १९१० ४५७; १९ १२
१०; ११; १६; २०; १३, €:
<; १०६; १२; १८, ४; २१;
२९; २५ ९५ २०; १६ २;
४; १७ ९; १९; १८, १६.
मुनिकण्टक-२ ९५, १८.
मुनिघ्न-३९, ९.
सुनिदुषक-५,१३.
मुनिपुङ्कव-९, ७; १०.
मृष्ुत-७५, १४.
मूटफखाशन-७, १५७; ११, ५.
मूषक-१९, २७.
सग-<, १९; २०,.१३; ५१, २६;
(*२३ )
७७, १७; ७८, १३; <१, ३;
९२,..१...२५.
स गरूप-५९) <; &4; 3; ~ ` £;
६; २३.
मगरूपधर-७२, २.
स॒गरूपधारिन्-६9, १९.
भ्रगरूपिन्-३९, ६१.
सृगी-<२, १५.
मृत्युदुत-?७, २३.
मूत्युद्धार-७४, ३,
मूत्यपाशा-३१, ३.
सषावादिन्-१५, २०; ६८, २२.
मेषरूप-१४, २०.
मेषरूपिन्-१४, १३; १९.
मे्रावरुणि-८१, २२.
मैथिल-५२, 3.
मैथिली-१, ५०; ५८;
८१; २ ४; २ २९; रेरे; ३७;
५; ५३; १८; १०; १९ ९१;
७१, २०; २८; ४३, १५; ४६,
५६ ८८; २५; २७; २८; ४९,
१४; ५०५ २८; ३८; ५२,
२५; ५३, ६;"48, २; १५; ५८;
१९; ३२; ४१; ५९; १; २९;
६५ ४; &; ३०; ६९१.५९; ३९;
६२ २३; २९; ३०; २०; २५;
|
६३; २४; ६४, २; ६; ६६; 9;
५; ६१ २१; २५; §७; ३६;
६९, १२.
यक्ष-१५) 9; ६९; २3; ७५, ३९.
यक्षत्व-१५, > ३; &५; ५.
यजमान-२, २७.
यज्ञ-२, २७; ३६; २५४.
यति-७&, ३८.
यथाविधि-७<, २५.
यमक्षय-७१, ३०.
यमविषय-५३, २३.
| यमसादन-१४, २०; ७८, १०.
यमाचचर-१९., ३३.
यातुघान-२<, ६; २९. २७; ३०
५; <.
य।नशाला-३९, ३; ४.
युग-३३, २७. ,,
योजन-१३, १५; ३९५ ३३; ७९,
१. ०८, १२१ |
रक्षस्-१, १२; १३; ३; ९; १०, ७;
३९१; ३.
रघुनन्दन-५२, १६.
रघरूतम-७&, ३३.
रश्रूदह-ॐ, १९.१
रजनीचर-१५, ५३; २८, २८; ३०,
रच; २५ ३३० .१; ५२ ४१;
(
६१, १६.
रथोपस्थ-५६ ११.
राक्षस-१, १७; २५; ३; ४०; ५,
२१; २७; २९; ३२;७९, २८.
राक्चसाधम-७७, ४.
राश्चसी-५, ४१३ २८; २२ ६०,१४७.
राधव--₹२, 3; ३, ७: १९; ,
८3 ९; १३. ८२, ५९.
राजत--२०, १७.
राजत ( स्तस्भ )-६१, <.
राजत ( गवाश्च )-६१, १०.
राजमागे-२<, २. |
राजखश्चणरक्चित-३६, ६.
राज्य-७५, २६.
रामा-०८७, १९.
रामाश्रमपद्-29, ११; ७८, ४.
सुक्मदण्ड-६, ७.
रुक्मपुख-५, ३६.
रुद्र-१९५ १६; ४१; ५१; २४.
खद्रानुचर-१९, ३४
रुधिराशन-२<, ३४.
रुप्य-७२, १०.
सोहित-७९, ७;
रोहिमांस-७५, ३८.
रोद्र-9५, १; ३३; ७६, १८; १९
रखद्चण-& ५, १८.
टाघवचि्रकासुक-५, ५३.
८५ ; चै ह
॥।
।
रू).
। ठाङ्कलदस्त-र२, १५.
` लावक-९९, ४७.
। लोकसाक्षिक-१९, १८.
| वक-१९.,) ५०.
। वक्रनास-५, ५.
वभत १९.
वञ्जुटक-७६, १३.
वनदेवता-५०. ३२; ५७, १७; ५८,
३८; &७, ६.
| वनवासिन्-७६, ३८.
वनाश्रम-७९, २४.
|
वनेचर-७६, २; ५०, ३०.
| वनौकस्-६०, 9,
। वयोद्ध-७, २४.
वर-७, २७; १५, २३.
वरनारी-&, ५.
वराह-१२, ४; १९ -२९; ७९,
११,
वरायेहा-५, १६; ६५, १६.
वरुणालय -६०, १०.
वषसमुद्धवा ( श्चुधा ) ६३, २६.
वखनाभरणसरव््-३, ३६.
वसादिग्ध-५, "८.
वसु-९९. १६; २६, ९; ५९; २४.
वाजिन्-१९, ४४.
वादिजनिःस्वन-१२, १७.
वानप्रस्थ ( विधि }-१६, २५,
( ९५ ?
वानप्रस्थगण-७, १८.
वायु ( स्थान )-९६, १८.
वायुभक्ष-७, २; <; १२, १२.
वारण-८२, १६.
वार्ध्णस-१९, ५०.
वासव-६ ३, २१.
विंशतिभुज-३६, ५; ३९, ९.
विचटन ( भूमेः )-७२, ११.
विज्ञान-८०, १९.
विद्याधर-३९, १५..
विधातु ( स्थान )-१६, १८.
विधिवत्-९, ४; ८१, ४.
विभावस-७<, ४१.
विवुध-६, १६.
विमान-१५; २२; ३३, ३१; ३५,
४८; ३६; ८; १५; ३९ १६;
५३, ५; ६१; ३०; ३१; ७८
३४; ८७, १५.
विमानस्थ-<०,. २.
विरूप-१, १९.
विटेपन-९, ७८.
विवस्वत् ( स्थान )-१६, १७.
विन्व-मातु-१९., ४१.
विश्वेभ्वर-१९) ४२.
विषमा चार-७९, २८.
विष्णु-१, ८०,
|
विष्णुटोक-१५; १४.
` विस्वरस्वर-६६, २४.
विहायस्-४६, ^; ५३, ५; ५४,
२२} ५९; 3; ६9, <; ७५
११; ९९.
वृकोदर -१९, ३५.
बृश्चसक्ताग्रपाद-७, ६.
वृजिन-४४, ९.
वेदविदांवर-३५, ४७.
वेदी-३, ३०; धर, ४; <°; र;
वेदेही-१, ३४; ३९; ४०; ४५;
५१; ५६; ६१; ३, ३५; ४,
१०६९, ११.
वेखानस-७, २; ३९, १८; ३२.
वेद्यै-२७, १४; ५३, १०; ५९.
२४; ६१, <; ६८, १६;
७९, १०,
वेड्यप्रस्तर-३१, २२.
वेमान्ञ-५२, १७.
वेवस्वतक्चय-७५, २९.
वेङय-१९, ५३; ५४.
वेष्णव ( धनुष् )-१६, 2०.
येदहायस-2६, १२.
व्यज्ञन-६, ५.
ठयाघ्र--१९., २७४ ५५९१, २९३७८; १३.
व्याड-१९, ३८;
( २६ )
व्याट-५१, २६.
शुकुःन-७२, ५.
शाकुनी-२८, ९.
शक्र-६;, २०; ४६, ८; ७२, <. ७८;
=
राक्र ( खोक }-७र, १४;
राक्रवाहनः-१९, २९.
शद्खुः-२९) २५.
शचीपति-६, १९६; ६३; १०; १८;
१९.
शठढ-१५, २०.
दरातक्रतु-६, २८; < १०; ६३, 3.
रात पर्वन्-७८, ९.
रतयोजन-६१, २.०.
सरातराखाक ( छत्र )-६<८, १७.
रातहदा ( विराधमाता ) ५, २७.
शनेश्चर-५१, <.
शरभङ्श्रम-२५, २३.
शरीरज-२२, १०.
राष्पसश्च-9, <.
रालास्रग-<२, ५९.
रार्तिकमं-२०, २२.
दरा प्र-५, ४ ; १७, १५; ७८, भः
५.
रापदोष-७9, २१; ७८, २४,
शापमोक्चाथे-99, २२.
दारदाभ्र--७९., ५.
सादलट-७७9, १५.
दासन-६६, २२.
शाख ( कमेन् )- १०, १३.
रदिखिन् ( सम )-७१, १२.
रिलखशय-१२, १२.
रिव ( स्थान )-१६, १७.
रिद्युमार-७९, २९.
सुक--९९ २२; ८९.
इुचि-९ ७; १३.
रुचिस्मिता-६३, ११.
सुश्रूषा-<०, १२.
रीणैपणेकृताहार-४, ५.
दयद्र--१९., +3; ५४.
शलभ त्-०९., ३.
शटाश्र--५, ८.
रोष-१९, ७.
शरुवती-७४, १५.
रयेन-१९, २०; ४८.
्रद्ध-९४, १२; १७.
्वन्-१९, ३३.
षड़माग-७, १७.
संन्यासविधि ( न्यासं ›-१०,
१४.
संपातिन्-१९, ५५.
संप्रहाख-२२, २६.
(* २७ )
सखंयम-<०, १
संयुग-७१, १९; 2२, १; ४७३, ४;
५९, २.४; ६०, २३; ६२, १8.
संरूढव्रण-७५, ६.
संभावितात्मन्-१२, १८.
संरित्रत-१९, ४; ३१, २०.
संशितवता-१, ४१.
संस्छृत-१४, १३.
संहताञ्जटि-२०, ९.
सकबन्धथ-२८, १०.
सचिव-७०, २३; ७९, ३९; ८९,
१०.
सश्चार-३, ४०.
सत्यप्रतिश्चरव-७०, १४.
सत्यवा-१०, १३.
सत्यवादिन्-<८, १२.
सत्याभिसखन्धि-२, १८.
सखन्व्या-<; २३; २४.
खन्ध्या काट-१, २४.
सपल्ल-५०, २३.
सपरिघ-२८, १०.
समाजोत्सवशालिन्-७९१, २१.
सस्पश्न-१७, १८.
सराष्र-9७७, २.
सपे-१९, २७० ३७,
सवेकामफलट-६२, ३२.
सवेकामसस॒दधिनी-५२, ४.
सवेराखावरारद्-६, २६.
सवितृ-७८, २५.
सव्य ( नयन )-६६, २.
खरिलजीविन्-३९, २५.
सिखाष्टुतवल्कट-३, २७.
सखिलादार-७, २.
सहस्याक्ष-₹छ, ४;
'9&, १४.
साचिष्य-७८, १४.
साधुरूप-५१, ९.
खाध्य-९, ३२.
खापटन्य-५३, १.
सामात्य-७४, २.
सारस-१२; ३; १९; २१; ५०; ३९,
२१; ७९, ७; <१, २०.
खाट्तारखुरिलायुध-३१, २.
सिह-१९, २७; ५१, २६; ७८, १३,
सिद्ध-६, <; १५, १९; २२; २८
२६; २९० १९; ३५; १४; ३९;
१4; ५१, ३०; &०, ११; ०,
१३.
सिद्धसम्मत-८५, ९३.
सिद्धा-८०, ९,
खन्दपुत्र ( मारीच )-8७, २६.
सुपणे-३९, १५.
६३, १०;
( २८ ˆ)
सखुर-१९ १६; २८, २६; ४५; ५;
८६, ७; ५९५, १०; ६२, ८.
खुरभि-८२, ६.
सुरसुनि-0हे, १४.
सुराखुर-५६, १४; ६१ २१.
खुदत्ता-६५, ९.
सुसंखष्निवेद्ान-४, ३.
सुसस्छृत-७५, ३५; ४१.
सूथ-२१, ३५; ७८, ५१.
सूथसखः- १९. ३९.
सेद र--५०, १३.
सोम-३६, २१.
सोमस्थान-१६, ५८.
सोमोपहनन-२६, २१.
सौमिनि-२, ९; १३; २८; ५, २२;
६, ९ १२; ९. १११४; 9;
१५, २७; १७, ८; १८ ९;
१६; २९१; २; २१, र ४८; २५;
५०, ३; ३५; §8८; ६; ६३६
३ १९; ६; ३; ८; १०;
२९. 9; १०; ३३; ©; १७;
८१; १८} ८२ 4; २३; ३९;
४९; ४६.
सौवण ( सग )-३९, ९०.
स्थण्डिलटदहायिन्-७, ४.
स्थूटख-१९., ३५.
स्फारिक- ६९, ८.
स्फुरमाण ( बाहु )-२९, ७.
स्वप्र-७र, २७; २९.
खग्भाण्ड-र, २२; ४, ^.
स्वयवर-२, ३ २६८; ३.
६; २२.
स्वयमस्बरगरह-३, ३.
स्वरदशैन-५८, ३.
स्वगे-९, ७०; १५, २२; २१, २८;
ॐ, २८; ७७, ७; 6, १७;
३३. `
स्वगलोक-<८, १५; १०, २०.
स्वद्रत्त-१५, ९.
स्यस्ि-२८, २७; ४५, ४; ७; ४१,
९; ५५, ३२; ६७, 9; १२; ७6,
१०; १२.
स्वस्त्ययन-३, ४१.
स्वागत-<८, «<.
दख-१३, १७; १९ २१; ७८; २५,
११; १३; ७९ ७; &१, १७;
२०; ८२, ३५.
हं सचक्र-१२, ६.
हेसयुक्त-७८, ३४.
हय-६, १०.
दरि-६, $ ०.
हरी-१९, २६.
( २९ )
दस्यप्राखादसखंवाध-५९, २२. | दस्तिहस्तपरीणाह ( धनुष् }-३,४.
हवन -१, २४. इताभ्रि-३, ३९.
हविदान-३६, २१; ६३, ७६२३; | हेमपरिष्कृत-१६, ३०.
२६. हेमवि्रह-१६, ३२.
हविष्याश्न-६३, ५५. दोमकार-११, ५३.
हव्यम-३५; २२. हस्व~-१९, ३५.
हस्तावसेचन-१४, १८.
1
भसय सवा वन्त
१०-अलङतपांरसंभ्हः
रोहणीव निद्याकरम् २, ५६. मण्डटम् ४७, २.
तपः कृतमिवाव्ययम् २, ५६. | बह्मसदनप्रख्यम ७, 4.
रोभयिष्यसि मतोौरं विष्णुं नवं सोममिवोद्यन्तम् ४, ११.
श्रीरिव रूपणी १, ८०. | त्रिदशापतिखिदरोरिवाचितः
मन्मथस्य रतीमिव २, १०. ४,११.
दुन्दुभिरिव ( वाक् ) २, १७. | गिरिदुर्गाभ-(पुरुषाद-) ५, ६.
वित्तनाशादिवाघनः २, २२. | व्यादितास्यमिवान्तकम् १५,९.
चिन्ताणंवस्य पारं स नास- टेलिदहान इवान्तकः ५, १०.
सादाप्रवबो यथा २, २५. | चाटयक्निव मेदिनीम् ५, १.
तस्य शब्दोऽभवद्भीमः सीता प्रवेपत नस्ता पवाते
पततश्चादहानेरिव ३, १५४. कदली यथा ५, १८.
कपोताङ्गारुणो धूमः ३, २८. । शक्रारानिपरमं (शूरम् ) ५, ३४.
खीता खुरखतोपमा २ ३४. | वज्रस्य ( शम् ) ५, ३५.
वनं प्रविवेश... चन्द्र इवाभ्र- महषिः सूयेसन्निभः ५, ४६.
मण्डलम ३, ४१. | ( तो विरेजतुः) चन्द्रदिवा-
यथा प्रदी दुधैषं गगने सूये- कराविव ` ५,५६.
( ३०
. | वलं वज्रधरो यथा
देवप्रमावः (शरभङ्कः) ६, २
)
१६० ३४.
सूयैवेदवानरभ्रभः (देवः) £, ३. | सूर्याभिसरशप्रम-(तस्राण-~)
तरूणादित्यसलिमं (छचम्) ६, ५.
पाण्डुराश्रसितं तस्य चन्द्र
मण्डटसन्निम (चम) &, &.
६, $२.
निष्काः ज्वरखनसनिभाः
ज्ञहोमि गाच्राणि जीणो
त्वचमिवोरगः ६, ३०.
ज्वटनतेजस्-(याम-) ७, १.
ज्वटनाकेखमप्रभ- (ऋषि ) ७, ४.
देवानामिव वासवः
ब्रह्माणमिव वासवः
( मुनिपुङ्गवैः ) विधूमेसिव
पावकैः
(अविषह्यः) अमार्भेणागतां
लक्ष्मीं भ्ाप्येवान्वयवनजितः
९; ८.
सीतया चानया साधं छाय-
येव सुडृत्तया
दर्भाः वेडयैसन्निमाः
अगस्त्य सूथेसन्निभम्
सूयसकाश-{ रार)
७, ११.
<, १२.
९, ७.
९, ११,
स्वगेसडूगमश-( आश्रम) १३, 8.
१७, ७,
नवाथरिखरोप-(धूमाग्र-) १४, ८.
सूयसन्निभ-( विमान~) १५, २२.
९१६, २१.
१६, ३१.
1 3 अ
॥
वागेज्वरुद्धिसिि पन्ने: १६.६२.
१६, ३५.
मुनि दीप्तमिवानलम् १७, ९.
रिपून् दिधक्षन्निव १९. ६9.
आदित्यसेकारौः पद्यैः २०, ११.
नगाश्चला इवाभान्ति गजैः
परमदपितेः २०, १७.
स्वर्गलोके यथेश्वरः २०, २९.
अलद्ुत॒ इवामाति येन
संवत्सरः किट २९, ४.
अगस्त्यसेवितां पुण्यां सेव-
माने दिशं रवो । विदीन-
तिरूकेव सखी नोत्त दिक्
पकाशते ॥ २९, ८.
रविरसंक्रान्तसोमाग्यस्तुषा-
शरुणमण्डटः । निःश्वाख-
वानिवादशथेश्चन्द्रमा न
प्रकाराते ॥ २१, १२.
पोणमास्यामिर्यं ज्योत्स्ना
तुषारकल्टुषीकृता । सीतेव
तपसा क्षामा दच्यते नतु
शोभते ॥ २९; १३.
खजरपुष्पाकृतिभिः शिरोभिः
पुष्पगुण्टितेः । रोभन्ते
किञ्चिदारम्बाः शाख्यः
( ३१ )
कनकप्रमाः ॥
मयुखेरपसपेद्धिहिमनीहार-
संततः । दूरमप्युदितः सूयैः
शशाङ्कः इव लक्ष्यते ॥
अवरयायतमोष्वस्ता निहारत-
मसाघ्रताः। प्रु इव दश्यन्ते
प्रफुला वनराज्ञयः॥
( रामः सलक्ष्मणः) रुद्रः स-
विष्णुभैगवानिवेशः २९१, ३९.
२२, २.
संरककमटेश्चण-( राम-) २२,७.
इन्दीवसरदयाम-( रयाम-) २२, ७. |
रोहिण्या्ट्ीव चन्द्रमाः
इत्युक्त्वा सुगदावाक्षीमखात-
सदरेश्चणा । अभ्यधावत
संक्रुद्धा महोद्का सेहिणीमिव ॥
३, १५७.
ननाद विविधान् नादान् यथा
प्राञ्रषि तोयदः
पपात भूमो गगनाद्यथाशनिः
र ५ ब् ५५ ०
सचिरे क्षीरमासक्तं नि-
ष्विबेत् सारसो यथा २४, "“.
पुण्डरीकविहालाश्चौ (सम-
लक्ष्मणो)
चीरशकृष्णाजिनाम्बये (साम-
लक्ष्मणौ )
२९१; १६.
२९, १७. |
२९, २०.
----.-.--- ----~-~.~-----------~---~-~~-*-------- ------~--~----------~-----------
------~--~---~-----~--
२३, २३.
` गन्धर्वराजप्रतिभौ ( राम-
लक्ष्मणो ) २४, १२.
। (न रेकः प्रमदतं) वनेद्धिपा
दीप्तमिवाभ्चिमुत्थितम्
२४, २३.
मुमोच राघवो बाणान् वज्ञा-
णीव शतक्रतुः २५, २०.
( ते निपेतुः ) छिन्नमूला इव
दमाः २५.२३.
(निशाचरः पेतुः) ब्रहत्ताटा
महारण्ये दग्धा इव दवाश्चिना
२५; २५,
। पपात पुनराद्त्ता सनिर्यासिव
सह्टकी २५, २७.
। (क्षितौ पतितान्) दग्धमूला-
निव दमान् २६, १०.
विषादनक्राध्युषिते परि-
| ्रासोभिमाषिनि। कि मां
न॒ चायसे मभ्रां विषपुट
शोकसागरे ॥ २६, १२.
(कोपः) न शक्यते धारयित
टबणोभिरिबोत्थितः २७, २.
। (रक्षसां ) नीटजीमूतवर्णा-
२४, ११. |
| शादृखवीर्याणां (रक्चखाम्) २७५१०.
२७, ११. | (उन्नदन्) महाधनो मेघ इवा-
नामञ्चनाचख्वचेखाम् २७९.
( ३२ )
स्मवषेवान्
ते भिक्नगिरिसङूगशाः
खद्योतखप्रभः
न चिन्तयाम्यहं वीर्याद् बल-
वानिव दुवेलान्
सूर्योदये रक्त शवाभ्ररािः
२८, ३४.
(उपतस्थे) माल ग्रहाणामिव
चन्द्रसूर्यौ
संक्षेप्तुमिव मानुषान्
तिमिर विधरूयाकं दवोदितः
२९. ५५.
खधूमभिखराश्चास्य तूणस्था
जज्वलुः शायः । पवेतानामि
वोषध्यः सूरयैस्तं खमुपागते ॥
९. 4७,
(दविगुणं प्रत्यपद्यत) ऊमेयः
सागरस्येव यथा पवेणि
२९, १८.
पिण्डितं द्यमवत् सवे यथा
युथो विषाणिनाम्ः २९, २६.
( अनीक) वधेमानाणेवोपम-
२९. ३२.
दुष्परश्यः सोऽभवत् क्रोधात्
युगान्ताश्िरिव ञ्वटन्
२९, ३५.
२७, २५.
२८,७.
२८, १२.
२८, १९.
२८१ ३५.
२९ ३.
। दक्षस्येव क्रत हन्तुमुयतस्य
त जकन ~ ~ ७ =-=
पिनाकिनः २९, ३६.
द्ग्धुकाममिवानखम् २९, ४२.
बरं चस्तं विशतीव परस्परम्
२९, ४५.
स तेशां यातुधानानां मध्ये
रथगतः खरः । बभूव मध्ये
ताराणां टोहिताङ्् इव ग्रहः ॥
३०, ५.
( यातु-
२०५, ८.
वटाहकसंकाशाः
घाना: )
. प्रतिजग्राह काकत्स्थो नदी-
वेगानिवोदधिः ३०, ११.
(न विव्यथे) वचजेरिव महीधरः
३५, ५२.
दिवाकर इवाकारो सन्ध्या-
येवहुमभिद्रैतः ३०, १३.
रष्क वनामिवाभ्चिना ३०, २३.
निमीलित इवाभवत् ३०, २६.
रामः प्रदीप्तनख्सखन्िभः ३९१,७.
मुमोच..वज्ाणीव शतक्रतुः ३१,१०.
गदां . .-प्रदीघ्ामश्नीभिव ३९१,१३
परिघं ...वज्रसंन्निभम् ३१, १५.
(पपात) राक्रध्वज इवाग्रतः ३१.२७.
| विषाणाभ्यां निरकत्ताभ्यां
|
विषण्ण इव कुञ्जरः ३१, २८,
अभिजग्राह सत्कारेरतिभीनिच
२९; ३२.
स पपातक्षितो छिन्नो विनि-
कन्तो यथा दुमः
रराज वसुधा कीर्णां मखे
वेदी ङुररिव
(राश्चसेः) भिन्नगिरीसडुवसैः
पतितिर्वारणोपमेः ३९१, ४९.
समाससादेन्द्रमिवासुरेश्वरः
३९, ४४.
शरानाशीविषोपमान् ३२, १७.
राजीवरोचन-(याम-) ३२,२१.
राममेवामिदुद्धाव रादु
चन्द्रमसं यथां ३२, २५.
द्रबन्ति नेव तिष्ठन्ति व्याघ्-
त्रस्ता श्चगाइव ३२,२३.
आससाद खरो रामं नमुचि-
वेन्निणं यथा ३३, २.
(सायकः) सस्फुकिङ्केरिवाभ्निभिः
२३३, ५.
रामश्चकार निबिडं पञ्जैन्य
इव चरष्िभिः
(नारीकनासचेः) आजघान
रणे रामं तोन्रैरिव
महाद्धिपम्
(सक्चसं) पाराहस्तभिवान्तकम
२९, ११. |
२३९१, ३४.
३१, ३९.
२३, ५.
२३१ ५०. ।
संकुद्धम्
२३५ १२.
तं सिहतिव
(अभ्यधावत्)
अग्निनिकाशट-- (स्य-) ३३, १२.
आससाद रणे सभं पतङ्ग इव
पावकम् ३३, १२.
राक्रारानिसमस्वन-(शर-)३३,१५.
वभूव रामः समरे विधूमो-
ऽभ्रिरिब ज्वलन् ३३, १७.
जगाम स्वपुरीं सूर्यो
देवतानाभिवान्ञया ३३, २१.
( विव्याध ) मतङ्ग इव
` कोपितः ३३, २२.
चन्द्राधचक्र-(रर-) ३३, २५.
(वाणेन)छित्वा वज्जनिक्ारोन
राघवः प्रहसन्निव ३३, २९.
तीक्ष्णं सरथो जनो इस्ति संप
दष्टुमिवागतम-३९, ४.
( पायकमोणः ) णमुखा
इव दरुमाः ३४, ७.
न चिशत् प्राप्यते लोके
पापानां कमेण फलम् ।
सविषाणाभिवान्नानां
मुक्तानां श्चणद्ाचर॥ ३४, ९.
विदा्यातिपतिष्यन्ति वद्मीक-
मिव पन्नगाः २७, ११.
अद्य ते निमेथिष्यामि रिर-
स्तारुफटं यथा ३8, १६.
( ३४ })
खुवणप्रतिरूपेण तप्यसे ये
शिखा(श्स्षा) भिना ३९, २२.
धराधस्मिघाश्चोभ्यमेकचक्र-
भिषाचदटम् २४७, २३.
पादाहस्न इवन्तिकः
तोयवषसिवाव्च चातक-
स्येव वादतः
(शरेः) गदा सन्बौषपे धरता
खीव विनिपातिता
प्राणानपहरिष्यामि गस्त्मा- .
नस्त यथा
स्वप्स्यसे गां समालिङ्गय
खुदर्ती वह भाभिव ३५; १७.
(रक्त खुस्याव) गिरेः परजवणा-
ल्तस्य तोयघास इवाम्बरात्
३५; ३३
(शारं) यामो जग्राह ब्रह्मद्ण्ड-
मिवोद्यतम्
ख पपात खयो भूमो दद्यमान
दवाना
खद्रेणेव विनिदेग्धः दवेतस्यार्थे
यथान्तकः
(पपात) चजवज्रेण फेनेन न-
मुचियेथा ३५, ७१
खदोपधिष् सचिविभेरुद्धिरिव
३८, २४.
३५, २.
पदीप्तामशनीमिव (गदाम) ३५,६.
गरत्युपाशोपमाम (गदाम) ३५१८.
३५ ९.
२५, १५५.
२५१ २३६.
३५४ ४०.
३५१ ७०.
वासवम ९, ४,
। आसीनं सूय सङ ज्वटन्त-
मिव पावकम् ३६, ५.
स्थितं व्यक्तमिवान्तकम् ३६, <.
(दिरंसि) बाेन्दुनिमदंष्राणि
वहिवद्धास्वराणि च ३६.२०
नायचानर् सर्पानिच महाविषान्
३८, ६.
(साता ) बेरेप्रतिममध्यमा
३८, १२.
स सर्वषु छोकेष्विव पुरन्दरः
३८, १४
पूण चन्द्रनिभानना ( वैदेही)
३, १७.
दशादीषे इवाद्विराट् ( रयोवणः )
३९५ ९,
विदयुन्मण्डलवान्मेधः
सवलाकः इवास्बरे ३९ १०.
श्रीः पद्यनेव भूषिता ३९, ५५.
निराबाधो हरिष्यामि याहु-
आअन्द्रमसं यथा ३९; ६२
( रामः) महेन्द्रवरुणोपमः
०, ३.
राजा स्वैस्य रोकस्य दे-
वानामिव वासवः
प्रभामिव विवस्वतः
&©, १४.
&७, १५.
। शराचिषमनाधुष्यं चापखद्धे-
( ३& )
नधनं रणे । यमाश्च सहसा
दीं न प्रवेशं त्वमहेसि ॥ ४०, १६.
धयुव्यादितदीष्रास्यं रशारदघ्र-
ममषेणम् । आशीविषमिव
कद्ध न रामं दरष्टुमदेसि ॥
८७, १७.
9, ५८.
रामान्तक-
दीप्तस्येव इताशस्य हिखां
दीप्तां तु मध्यमाम् ४०, २०.
रामो राजीवलोचनः ७१, &.
वारश्चन्द्र इवोदितः ४७९,१६३.
मेघसद्गमर- ४१, १४.
वज्रसदूगश- ४२. १०.
पारदस्तसिवान्तकम् ४२, १२.
रकारादीनि नामानि यमज्रस्त-
[4
स्य रावण । रलानि चेव य-
माश्च जास सञ्चनयन्ति म।॥४२,१५.
हितं न प्रतिजग्राह मतैकाम
दइवोषधम्
वाक्यं निष्फलरमत्य्थं बीज-
मुक्षमिवोषरे ४३, ३.
खहखाक्चः राच्मिव ४३, १८.
रक्ष्यमाणा न वधेन्ते मेषा
गोमायुना यथा ४४, १२.
विमानमिव त स्थम् ४७, ५.
प्रमाभिवाकंस्य विशोभमाः-
नाम
४३, १,
७.9, २३.
.--------~--------------------------
। कुन्देन्दुहंससरशेनोदरेण ४८, २.
| त स्वगं काञ्चनं इष्य दिव्यं
।* सगमिवास्बरे &९, ९.
। जिह्वां मुखान्निःसरन्तीं सन्ध्या-
॥
|
|
|
| भ्रादिव विद्युतम् ४८, १७.
रांखद्युक्तिनिभोदरः (खगः)
४८, २०.
पदेविदुमसमपमैः ४८, ५५.
प्राद्रवत् अ्गरूपयिव शुद्धो
यज्ञ दश्चस्य शभ्रत् ४९, ३.
विच्छिन्निरिव संवीतः रार
दाभ्रैभिराकरः ४९, ५.
| (उपाकषत) कुटुम्बभरणा-
सक्तं नर मोक्चपथादिव ४९,६.
सूयाभ्िसदराम् (अस्म्) ४९, <.
( अखं ) ज्वलन्तं पावक
यथा ४९, <.
रश्चसां वशमापन्न सिहाना-
मिव गोपतिम् ५०; ४.
स्तां स्धगवधघुमिव (०,९.
इल्दीवरर्यामं (समम्) ५०, २५.
पद्मदेक्चणं (समम्) ५०, २५.
( वेदेदीं खमरुपागमद् रावणः )
रटितामकेचन्द्राभ्यां सन्ध्या-
मिष महत्तमः ५१, ६.
कमदेक्षणा (सीता) ५१, भ.
विहीनां रामचन्द्रेण (सीतां
( ३६ )
रावणः समुपागमत् ) ।
रोहिणीं राशिना हीनां
दिवि घौरः इव श्रहः॥ ५९२, ५.
(रावणो) अभ्यगच्छत वैदेहीं
चित्राभिव शनेश्चरः ५१, <.
सख (रावणः) पापः साधुरूपेण
तृणैः कूप इशादरतः ५१, ९.
पूणचन्द्रनिभानना ( सीता )
५९१, १०.
(स्ति) पद्महीनाभिवश्चियम्
५१, १३.
मनोहरसि मेर्भार नदी-
वेग इव प्रवम् ५९, १५.
( खीता ) काश्चनाम्भोजगभाभिा
५१, १६.
हीः कान्तिश्च इसा रक्ष्मीरथवा
त्वं वरानने ५१, १६.
महाचरखभिवाकम्प्य नागेन्द्र
सरश पतिम । महोदधि-
मिवाश्चोभ्यमदह राममनवता॥
५२७ २०.
पूणचन्द्रनिम् रामम् ५२, ३२.
सिहाषेकास्तगाभिनं (समम)५२,३२.
सिहं सिहीव दुधेषेमईं सम-
मसुतता । जम्बुकस्त्व नर
व्याघी मामुपासितमिच्छति।
५२७ ३३.
| व्याशयासतरुणपुजायाः प्रजामा-
। दातुमिच्छसि । सिहं सुश्च वने
|
.| दुर्गे मोख्योद् दोधूयसे पदा ।
।
त १
। (नशक्या स्प्रषुम) आदित्यस्य
यमा यथा ५२, ३४,
अक्षि सूच्या तिभरासि
जिहया खिद्यसि श्चुस्म् । यो
। रामस्य प्रियां भायौमपदर्तु
। तमिच्छसि ॥ ५२, ३५.
यदन्तरं सिर्हश्गाल्योवेने
यदन्तरं स्यन्दनिकासमुद्रयोः।
सोराष्टसौवीरकयोयदन्तरं
तदन्तर व तव राघवस्य च॥
५२५ ३७.
यदन्तरं काश्चनसीखलोदयो-
यदन्तरं चन्दनवारिपद्योः ।
यदन्तरं हस्तिविडाख्योवेने
तदन्तरं वे तव राघवस्य च ॥
|
।
|
|
५२, ३८.
यदन्तर वायसधेनतेययो-
यदन्तरं काकमयुर्योवने ।
यदन्तरं सारसगरद्धयोवने
तदन्तर वै तव राघवस्य च ॥
५२३९.
हृतापि तेह न जरां गमिष्ये वजो
यथा मश्चिकया निगीणैः। ५२.४०.
( ३७ >)
गा्प्रकस्पव्यैथिता वभूव
स्पृष्टैव भुक्ता कदटी गजेन
९4९५ ४५११
स्रत्युरिवोप्रतेजाः (रावणः) ५२,४२.
विद्रवन्ति मयाद् भीता
मुत्योरिव सहप्रजाः ५३, २.
शिखिप्रभे (मेरे) ५३, ५.
दीसराद्युःशिरिराद्युमे भया-
त्संपद्यते रविः ५७, ५.
निष्कम्पपत्रास्तरो नयश्च स्ति-
मितोदकाः। मवभ्ति तन्न यत्राहं
तिष्ठामि बरवाभिनि ५३, <.
(खड्ग) इन्द्रस्येवामरावती ५३५९.
पद्राभिहत्येव पुरा पुरूरवसमुवंशी
५३, १७.
जीवेद्धि टोकान्तर्गोऽप्यमर्त्यः
५३, २२.
(रावणः, जीभूतानिचयप्रभः ५७, ९.
पद्माश्च ( सीता ) ५७, १६.
पन्नगेन्द्रवध्रूमिव वेष्टमानाम् ५४,२२
बन्तादिव फटं पक्तं पातयामि
रथोत्तमात् ५९५, ७.
(मा स्वा घोरेण चश्चुषा) दहेद्
द्हनभूतेन बक्षमिन्द्रारानिर्येथा ।
५५९, १६
न शक्तस्त्वं वरतं .. हेतुभि-
न्यायसंयुक्तेमृढो वेदश्रुतीमिव ।
९५; २२
न
9
~~~ ~~~] बब बब ब ब बब ब बब ब~ .
।॥
कमटपच्राक्ची (सीता) ५५, २६.
स सम्परहारस्तुमुटः..-बभूव
वानोद्धलयोर््योेगने यथा ।
९६१ ३.
सपश्चयोमस्यिवतोमेहा-
पवेतयोरिव । ५६, ४.
पुणेचन्द्रपरतीकाशं (छचरम)
५६, १२.
विषपानं पिबस्येतत् पिपासित
इवोदकम् । ५७, ५.
बन्धाय बड गृह्य सामिषं
जज यथा । ५७, ६.
अवरूढो वररोहेयैथा स्याद्
दुष्वारणः | ५७, १४.
नीखजीमूतनिकाशवणै,
रान्तमिवाभिदावम् (जटायुषम्)
५७, २३.
शभिप्रभानना (सीता) ९७, २४.
नश्चत्रमाला विमला मेर् नग-
४.4
मिवोत्तमम् । ५८, २५.
सीता ताराधिपमुखी ५८; २.
आक्रन्दमानां खन््रस्तां
किन्न वा वनान्तरे! ५८, ५.
क्रोशन्तीं कुरसयीमिव ५८, ७,.
राजपुत्री राजाथ विद्युत्
सोदामिनी यथा। ५८ १३
आधिक परिबभ्राज शरिद
( ३९ )
लीक महात्मनः । जीषितं
राक्यसे मूढ विष पीत्व
बालिशः |
कौरोथे कनकप्रभम्
जहार तां सखुसंहण्टो रूपिणीं
मृत्युमात्मनः । उत्सद्धनेव
भुजगीं तीक्ष्णदंष्ट्रा पहाषिष्राम्।
६५; २.
६५, ७,
तूणैमतीयाय चापाच्छर इव च्युतः
६०, <.
निदध्यौ सवण: सीतां मयो
मायामिवासुरीम
६०, २४
वायुवेगैरिवाक्रान्तां मज्ञम्लीं
नावमणेवे
मल्िनामपि रोभिताम्
६९; >; ४.
सृगयूथपरिभ्रषटं खगी इवभि-
रिवाच्ताम
चन्द्रङेखाभिवाम्मोदे यच्छ-
न्नामम्बरे निशि ६१, ५
खद्यो वनादुपानीतां चरस्तां
बत्सतरीभिव
विमानं सूयसडूग शम
धमेसेतुशिवापर ६
५९, २५५.
६०, १३.
शर्मोपरप्स्यामि घनं खश्ष्वेवनिधनः
६९, २.
६२; ४.
६९, “^.
६९४ ३०.
पद्मसदुनशम् ( वदन ) ६९ ३२.
साधवे निविषाणि स्थुः सुपण
पन्नगा यथा ६२, ६.
रारीरं विरिष्यन्ति गड्म-
करुखमिषोमेयः ६२, ७.
परोयूपगतस्येव जीवित तथ
द्छंभम ६२, १०.
खंरब्धश्चरणोत्कषेेर्दारयन्निव
मेदिनीम ६२, २८.
आनयध्वं मम वरो वन्यां
गजवधरूमिव । ६२, ३०.
| राक्षसीवशमापन्ना व्याघ्रीणां
` हरिणी यथां। ६२, ३३.
विस्वरं प्रतिमुश्चन्तीं जला-
दरामिव दुन्दुभिम् । ६६, ७
धिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते
पञ्चिनीभिव
|
६७, ५.
सदन्तमिव बृश्चेश्च स्छान-
पुष्पकलरदुमम् । ६७, ५
विस्षोपमस्तनी ६७, ११.
| करभोस ६७9, १३.
| तिलख्कोपमा ६७, १४.
। अरोक योकापयद रोकोप-
| हतचेतसम् । 8७, १५.
। पक्ततालनेमस्तनी । ६७, १६.
| सखगक्ावाक्ची ६७, १८.
सखुगविक्षोभिणी कान्त्या
|
|
| सुगीभिः सहितां बने । ३७, १८
चस्पकहेमाभा
नवपह्धवकोमलो (भुजौ) ६७,२८.
व्याघ्रमध्यगतेवासीद्धर्णी
्रस्तखोचना ।
सार्थैनेव परित्यक्ता
जपापुष्पनिकारीः ( क्षत-
जविन्द्मिभिः ) ६
(व
५.
रामो मत्त इव स्खलन् । ६८, १६.
मुक्तामणिनिभं (यनः)
तरुणादित्यसडूनशं (छम)
६८.१५
९६८; ५६.
प्रभा यथा सूयेमिवास्तपवेते
विहाय (याता)
पङ्मासाय विपुर सीदन्त-
मिव कुञ्जरम्
( प्राप्स्यसे मेथिलीं ) यथा
विष्णुमेहाव्ाहो बि बदा मही-
मिमाम्
गतसूयेमिवाक्छां पुरं चत्तो-
त्सव यथा । प्रतिमालयययमा-
वासो हतवीर इवादवः । ६९, २२.
परित्यज्य यथा सखगेममिजाने
यथासतम् । ६९, २४.
नाशयित्वेव खवेस्वम
(असिश्ोचामि) ६९, २४,
क्रद्धोऽ्रवीद्गिरि ते तु सिंहः
६७, २०.
&७, ६9.
< ॥ ।
६८; २४.
€<; > .
६९५ * २.
©&9
६७, २७.
)
घ्ुद्रेम्रगं यथा| ६९, ८४.
दिधक्षुरिव पावकः ६९, ८८.
सम्प्राप्य पण्डितः कृच्छ्रं नेव
शोके निमज्ञति । मूखेस्तु
कृच्छमासाद्य शिखेवाम्भसि
॥
॥
[~ -- ~~ --~- -=-------------~--~--- = ~--~-~--~-~~-----~~-------=~- ----
न
मज्जति ॥ ६९, ५६.
अप्राज्ञ इव कि प्राज्ञ मार्या-
हेतोविमुद्यसि । ६९, ५4.
संहत्येव राशिज्योत्छां ज्वलन्
सूये इवोदितः ७०, १.
निरन्तरमिवाकाशं करिष्या-
म्यद्य सायकैः। काटक्षयात्. ..
अभिक्रुद्धं इवान्तकः
( रोकः प्रदीपयति ) सीता-
दश्णतीबोऽसो दाधाभ्चिरि
पवेतम् । - ७५,
७ ।५। 3 ९ र |
.
३१.
खोकानां शङ्क्या युक्तं संबतेक-
मिवानदम् । ७१, १.
हन्तुकामं पडुपति क्रुद्धं
दश्चक्रतं यथा) ७९, २.
नां ते विषियं कतु दीक्चित-
स्येव साधवः । ७१, १४.
छ्ुतपिपासापरिश्चान्तमाशी-
विषमिबोद्धतम् । ७२, ३.
वज्राभिसमवेगेन विद्धं शोक-
( ४९ )
महेषुणा । सीताहरणदुःखातै
ष्यथितात्मानमातुरम् ।
जातकछोधः सहस्राक्षो वज्ञेणेव
विरोचनम् ।
समुद्रान्ता चाख्यन्निव मेदिनीम् ।
७३५१४.
यामोषधिमिवापुष्पामन्वेषसि
महावने । ७३, १६.
तमसीव च वर्तेते बुवुधाते
न किञ्चन । ७, २,
छन्धोऽग्तमिवामरेः
या च त्वां सुषुवे देवी वज्ञा-
युधमिवादितिः। ७8, १०.
चन्द्रज्योत्स्रेव निमेखा ७8, ११.
अरुन्धतीव पुण्याख्या ७8, ११.
सन्निपत्य शिरो भूमौ भसा
चरणौ तथा । विष्चिष्य च
दारीरं ख पपात धरणीतले ॥
७५, २०.
७५, २३.
७8, ४.
कालो हि दुरतिक्रमः
संजज्ञे विपुलः शब्दो
मञ्जन्निव महद्वनम् ।
वनस्य तस्य शब्दोऽभूृद्
दिवमापूरयन्निव ।
(कबन्ध) महागिरिमिवो-
च्छित-रेखिदानमिवान्तक-
व
७६, १८; २०.
७२, ४.
७३, ५३.
9 ६ | ६ ४
( बाह ) परिघसन्निभौ,
पञ्चास्याविव पन्नगौ ७६, ६.
-सवाणायुघखड्ध तु तीशष्ण-
श्यद्ाविवध्रभो ७६, ३२.
कालाभिपन्नाः सीदन्ति
बाटुकासेतवी यथा ७६, ४२.
७७, ७.
तच्छरीरं कबन्धस्य धघुत-
पिण्डोपमम् ७८, ३२.
देवारण्यसमे ( बने ) ७९२, २५.
मेघघनप्रख्यं ( वनम् ) <०, २२.
वाटाकंसददौः पञ्चः धरदीक्ता-
मिव स्वेतः ( पम्पाम) <९, २१.
राभा माः खरिखरा इव
८२, ३.
पुष्पैः परिस्तोभेरिवो्यतेः <२, ४.
दारकप्रतिसंच्छन्नान् वरान्
पीतास्बरानिव ८२, ११.
सृं विनदमानश्च कोकिलो
मािवाहयच् ८२, १३.
वक्ष्यतीव न मीः कार्यां
हेमैरर्थी स॒गेरयम् ।
मल्सादमिवाद्ैकं करेण
परिमाजेति
| ( सन्तापयति ) नवोदित
इव् ग्रहः
परि चुम्बति सं्छिष्य भ्रमर
८२५ १.५.
नादयन् जरदो यथा
८२, १६.
(4 (4 | ‰ < #
( ४२ )
रचूतमञ्जरीम् । नवसंगमसंहृषठः
कामी प्रणयिनीमिव <२, २३.
विक्षिप्तः साम्प्रतं नार्या
खबव्यलीक इव परियः <२, ४.
आहयन्तीव चान्योन्यम् ८२, २५.
एष पुष्पवहो वायुः खुखस्पशैः
खुखावदहः । तां विचिन्तयतः
कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥
८२, २७.
तज्ञेयन्निव संयाति सिंहः <२,३१.
नलिन्यः सम्प्रकाशन्ते जले
| तरुणसूयेवत् <२, ३३.
भीताभिरिव वह्टीभिः
.| कुट्मलखाञ्चख्यः कृताः <२, २४.
निः्वास इव सीताया
वाति वायुः ८२, ३८.
निष्न्नैदैरतो रम्यः प्रदीप्तोरिव
किकः ८२, ४१.
दीपयन्तीव मे कामं विविधा
मुदिता दिजाः <२, ५०.
पव हि रश््यते नारी न त्वया
राक्ता यथा ८२, ५३
ˆ © | $
११-अपिप्रयागस्य्महः
अजायत १९, २०. | असे ७२, १५.
अय॒ज्ञात्वा ४२, ७, | अवकीयेन्त ५८ २६.
अनुशाससि ५८, २५. | अवतिष्ठति ३४, ३,
अन्वशाखत् १, ५८. | अवसीदनम् ७8, १८
अन्वेषत् ७६, ३; १४. | अदनात् ६३, २५.
अपर्यती ५८, ४१. | आनयितुम् 2८. २५.
अभिगच्छामहे ५, ५२. | आनयिष्यति ५४, ३३.
अभिसन्तप्येत <, २२. | आनयिष्यामि ४९१, २८; ४३, १८;
अभ्यगच्छत ५१, <; ११. =.
अभ्यगच्छन्त 8४ नेष्यते ७८, ५०.
अभ्यधावत ३१, १. ह. ४.८ ८
4. २९ ^ | इच्छामहे .
अभ्यहनत् ३९, ९. । उद्यन्तम् ९, ५.
पर्यस्त
"( ७३ )
` उदीक्षती ४८, «८. | पिण्डीङृत्वा ७५, ३८.
उदीशक्षन् ६, ९. | प्रतिकलम् ६५, १३.
उपलक्षये ७६, ११. | व्रतिगरहीतव्यः ८9, १७,
उपलप्स्यामि ६०, २४, | प्रतिपेदतुः ७६, ४.
उपस्थास्यति ६५ ८. , प्रतीक्ष ४७८, २८.
गह्य ५७, $; ६०, ९. | प्रत्यचुभाषतः ७५, १६.
चिन्तयानः २, २६; ६१, २. । प्रभवते १०, २५.
चोदयस्व ३०, २. | प्रोभयान- ४३, १६.
जिहासमाना ६९, ५. | प्रखोभयित्वा ९६, १४.
जीवमानस्य ९९, २६. | प्रेश्चतः २३, १६.
तिष्ठते २७, २०. | वन्त्याः ५२, २२.
येत् ६६, १०. | भवेत ३५, २७.
जाहि ७९, १३; ६६, १०. | भ्राजति ६९, ३२.
द्हिष्यामि ७५, ३२. | भ्राजिष्यति ८८, २७.
दिखीपरुसेश्वाङ्व्युढाम् ७४,१६. | भ्राम्यते ६७, ३२.
नन्द्मान- ३०, ४; २८, १६. | म्ियेयम ६७, १४.
नयित्वा ६२, २९. | याचतः ६१, १९.
नयिष्यसि ५५; २६. | रश्चख ११, १२.
नदयसे ५५; २५. | रश्िष्ये १९, ५७.
निमन्बयाणा ५९१, ३३. | रश्चत ७, १४.
निवेदयित्वा ४, १६. | रम ६१, २७.
निषीदस १६, २३. | सदन्ती ५८, १२.
पतौ ५४, ३२. | छप्स्यामि ६०, २३.
परित्यक्ष्ये २६, १५. | छिद्यसि ५२; ३५.
परिवभाज ५८ १४. | वघ ९
परयमान २८, १६; &७, ८. | बधिष्यति ५; ४३; २६; १५ ५५
६९, ५०, २४; ७८} २४. -
वधिष्यामि २५. ^. | विमिस्मथु ८१६१ १५४.
वेनाम ॐ<, १८. ` वीश्चन् ६७, ३३.
ववन्दतुः ९, १९. ˆ वेदये ६९, २८.
वाशते ६५, «. ' द्रायिषठाः ६२, ५.
विनन्दरते ७६; 4६. | संषेष्यन ७६, १५.
विनदिप्यनि ५७, १०. ' सद्धिन्दयःमः 1
विनशिष्यसि 1 । सहिष्यति ७२, ७.
विरख्पमानः ९८, १. ` स्ूफुरते ६६, २.
विससनेतुः 9८, २९. ` स्वप्स्यसे ३५, १७.
१ <-छन्दवकषम्यङकपचाश्स्ष्रह
संप्रीयमाणो वहुशः-। २, ३३. | <, २४.
कामप्रक्तस्वहदयः- | १, ५७. | उदयन्तं दिनकर-। ९, ५.
अगच्छत च विजनं- | १, ६७. | संस्प्रशान्तो चरणौ- । ९, १०.
दीयमानां च ख मा-। ३, १९. | एतन्निमित्तं विज्ने-। १०, <.
त्वया मम प्रीतिकर-। ३, २४. | न रोचते मे गमने-। १०, १०.
प्रसाद्यमानश्च मया-। ५3 २, । द्यजियाणामिह धनचः-। १०, १२
हत्वा महामीमबलरं-। ६, १ । क्र च राख क च वनम्-। १०,२२.
फरखाहारे च निरतः-। , ७, ^ | वसन्तो धर्मनिरताः-। १९, ५.
पितृमक्तश्च नगरे-। ७, १२. | स्वकालं च नियताः-। ९१ ६
ततस्तदिक्ष्वाकुद्रषो-। < २. | ते मश्च्यमाणा मुनयः-। ११, ०
रामोऽटमस्मि सगवन्-} <, £. | कि कसेमीति च मया-। ११.१०.
तथा समाख्याहे च मे- । <, ,३.
ऋषिसघायुचरितः-।
तमेवमुक्त्वा वचनं - ।
सन्ध्या निच्रत्तां रजनीं नीरीस्य~ ।
4
१
~
१ ५9,
<, २३,
दाति रामस्य ख मुनिः-। १३, १२.
तचागस्त्याश्रमपदं- । १३, १३.
द्दरो रामः शतदाः-। १५; ४
हस्तिदस्तप्रमथितान्-। १५ ६.
( ७५ )
भआल्यधूमाकुटवनः- |
९७५१ १०
एवमुक्तः स मुनिना-। १६; १२.
यो गरृहायातमातिथिम्- । १६, २७.
यथाशप्तश्च भगवन्- 1 १७, १२.
रोत्यादसद्यमपि च~! २९१, २२
दण्डकारण्यनिखयं- । २६, ५५४.
सुरैः साधं मुनिगणाः-। २८, २९
एतच्चान्यच्च बहुधा-। २८, २९
संग्रहारथ्य खमहान्- 1 २९, ७
ख्यापितः खल्वसि मया- । २९.१
तस्मिन् प्रविष्टे तु गुहां- | २९.१४
प्रतियुध्यख संमरे-। ३९, १२.
नुद्यमानः खपारेध-! ३१, २३.
दुखधर्परान् दुविषहान्- । ३०; १६.
स दशंनीयो बहुधा-! ३३, २१.
प्रबरद्धनिद्रं शयिते,
सवाष्पदीनवदनाः- | ३५, २१
३५; १५८.
ये तु नेच्छन्ति विषयं-। ३७, ^.
प्रविवेराश्रमपदं-।
ततः कृष्णाजिनधघर-।
२५; 3.
३९. ४०.
टुष्कमासीच वदनं- | ३९, ६४.
अयुक्ताचास्चपलः- |
&०., ३.
न त्वं सम्थस्तां हर्तै- । ४०, २०.
किम्ुयमं व्यथमिम- । ००, २९.
मयं सवस्य जनयन्- | ४९, १.
अपि गत्वा दशरथ-। ४१, ४.
दतशेषानरारणान्- | ४९१, २५.
हतदारान् हतधानन्- । ४९, २५.
धम पुरस्कृत्य मया-। ४५, २.
अमन्त्रयित्वा सचिवैः- | ४५, १५.
कुन्डेन्दुहंससरसो-। ४८, २.
उवाच संहष्मनाः-।
अथ भ्राजिष्यति श्ुभा-। ४८,२७.
विभुक्तधर्माश्चपलाः-। ५०, २९.
<, १४.
सणिप्रवेकामरणो-। ५१, १४
स संप्रहारस्तुमुखः-। ५६,३.
त्वया मया रहिता राजपुत्री
६४, २०.
मया बाहा च रहिता-। ६७, ३०.
मामेदोत्खल्य करणम्- । ६८,२३.
कापेण्यशोकोपहतः-। ६९, २०
विहार्काटे दयित्ता-।[ ६९, २३.
एवं धिप्य बहुशः- | ६९, ४४.
त रोकमोदाभिदतम- । ६९, ५७.
मायामास्थाय विषमरा- } ७५, १३१.
आस्यात् खसा रुधिरर-1 ७५१६.
ददं चोवाच वचर्न- | ७५, 4७.
न वजजेयाम्युपगतं- । = ७७, १५.
( ७६ )
१२- सूक्तिसंग्रहः
छटच्छिद्रा हि राक्षसाः १, २९. ब्रह्मलोकं न गच्छामि
यासां खीणां भियो भर्ता
तासां लोकाः खनातनाः। ९, ५४.
खणामयेस्वभावानां
परमं देवतं पतिः । ९, ५५.
भ्सनाथा दियोषितः। १, ५५.
नित्यं गुरुः पतिः। १, ६२.
पति्ुभरूषणान्नान्यत्तपो
नार्यां विधीयते । १, ६९.
मष्यसदसी बुद्धिस्त-
स्यासीद् घेयनाभिनी । २ ११.
खदशाच्ावक्ृष्टाच रोके
कन्या पिता वरात्! प्रधषेणाम-
वाप्नोति शक्रेणापि समो यदि ॥
र, २६२.
पूजनीयश्च मान्यश्च
राज्ञा दण्डधसो गुरः । छ, *७
दण्डश्च (इन्द्रस्थे-) व चतुभागः
प्रजा रश्चति राघव । &, १८.
अवटे चापि मे.राम
प्रश्चे्तव्ये कटेवरम । ५, ४७,
रश्चसां गतजीवानामेष घमेः
खनातनः। अवटे ये निधीयन्ते
तेषां खोकाः सनातनाः ॥ ५? ४८.
पतद्धि किर देवानां
वयो मवति नित्यदा १ ६, १३.
(1
1
1
|
|
हयनम्यच्यं पियातिधथिम् । ६, २४.
राजा स्वानिव प्राणानि््र-
ह्टोकान् सुतानिव (रश्चेत्) ७, १५.
अधर्मो हि महांस्तस्य भवेदिर
| महीपतेः । यो हरेद् बरिषड्-
ॐ
~=
मार न च रक्षेत पुत्रवत् ॥ ७,) ४.
तस्माद् राज्ञस्तु षड्भागः
प्रजा घर्मेण रक्चतः। ७, १७.
मिथ्यावाक्यं नते भूतन
भविष्यति च प्रमो। १०, ५
कुटेऽप्यसम्मत स्रीणां परेषां
धमेदूषणम् । १०, ५.
निर्भरं क्रियते मोदात् परपाण-
विर्िसनम् ।
सेदाच बहुमानाच स्मारये
१७. ५.
न च रिश्चये । १०, १९.
न कथञ्चिद सत्कार्य
ग्रहीतघसुषा त्वया । १०, १९.
धलषा कायैमेतावदार्तानां
परिरश्चणम् । १०, २१.
क्च शसख्जंक्तच वन क्च
छन्नं तपः क च । व्याविद्ध-
मिदमस्माभिरेष धमेस्तु पूज्यताम।
१५; २२९
(* 8७ )
अनार्या कटटुषा वद्धिर्जयते
शसख्सेवनात् ।
धर्मादथः प्रभवते धर्मात् प्रभवते
खुखम् । धर्मेण रमते स्वगे
धरमसारमिदं जगत् ॥
न खुखाह्छमते सुखम् । १०; २६
क्चनियैधयिते चापं नातेशब्दो
भवेदिति ।
बहूुविश्वं तपो निलयं दुश्चरं
चेषं राघव ।
सत्यमिष्रं हि मे सद्ा ।
अप्यहं जीवितं जह्यां त्वांवा
सीते सटक्ष्मणाम् । न तु प्रतिज्ञां
सश्चत ब्राह्मणेषु विशेषतः ॥
११२०.
तथा खंवसतस्तस्य मुनीनामाश्चमान्
प्रति । नव संवत्सराः साध गता
रामस्य धीमतः ॥
अपूजयित्वा काकत्स तपस्िन-
मुपागतम् । युद्धः यः स परे छोके
स्वानि मांसानि खादते ॥ १६.२६.
यो गरहायातमतिथि यथाशक्ति
न पूजयेत् । दच्चा स दुष्कृतं
तस्य पुण्यमादाय गच्छति ॥
१६१ ५४.
दुष्कृतं (दुष्करं) कृतवत्येषा
(सीता) चने त्वां न जहाति या।
१७, ८.
१०, २६३.
१५, +.
९१९, २.
१९, १६.
९५, १९.
९२५ ^.
एषा परङ्तिः खीणां सषि
पुरषर्षम । पदस्थमयुरज्यन्ते
विषमस्थं त्यजन्ति च ॥ १७, ५.
शतहदानां खोटत्वं शसखराणां
तीक्ष्णतां तथा । दहनाभिटयोः
> [^ [र
दोष्यमयकुवेन्ति योषितः । १७, ५.
न तथा काटक्रूरं हि विषं
हन्याद् यथा ख्ियः। १७, ६.
ऋषीणाममयं वीर
दातुमदेसि मानद । १६, २९.
उद्यतानां हि युद्धाय येषां भवति
टक्मण । निष्प्रभ वदनं दीनं
तेषां विद्यात् पराजयम् ॥ २९, ९.
अनागतावेधानं च
कतव्य शुभलक्षण । २९, १०.
सखेहान्नो विङ्कुवं मनः। २९, २१.
उद्वेजनीयो भूतानां चरसः
पापकमेृत् । जयाणामपि
लोकानामीश्वरो नावतिष्ठति ॥
३७, ३.
कम लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं
क्वणदाचर । तीक्ष्णं सर्वो जनो
दन्ति सपं दष्रुमिवागतम् ॥
3 २८; ४"
न चिरं पापकर्माणः चरूरा
लोकञ्चगुष्खिताः । पेश्वर्यं
प्राप्य तिष्ठन्ति जीणैमुखा
इव दमाः ॥ २३४, ७
( ४८ ˆ)
अवद्यं खमते कर्ता फं पापस्य
कमेणः। षयं पर्यागते काले दरुमः
फरमिवाच्छतो ॥
न चिशसत्पाप्यते लोके पापानां
कमणां फम् । सविषाणा-
मिवान्नानां युक्तानां श्चणद्ाचर ॥
२४, ९.
्गट्मना कथमात्मानमपरशस्यं
प्रशससि । ३७, १८.
विकरान्ता बदछवन्तो वै ये भवन्ति
नरा वि । न ते गुणाना मादा-
त्म्य कथयन्ति स्यं भुवि ॥
३४, १९.
प्राङृतास्त्वक्तात्मानो रोके
स्मिन् कुट्पांसनाः । निरथेका
विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे ॥
२४, २०.
बलं व्यपदिशन् वीरः समरे
कोमिधावति । ३७, २१.
कारृपाशपरिष्चिप्तो भवेत पुरुषो
यदा । वाच्याघाच्यं न जानीते
प्राङृतोसौ मवेत्तद्ा ॥ ३५, २७.
प्रसक्तं कामभोगेषु स्वरत
महीपतिम् । रोका न वहु मन्यन्ते
द्मद्ानाभ्रिमिव प्रजाः ॥
३७, २.
स्वयं कार्याणि यः काटे नायु-
३४; <.
॥1
न~~ ~~~ 3
"~न ~~~ ~~~ ¢ ._..__--------------------------------------
तिष्ठति भरूभिपः । तस्यात्मा सह
कार्येण तेनैवा विनस्यति ॥
। ३.७, ४. `
अयुक्तचारं दुद शमस्वाधीनं
नराध्यपम् । बजेयन्ति नरा
दूरान्नदीपङ्कमिव द्विपाः ॥
३७, ५.
ये तु नेच्छन्ति विषयं पराधीना
(श्न ) नराधेपाः। तेन मदना
प्रकान्ते गिरयः सागरेष्विव ॥
३७, ९.
येषां चाराश्च कोषश्च नयश्च
जयतां वर । असखाघीना नरेन्द्रा
ये प्राकृतैस्ते नरेः समाः ॥
२७, ७.
राजानश्चारचश्चुषः। ३७, ९.
तीक्ष्णमस्पप्रदातारं प्रमत्तं
गचित टम् । व्यसने सवे-
भूर्तानि नाभिनन्दन्ति भूमिपम् ॥
द.9,: १५.
अभिमानिनमग्राद्यमात्मसभावितं
नरम् । क्रोधने चेव सुपति
व्यसने घ्रन्ति मानवाः ॥ ३७, १६
सुष्केस्तृणेभेवेत्कायैमथवा
लोष्टपांदुभिः। नतु रज्यपरिधषैः
कार्य स्याद्खुधाधिषेः ॥ ३७, १८.
उपयुक्तं यथा वस्त्रं खजोऽपि
८ ४९ )
मृदिता यथा । पं राज्य- । सावमान तु यद्वाक्यं न्यायतो
परिभ्रष्टः समर्थोऽपि निस्थैकः। | डीनमुच्यते । नाधिनन्द्ति
३9, १९. | ` तद्राजा मानदो मानवजितम् ॥
अप्रमत्तश्च यो राजा ध्मेज्ञे | ४३, ११,
विजितैन्द्रियः । कृतज्ञो धमेशील्थ | पञ्च रूपाणि राजानो धारयन्ति
स राज्ये तिष्ठते चिरम् ॥ ३७, २०. | महौजसः । अभनेरिन्दस्य सोमस्य
प
४
नयनाभ्यां प्रसुप्तो यो जागतिं यमस्य वरूणस्य च ॥ ४३, १२.
नयचश्चुषा । स्यक्तक्रोधो- राज्ञो हि परतिक्रुटोयो न जातु
ऽप्रमादश्च यो नयज्ञः स॒ ` | खुखमेधते। ३, २२.
पाथिवः॥ २७, २१. | बुद्धाः खलु न बुध्यन्ते सचि-
खुलभा वै महाराज पुरषाः वास्तव रावण । ये त्वामत्य्थं-
परियवादिनः । अधियस्य माप्रन्नं विनयन्ति न रान्दताः॥
खुपथ्यस्य वक्ता श्रोता च ५.
दुम: ॥ भ धमेमथं च कामं च यशश्च
विपुर भुत । स्वामिप्रसादात्
पापच्त्तो बहिःशीलः पाप- ऋ
सचिवाः प्राप्युवन्ति निशाचर ॥
मन्ी नसधिपः । आत्मानं ४४, <
1
स्वजने हन्ति प्रजां हन्ति सुदुमेतिः >. न्धिणे
द ॥ म ॥ पिप्ये हि तिष्ठन्तो मन्त्रिणो
९
अकृषेन्तोऽपि पापानि शुचयः नवाज । इजिनं स्वामि-
र (र +
पापसंश्रयात् । परपधेविनदयन्ति | चैकस्य भाप्लुषन्ति क
, ९.
मत्स्या नागहृदे यथा ॥ ४१, २३. सजभृखो हि विजयो जयश्च
छदा तेत चक भरथितेन | जयतार 1 तंयात्तिषवि
विपशिता । प्रबद्धाञ्जलिना | वस्थासु रश्चितम्यो नराधिपः ॥
राज्ञे यद्रक्षेद् मूतिमात्मनः॥ | ८४, १०.
| क न चापि पतिक्रुरेन नाविनीतेन
वाक्यं चामतिकं हिं खदुपूवै रावण । राज्यं पारयतं
म् यक्तं ८
हितं शुभम् । उपचारेण संयुक्त शक्यं न तीक्ष्णेन निशाचर ॥
च क्ष्यं साधु पाथिवे ॥ ७३, ३०. ४४, १९.
( 8६
परीतकाला एह गनायुषो नस
दितं न गृह्णन्ति सुर्ह्भरीरितम् ।
©, १७,
मग्येत च काङ्कुत्स्थः किञ्चि-
व्न्यन्यातिक्रमम् । खतां
घमेमयेस्मत्य न तु दार
्रधषेणम् ॥
स्वेस्वहर्णादेतदेवं क्म
जशुप्सितम् । स्वप्राणान् प्राणिनो
दयन्न हित्वा कुवन्ति धिक्रमम् ॥
५, ९,
ख ( रामः) तप्यमानस्तेजस्वी
समुद्रमपि रोषयेत् । ४९, ११.
अमन्बयित्वा सचितैर्यो राज्ञा
संप्रथतैते । न स तिश्रचिरं
राज्ये सिट चुष्करे यथा ॥
५, १७,
वरुमार्तां संख्ये पेष्वर्यं च
निरीक्षणे | ९.
रमाद्षि च मतैव्यें स्तव्यं
रावणादपि । उभाभ्यामपि मस्य
वरं रामो न रावणः ॥ ४६, १८.
अकाय यादि का कायं कतैव्यं
नाज खशयः । मतंयज्ञाथिना
ह्र सग वाप्यभिकांश्चता ॥
८७, १८.
काममुक्तमिदं रोर खीणाम-
।
।
|
|
|
|
|
।
सरा सया । <; ३३.
मांसहेतोरपि सगा विहाराय
धन्विनः । प्नस्ति रक्ष्मण राजानो
। स्वगयायां वन गताः ॥ ४८, २३.
राक्षसा दुषटमावत्वाद् विक्त
। प्रभवन्ति हि। ७८, २६.
|
|
७५, ८. | अथः स्यादहह जीवन्त्या यः
पघानः सियः पतिः । ५०, <.
कष्ायामप्यवस्थाया न रमो
गरहितं वदेत् । ५०, २०.
अप्रमेयं हि तत्तेजः शक्यं तु-
ख्यतं न वे। ५०, १९.
स्वभाव एष नारीणां जि
खोकेषु कथ्यते । विमुक्तधर्मा-
पला भ्रातभेदकसः स्ियः ॥
५०, २९.
द्या न प्रतिग्रृहीयां सदयं ब्रयां
न चानृतम् । ५२, १६.
याचकस्य सभरृद्धस्य रिखां स्वं
स्प्रष्टुमिच्छसि । ५२, २४.
काटक्रूरं विषं पीत्वा स्वस्तिमान्
रन्तुमिच्छसि । ५२, ३५.
न तु सदयोऽपनीतस्य दश्यते
कमेणः फलम् । कारे ह्यन्तो
मवेदत्न खस्यानामिव पक्तयः ॥
९४१ २६
कथं राजा स्थितो घरमे परद्ान्
( ५१ )
परामरोत् । रक्षणीथा विरोषेण
"परदारा महायक्ाः ॥ ५५, ५.
न तत्समाचरेद् वीर यत् परस्तु
विगदेयेत् । ५५१ ७.
यथात्मनस्तथाऽ्न्येषां दाय
रक्ष्या विरोषतः । आत्मानमुपमां
कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम् ॥
५५; <.
कामं स्वभावोयो यस्यन
स शक्यः प्रमार्जितुम् । न हि
दु्ठात्मनामयां निवसन्त्यालये
चिरम् ॥ ५५, ९.
अथवा यदिवा कामं नष
रशाखेष्वनागतम्। उ्यवस्यन्ति
वरात्मानो घम पौरस्त्य धमतः ॥
५५१ १९.
राजा धममस्य कामस्य द्रव्याणां
चोत्तमो निधिः। धमं दयुभं वा
पापं वा राजसु प्रवतेते॥ ५५, ११.
ग्रीवायां प्रतिसंयुक्तं कारृपाशं
न पश्यसि ।
सपेमारीविषे बद्धं घस्ान्ते
नावबुध्यसे ।
मारः ख सम्यग् हतेभ्यो
भासे यो न षिषादयेत् । ५५, १८.
तदन्नमुपभोक्तम्यं जीयते यद्-
नामयम् ।
कु
५ ९ १ १७.
५५१ १८.
र ~ ~ णा
यत् कृत्वा न सवेद्धमों न
कीतिनं यशो भुवि शरीरतो भवेत्
कमे कथं पाज्ञस्तदष्चरेत् ॥
॥ ॥ । ४ ४] १९.
नश्चुतंनमेच दष्टे परदाराभि-
मषेणम्। ५९५, २१.
हत्वा घा हरते शूरः रोते वा
निहतः परैः । ५७, ८.
पापासुबन्धो यस्य स्यात्कमेणः को
चु कमे तत् । कुवीत खोकाधिपतिः
स्वयभूमंगवानपि॥ ५५; 79.
अनुबन्धमजानन्तः कमेणाम-
विचश्चणाः । समित्रवान्धवजनाः
सामात्याः सपरिच्छदाः ।
क्षिप्रमेव विनश्यन्ति तथाच्वं
विनथिष्यसि ॥ ५७, १२.
निभित्तक्चणं ज्ञानं ज्ञानेनां
स्वरटश्चणम् । अवश्यं सुख-
दुःखेषु नराणां प्रतिददयते॥ ५८५२.
नास्ति धर्मः कुतः सत्य नाजेवे
नाचररंसता । यत्र रामस्य
वेदेहीं भार्या हरति रवणः॥५८,६६.
सुस्युकाटे यथा मर्या विपरीतानि
सेवते । मुभुषरणां हि सर््यानां
यत्पथ्यं त्न रोचते ॥ ५९ २५.
यौवनं द्यधवं मीरु । ६९, २३
तृणमन्तरतः कत्वा रावणं
प्रत्यभाषत । ६२७ १.
( ५२ ).
यद्रा चिनादो ददाना दद्यते
काटनिभिनः । तद्ानार्याः
प्रघतेन्ते नराः काटटवश गनाः ॥
६२, 4७.
न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदी
खग्माण्डमण्डिता । हिजात-
मन्जसंयुक्ता चण्डष्टेनोपस-
पितुम् ॥ ६२, १९.
पतदर्स्यसि अद्धस्तान्न त्वां
बर्धष्यते दुभे । चुघ तृष्णा
च रमोर घर्णाणामयुतेरापि ॥
दर १६.
प्रधथिषीं नास्पृशत् पदुभ्या-
मनिमेषेश्चणानि च । अरजोऽवर-
धारी च ह्यम्छानकुसखुमस्तथा ॥
६२, \°.
अश्युमं वत्त घोरोऽयं गोमायुर्वाराते
यथा॥ ६७; ४.
विगरहितं च नीचं च कथ-
मार्योऽभिधास्यति । ६६, १०
न भवत्या व्यथा कायां कुना-
रीजनसेविता । ६६, १२.
यदा धमेप्रधानस्य धमैसे-
तुविपद्यते। तदा दीनस्य सौमिभे
नास्तिक्यसुपजायते ।
भर्तारमपि लोकानां शयूरं
करुणवेदिनम। अज्ञानादव- -
\9७ 5 ७, |
# ॥
मन्यन्ते सवैभूतानि लक्ष्मण ॥
७०, ७"
गरदं टोकाहिते युक्तं दान्त
करणवेहिनम्। निर्वयिमिति
५२ „ .------~--~------~-----------~ -- - ~
._-.-.-~-------~--~-~-------- -~
._------------- ~ --
- --~------~-“~~~-~~
|
।
।
मन्यन्ते मून मां चिदशेभ्वराः॥
७, <€,
यथा राजा यथा स॒त्युयेथा
कारो यथा विधिः । मिथ्या नैट्
प्रवतन्तते सवभूतेषु रक्ष्मण ॥
७6७, २.५.
पुरा भूत्वा मद्दरन्तिः सवे-
्रूतदहिते रतः । न क्रोधव-
रामापन्नां प्रचरत्ति कतमहेसि ॥
७१, ४.
चन्द्रे लक्ष्मीः प्रभा सूर्ये
गतिर्वायो मुवि श्चमा । पतच्च
नियते सवं त्वयि चायुनत्तमं
यशः ॥ ७९, ५.
युकूदण्डा हि दवः प्रदान्ता
वसुधाधिपाः । ७१, १२.
समाश्वस नरश्रेष्ठ प्राणिनां
का न आपदः | स्पृरान्त्यनि-
ख्वह्धोके श्चणेन व्यथयन्ति च ॥
७२, ६.
न बुद्धया निहतः प्रक्ष,
। विविनक्ति श्युभाद्युभे । ७२, १७,
1
न शोचत्ति न इष्यन्ति
नत्तताप्य शुरह्ुभम । अृषट- | स्वामी क्षिपं सपंतिपद्यते ॥
गुणदोषाणामाहितानां च
कमणाम् । अन्तरेण क्रिया .
७९, १४.
। सवे खलु ददयन्ते साधवो
येषां फलकाले प्रवतेते ॥ ७२,१८. | धमेचारिणः । खः रारण्याः
| क,
त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो | समिन तियंग्योनिगसा अपि ॥
नरषभाः 1 आपत्स्वपि न कम्पन्ते
७३, ८.
वायुवेगैरिवाचलाः ॥
न चावसी (ख) दन साधो
त्वद्धिधस्य महात्मनः। अत्यन्ता-
सदशं कमं प्राकृतस्येव विद्यते ॥
ॐ, १८.
उपरुन्प्यन्ति मे पाणा रष्ि-
भ्रमति राघव । पर्यामि ब्रश्चान्
सौवर्णान् शिरसो धूतमूरधेजान् ।
७५, १३.
येन राम मुहरतैन सीतामादाय
रावणः । तस्मिन् नष्ठं घनं
७4; २५७.
शूराश्च बलवन्तश्च कता
नरा रणे। काटासिपन्नाः सीदन्ति
बाटुकासेतवो यथा ॥ ७६, ४२.
कारस्य सुमहद् वीयं सवभूतेषु
टक्ष्मण । ७६, ४१.
देशकारो सहायांश्च खशक्तेश्च
वखाबले । नित्यं सशिन्तयानस्तु
नानर्थाचुपपद्यते ॥ ७८, ४२; ४३.
हदयं हि नरस्याह शुभं वा यदि
वाद्युभम् । पूव हि मनसा ध्यात
पश्चादेव तदाप्यते ॥ ८१, ६.
ॐ संशोधन-पत्रिका %
पृष्ठे पडले
अद्युद्धम शुद्धम्
३ ०रतिक्रूरम° ०रतिक्रूरेमैऽ
५ १९१ ममाध्रमं स्वमाश्रमं ?
८ ७ पयेपृचछयद्० पयपृच्छद०
१० ९ यच्दुश्व यच्कुनना
१० १६ एषामार्ये पषाप्यार्यै
११९ ५ सह्टा संहश्
१६ ५ दैव ्ैव
५९ ७ समादिः समाहितः
५ २ ववन्द् तुऽ वबन्घतु°
६ खपरश्यमाणान् सपश्चमाणान् ?
९२ ३ दीप्ततेजसाम् दीप्रतेजसम
९२ ७ विषक्त निषक्त°
९५ ७ कोश्चवशां क्रोधवदरा
९८ २ दरिभद्रा हरी भद्रा
१०१ ९३ भासिनी भासिनी
१०२ वाध्री शशान् वार्ध्णसान्
१०३ १२ ० ज्खायुषा जटायुषा
१०४ < लक्ष्मणा लक्ष्मणः
१०९ २ नवाग्ययण० नवाश्रयण०
१०९ ३ कृताग्ययण० कता्रयणऽ
१९५ ६ पौर्वाहविकं पौर्वाहिकं
१९१८ १० देवी खटक््मणा खीता देवीं सरक्मणा खीता
१२५ १ पव पष
१२५ १७ °प्रहखाश्च -प्रखहाश्च
च
पृष्ठ
१३१
९३६
९३९
९४०
१४१.
९१४२
९५४४
१५६
१४
१४९
१९
९५१
१५७
९१६९
१७९
९७२
९७२
९७३
१७४
१७६
१८७
९२८७
१९९
१९२
११३
पङ्को
(६ €)
( ख )
अद्युद्धम् दुद्धम्
उपेयुधो उपेयुषा
मुच्चदद्° ` मुन्नदन् ।
सखः (१)
साखा वा
पुण्यकमणः पुण्यकर्मिणः
महाकपाखाः महाकपालः
वाह बाहुः
प्रतिकूषितु9 प्रतिक्रुलित०
विप्रकी्णास्ति विभरकीर्णास्तु ।
वचनम् वनम्
दा-२९ इ-२५
चिच््छिद् चिच्छिद्०
विकमंभिः विकर्णिभिः
युखमानः उद्यम्य
स्वपरिं पारं घोरं
तिष्ठता तिष्ठतः
परिचरन् पयेचरन्
^स्तव °स्तवः १
कथितं न कत्थितेन
युद्धविघ्नं युद्धविघ्रः ?
दकम दुलभ
प्रब्रद्धनिद्रां प्रबृद्धनिद्रं ?
पदिषदेः पारिषदैः
म्या भद्माः
कानकाङ्ग9 कनकाङ्ग०
काम काम
दारे; खरैः
पृष्ठे पङ्क
९९८
२०३
२०५३
२९१७
२९८
२५०
२२७१
२७५
२.७७
२८३
२९१
३२४
३३२
३५५
&७०
५७८८
[4
© 9 €
१०
१५
१५
१९
१.७
( ग
अदद्धम
त्वां
वहिः शीलः
ध्मः
वदति च
भूत्वाभ्श्रमपदे
संचराचय
तयोमुहुत्तं
विननक्त०
°तवाहवः
तीकष्णदण्ष्टा
पारोवेद्ध
काञ्चनोरच्छदः०
दशी
यदा
बहुविधैः
दद्यन्ते
शुद्धम्
त्वं
दि दुःशीलः
धर्म्यः
न नन्दति
भूत्वाऽश्रमपदे
सचराचसः
तयोभुह ततं
विना नक्त°
"तवबाहवः
तीक्ष्णदेषट्र
पारोषेदधं
काञ्चनोरदरछदा०
वदरो
यथा
बहुविधः
दर्दयन्ते
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11